Ka kohë që profesori i Universitetit të Prishtinës, Blerim Latifi, është shndërruar në një nga zërat më aktivë në promovimin e tezave përçarëse dhe të narrativave që synojnë të vënë në pikëpyetje një pjesë të rëndësishme të kulturës dhe trashëgimisë islame në Kosovë. Në vend të një debati të mbështetur në fakte, dokumente dhe metodologji shkencore, gjithnjë e më shpesh po shohim spekulime, insinuata dhe riciklim të materialeve të dyshimta.
Rasti i fundit është dokumenti i pretenduar si “top sekret”, që thuhet se është gjetur në telefonin e Fatmir Shehollit. Blerim Latifi ishte ndër të parët që i dha këtij materiali jehonë publike dhe e trajtoi si një dokument që meritonte të merrej seriozisht.
Por këtu lind pyetja themelore:
A është verifikuar ndonjëherë ky dokument?
A është përcaktuar origjina e tij? A dihet kush e ka hartuar? Kur është hartuar? Në çfarë rrethanash është prodhuar? A është dokument autentik apo material i sajuar? Dhe, mbi të gjitha, a ekziston ndonjë ekspertizë profesionale që e konfirmon autenticitetin e tij?
Sepse fakti që një material gjendet në një telefon nuk e bën atë automatikisht dokument autentik. As etiketa “top sekret” nuk i jep atij vlerë historike. Një dokument duhet të verifikohet, të kontekstualizohet dhe t’i nënshtrohet analizës profesionale.
Ajo që e bën edhe më të çuditshëm këtë rast është se materiali në fjalë nuk është ndonjë zbulim i ri. Pretendimi i njëjtë ka qarkulluar prej vitesh në rrjetet sociale. Pra, ajo që po paraqitet sot si “zbulim” nuk është e panjohur për publikun. Është një material i ricikluar, të cilit po tentohet t’i jepet një peshë e re përmes autoritetit të disa figurave publike dhe studiove televizive.
Dhe këtu fillon problemi serioz.
Sepse sa herë që një pretendim i pakonfirmuar përsëritet nga një profesor universitar, ai rrezikon të marrë pamjen e një të vërtete. Sa herë që një material i dyshimtë shfaqet në televizion nga dikush që mban titullin “profesor”, një pjesë e publikut mund ta perceptojë atë si përfundim shkencor.
Por titulli akademik nuk është provë.
Dhe profesori nuk mund ta zëvendësojë dokumentin.
Madje, kjo qasje po na rikthen edhe në pretendime të tjera të hedhura më parë në opinionin publik. Ish-zëvendësministri Milazim Gashi kishte pretenduar publikisht se disa xhami në Kosovë ishin financuar nga Serbia. Kur iu kërkua të paraqiste prova për këto pretendime, ato prova nuk u bënë publike.
Sot, në vend që një pretendim i tillë të mbyllej pikërisht aty ku mungonin faktet, po shohim përpjekje për t’i dhënë jetë të re përmes materialeve të dyshimta dhe interpretimeve të reja.
Por ajo që është edhe më shqetësuese është përfshirja në këtë diskurs e profesorit universitar Ag Apolloni, i cili shkon edhe më larg, duke pretenduar se ndërtimi i xhamive në Kosovë pas luftës paska qenë pjesë e një “plani serb”.
Një pretendim i tillë nuk është më thjesht një opinion. Është një tezë historike.
Dhe çdo tezë historike kërkon prova historike.
Nëse ekziston një plan serb për ndërtimin e xhamive në Kosovë pas luftës, atëherë le të publikohet dokumenti. Le të bëhet i njohur arkivi ku gjendet. Le të identifikohen autorët, datat, institucionet dhe rrethanat. Le të paraqiten burimet.
Ku janë dokumentet?
Ku janë dëshmitë?
Ku janë burimet arkivore?
Ku është ekspertiza?
Ku është argumenti shkencor?
Madje, Ag Apolloni, duke iu bashkëngjitur kësaj fushate denigruese, shkon edhe më larg. Duke u mbështetur në pretendimet e ngritura mbi materialin e gjetur në telefonin e Shehollit, ai nuk mjaftohet vetëm me spekulime për të kaluarën, por nxjerr përfundime të rënda për historinë dhe realitetin e sotëm, madje u kërkon Kryeministrit të Republikës së Kosovës dhe Kryetarit të Komunës së Prishtinës anulimin e lejes për ndërtimin e Xhamisë së Madhe në Prishtinë.
Kjo është veçanërisht shqetësuese. Sepse si mund të kalohet nga një material i pakonfirmuar, i cili prej vitesh qarkullon në rrjetet sociale, në një kërkesë drejtuar institucioneve më të larta të vendit për anulimin e një lejeje ndërtimore? Ku janë faktet? Ku janë dokumentet autentike? Ku është ekspertiza që e vërteton materialin? Ku janë provat që ndërtojnë një lidhje ndërmjet atij materiali dhe ndërtimit të xhamive në Kosovën e pasluftës?
Mund t’i bashkëngjiten kësaj fushate dhe mund të përpiqen t’i japin legjitimitet një materiali të dyshimtë të nxjerrë nga telefoni i Shehollit, por kjo nuk e shndërron atë në dokument autentik dhe as pretendimet e ngritura mbi të në fakte historike. Aq më pak mund të përdoret një material i tillë si bazë për të kërkuar ndërhyrje institucionale ndaj një objekti fetar.
Nuk mund të ndërtohet një akuzë historike mbi një material të pakonfirmuar që ka qarkulluar në rrjetet sociale. Nuk mund të damkoset ndërtimi i xhamive në Kosovën e pasluftës si pjesë e një “plani serb” pa sjellë as edhe një dëshmi që e mbështet një pretendim kaq të rëndë.
Kjo nuk është metodë shkencore.
Kjo është spekulim.
Dhe kur spekulimi përsëritet mjaftueshëm, ai fillon të paraqitet si histori.
Kjo është pikërisht ajo që duhet të kundërshtohet.
Sepse këtu nuk bëhet fjalë vetëm për Blerim Latifin, Ag Apollonin apo për ndonjë deklaratë televizive. Bëhet fjalë për mënyrën se si po trajtohet historia, kultura dhe trashëgimia islame e Kosovës.
Bëhet fjalë për një trashëgimi që është pjesë e pandashme e historisë së këtij vendi.
Prandaj, askush nuk duhet të ketë problem me kërkesën për transparencë dhe verifikim. Përkundrazi, nëse pretendimet janë të vërteta, provat duhet të mirëpriten. Nëse dokumentet ekzistojnë, le të bëhen publike. Nëse dëshmitë janë të forta, le të shqyrtohen nga studiuesit dhe institucionet kompetente.
Por nëse nuk ka prova, atëherë duhet të ndalet prodhimi i “fakteve” nga hamendësimet.
Universiteti nuk është studio televizive. Profesori nuk është propagandist. Historia nuk shkruhet me statuset e Facebook-ut. Dhe dokumentet nuk autentikohen me deklarata televizive.
Një profesor universitar ka një përgjegjësi shumë më të madhe se një komentues i zakonshëm i rrjeteve sociale. Pikërisht për këtë arsye, prej tij pritet më shumë kujdes, më shumë përgjegjësi dhe mbi të gjitha më shumë rigorozitet shkencor.
Nëse Blerim Latifi dhe Ag Apolloni kanë prova për ato që pretendojnë, le t’i paraqesin.
Jo në studio televizive.
Jo përmes insinuatave.
Jo përmes dokumenteve të ricikluara nga rrjetet sociale.
Le t’i paraqesin para institucioneve kompetente, para studiuesve dhe para opinionit publik.
Sepse përballë historisë nuk mjafton të thuash: “kam parë një dokument”.
Duhet të dëshmosh se dokumenti është autentik.
Nuk mjafton të thuash: “ka qenë plan serb”.
Duhet të dëshmosh se plani ka ekzistuar.
Dhe nuk mjafton të mbash titullin profesor.
Duhet të sjellësh fakte.
Kosova ka nevojë për profesorë që hulumtojnë, dokumentojnë dhe argumentojnë. Ka nevojë për studiues që e respektojnë metodën shkencore dhe që nuk e përdorin autoritetin akademik për t’i dhënë legjitimitet materialeve të pakonfirmuara.
Kultura dhe trashëgimia islame e Kosovës nuk mund të bëhen laborator i spekulimeve. Historia jonë nuk mund të shkruhet me sajesa. Dhe autoriteti akademik nuk mund të përdoret si vulë për dokumente që askush nuk i ka verifikuar.
Prandaj, kërkesa është e thjeshtë dhe e drejtë:
Sillni faktet.
Publikoni dokumentet.
Dëshmoni autenticitetin.
Argumentoni pretendimet.
Përndryshe, ajo që mbetet nuk është histori, nuk është shkencë dhe nuk është hulumtim.
Është vetëm sajesë.
