Nga Malise Ruthven, Unherd
Pas sulmeve izraelito-amerikane që vranë Ajatollah Khamenein, Lindja e Mesme është zhytur në kaos. Pyetja kryesore mbetet pse u zgjodh forca ushtarake pikërisht kur në Gjenevë po zhvilloheshin negociata bërthamore të mbikëqyrura nga njerëzit e besuar të Trump.
Ky përshkallëzim i papritur ngre dyshime nëse bisedimet ishin thjesht një mbulim për një sulm të planifikuar mbi udhëheqjen iraniane. Historianët po debatojnë nëse rrëzimi i institucioneve të Republikës Islamike është vërtet i mundur.
Pa një opozitë të organizuar, ekziston rreziku që Garda Revolucionare dhe milicitë Basij të radikalizohen më tej nën një udhëheqje të re. Kjo mund të ndezë një “luftë të përjetshme”, ekzaktesisht llojin e konfliktit që Donald Trump kishte premtuar se do ta shmangte gjatë mandatit të tij.
Për shtetet e Gjirit, pasojat janë të menjëhershme dhe të rënda: fluturime të anuluara, turizëm i paralizuar dhe mbyllja e Ngushticës së Hormuzit. Megjithëse publikisht këto monarki kërkonin përmbajtje, frika se Irani do të hakmerrej si një “kafshë e plagosur”, ndaj infrastrukturës së tyre energjetike ishte e bazuar në përvojën e sulmit të vitit 2019 në Abqaiq, i cili trondi tregun global të naftës.
Në këtë kuadër, është befasues zbulimi se Princi i Kurorës Saudite, Mohammed bin Salman (MBS), ka luajtur një rol kyç prapaskenash duke inkurajuar Trump-in të sulmonte. Përmes lidhjes së tij të ngushtë me Jared Kushner, MBS ka argumentuar se Irani do të bëhej më i rrezikshëm me kalimin e kohës.
Ky lobim privat bie ndesh me retorikën zyrtare të Riadit për dialog dhe ulje tensionesh. Një rrezik i madh është transformimi i këtij rivaliteti gjeopolitik në një luftë të hapur fetare mes myslimanëve sunitë dhe shiitë. Kur konfliktet politike marrin kuptim të shenjtë, ato bëhen pothuajse të pamundura për t’u zgjidhur.
“Martirizimi” i Khameneit mund të mos sjellë lidershipin pragmatik që shpreson Uashingtoni, por mund të frymëzojë kryengritje brenda vetë kufijve të Arabisë Saudite dhe Bahreinit.
Situata ndërlikohet më tej nga ideologjitë fetare në Izrael dhe SHBA. Koalicioni i Netanyahut dhe votuesit ungjillorë të Trump-it e shohin Lindjen e Mesme përmes profecive biblike, duke e kthyer mbështetjen strategjike në bindje teologjike.
Kur luftërat fitojnë karakter eskatologjik (për fundin e botës), ato rrallë përfundojnë shpejt apo në mënyrë të parashikueshme, duke sfiduar çdo logjikë ushtarake. Së fundi, ndërsa Uashingtoni synon të dobësojë aleatët e Rusisë dhe Kinës, diplomacia mbetet alternativa e vetme e qëndrueshme.
Kina tregoi në vitin 2023 se afrimi mes Riadit dhe Teheranit ishte i mundshëm përmes dialogut. Mbetet të shihet nëse MBS ka bërë një llogari të gabuar duke zgjedhur forcën, apo nëse ka ende hapësirë për imagjinatë politike në këtë krizë të paprecedentë. /tesheshi
