Ministri i Punëve të Jashtme i Turqisë, Hakan Fidan, ka bërë të ditur së fundmi se janë zhvilluar bisedime për një marrëveshje të mundshme mbrojtjeje mes Turqisë, Pakistanit dhe Arabisë Saudite, megjithëse deri tani nuk është nënshkruar asnjë marrëveshje zyrtare. Një bashkëpunim i tillë do të kishte rëndësi të veçantë, pasi mund të riformësonte dinamikat e sigurisë rajonale në Lindjen e Mesme, Azinë Jugore dhe hapësirat detare përreth.
Edhe pse nuk ka ende një pakt formal, zyrtarë nga të tre vendet kanë konfirmuar se prej disa muajsh po shqyrtohet një kornizë paraprake bashkëpunimi. Kjo tregon se bëhet fjalë për një përpjekje serioze dhe të qëndrueshme diplomatike, e jo për një afrim spekulativ.
Bazuar në marrëveshje ekzistuese
Nisma mbështetet mbi Marrëveshjen Strategjike të Mbrojtjes së Ndërsjellë (SMDA), të nënshkruar mes Pakistanit dhe Arabisë Saudite në shtator të vitit 2025. Kjo marrëveshje përmban elemente të sigurisë kolektive, duke theksuar se agresioni ndaj njërës palë do të trajtohej si agresion ndaj tjetrës, por pa parashikuar ndërhyrje automatike ushtarake sipas modelit të NATO-s.
Marrëveshja karakterizohet nga një paqartësi strategjike, veçanërisht sa i përket shkallës së reagimit ushtarak dhe dimensionit bërthamor, çështje që ka tërhequr vëmendje të veçantë për shkak të statusit bërthamor të Pakistanit.
Roli i Turqisë dhe thellimi i bashkëpunimit
Përfshirja e mundshme e Turqisë përfaqëson njëkohësisht vazhdimësi dhe përshkallëzim të bashkëpunimit. Ankaraja ka tashmë lidhje të thella ushtarake dhe industriale me Pakistanin, duke përfshirë projekte detare si programi i korvetave MILGEM, modernizimin e avionëve, sistemet pa pilot, trajnimin dhe stërvitjet e përbashkëta. Sipas të dhënave të Institutit Ndërkombëtar për Kërkime mbi Paqen në Stokholm (SIPRI) për vitin 2025, Turqia është furnizuesi i dytë më i madh i armëve për Pakistanin.
Arabia Saudite, nga ana tjetër, historikisht ka mbështetur sigurinë e saj në ndihmën ushtarake pakistaneze dhe gjithnjë e më shumë e sheh Turqinë si një partner të besueshëm në industrinë e mbrojtjes dhe transferimin e teknologjisë.
Fleksibilitet, jo aleancë e ngurtë
Zyrtarët turq kanë theksuar se bisedimet nuk synojnë krijimin e një blloku të ngurtë ushtarak, por janë pjesë e një vizioni më të gjerë për bashkëpunim rajonal në fushën e sigurisë, të bazuar në besim, gjithëpërfshirje dhe ulje të varësisë nga aktorët jashtë rajonit. Kjo qasje përputhet me preferencën e Turqisë për mekanizma fleksibël sigurie, në vend të aleancave formale që mund të kufizojnë autonominë strategjike.
Nga perspektiva e Islamabadit, një marrëveshje trepalëshe do të rriste aftësinë parandaluese, peshën diplomatike dhe thellësinë strategjike në një periudhë pasigurish të shtuara rajonale. Zyrtarët pakistanezë kanë bërë të qartë se një marrëveshje e tillë do të ishte e veçantë nga SMDA me Arabinë Saudite, duke sugjeruar një arkitekturë të shtresëzuar bashkëpunimi dypalësh dhe shumëpalësh.
Kontekst rajonal dhe global
Koha e këtyre bisedimeve është domethënëse. Ato zhvillohen në sfondin e përshkallëzimit të konfliktit në Gaza dhe Lindjen e Mesme, pasigurisë në Detin e Kuq dhe Bririn e Afrikës, si dhe perceptimit se mekanizmat ekzistues ndërkombëtarë të sigurisë kanë dështuar të ofrojnë stabilitet të qëndrueshëm.
Të tre vendet sjellin avantazhe plotësuese: Arabia Saudite me burimet financiare dhe ndikimin rajonal, Pakistani me ushtrinë e tij të madhe dhe të përvojshme, përfshirë kapacitetin bërthamor, dhe Turqia me industrinë e avancuar të mbrojtjes dhe forcat e saj të kalitura në NATO.
Marrëdhëniet me fuqitë e mëdha
Bashkëpunimi i mundshëm trepalësh është i rëndësishëm edhe për shkak të marrëdhënieve të ndryshme që këto vende kanë me Shtetet e Bashkuara dhe Kinën. Pakistani ka lidhjet më të ngushta të sigurisë me Kinën, ndërsa Arabia Saudite ka zgjeruar ndjeshëm bashkëpunimin ekonomik dhe ushtarak me Pekinin. Turqia, në krahasim, ka pasur bashkëpunim më të kufizuar ushtarak me Kinën.
Ndërkohë, marrëdhëniet me SHBA-në kanë qenë të luhatshme për të tre vendet, me periudha bashkëpunimi të ngushtë dhe tensione politike. Kjo ka nxitur kërkimin e alternativave më të pavarura dhe të balancuara në fushën e sigurisë.
Drejt një rendi sigurie multipolar
Në tërësi, bashkëpunimi i mundshëm mes Turqisë, Pakistanit dhe Arabisë Saudite nuk duhet parë si krijimi i një aleance klasike, por si një përgjigje adaptive ndaj një mjedisi sigurie gjithnjë e më të fragmentuar. Ai pasqyron dëshirën për të shmangur varësinë e tepruar nga një fuqi e vetme e madhe dhe për të ndërtuar mekanizma fleksibël sigurie, të përshtatur me realitetet rajonale.
Edhe nëse nuk përfundon me një pakt formal, vetë procesi sinjalizon një zhvendosje graduale drejt bashkëpunimit multipolar, të bazuar në interesa, që me kalimin e kohës mund të ndikojë ndjeshëm llogaritjet strategjike në Lindjen e Mesme dhe Azinë Jugore. /mesazhi
