Hormuzi, rubineti i mbyllur nga lufta që po çon botën në kolaps
Nuk është vetëm nafta dhe gazi që janë në qendër të tensioneve gjeopolitike në Lindjen e Mesme – heliumi i lëngshëm, një lëndë e parë kyçe për prodhimin e gjysmëpërçuesve të përparuar, është gjetur në qendër të një tronditjeje ekonomike globale për shkak të luftës dhe bllokadës së Ngushticës së Hormuzit.
Heliumi i lëngshëm, një gaz me origjinë fosile, përdoret në industri të ndryshme, por është veçanërisht i rëndësishëm në proceset e teknologjisë së lartë: për ftohjen e komponentëve dhe përpunimin preciz të plazmës (të ashtuquajturin gdhendje plazme) të pllakave të përdorura për të bërë çipa. Ky gaz kriogjenik zakonisht përdoret në temperatura deri në -150°C, dhe roli i tij është vendimtar në prodhimin e mikroçipave më të përparuar që fuqizojnë qendrat e të dhënave, inteligjencën artificiale, telefonat inteligjentë, kompjuterët dhe makinat moderne.
Prodhimi i heliumit me cilësi të përshtatshme për këto nevoja industriale mbështetet pothuajse tërësisht në SHBA dhe Katar. Megjithatë, për shkak të konfliktit në Gjirin Persik, kompleksi më i madh i heliumit në Katar në Ras Laffan ka pezulluar prodhimin, duke përmendur forcën madhore, duke prerë një nga linjat kryesore të furnizimit në botë. Kjo ndodhi rreth dy javë më parë.
Ekspertët paralajmërojnë se nëse ndërprerja e furnizimit zgjat vetëm disa javë të tjera, rikuperimi i prodhimit normal, logjistikës dhe shpërndarjes mund të zgjasë me muaj. Ndër më të rrezikuarat është Taiwan Semiconductor Manufacturing Company (TSMC), prodhuesi kryesor i çipave në botë, i cili është prodhuesi i vetëm i gjysmëpërçuesve ultra të përparuar të nevojshëm për përshpejtuesit e inteligjencës artificiale nga kompani si Nvidia dhe çipat e përdorur në telefonat inteligjentë të Apple, raporton Corriere Della Sera.
Ndërsa situata aktuale nuk do të thotë një kolaps i papritur i zinxhirëve industrialë, pasi shumë kompani ende kanë stoqe dhe po riciklojnë një pjesë të heliumit, koha nuk është në anën e industrisë. Me çdo ditë të izolimit të zgjatur, presioni mbi zinxhirët e furnizimit rritet dhe rreziku i rritjes së çmimeve për produktet, nga telefonat inteligjentë dhe kompjuterët deri te automatizimi i shtëpisë dhe makinat, rritet.
Përveç kësaj, çmimi i heliumit është rritur ndjeshëm, në fillim të vitit ishte rreth 450-600 dollarë për 1,000 këmbë kub, ndërsa disa analistë tani parashikojnë se për shkak të krizës çmimet mund të arrijnë në 2,000 dollarë. Në rrethana të tilla, kostot e prodhimit të çipave mund të bëhen ndjeshëm më të larta, gjë që mund të ndryshojë edhe flukset financiare globale në sektorin e teknologjisë.
Në përgjigje të shfaqjes së mungesës së furnizimit me helium, disa prodhues lihen të përqendrohen në produktet më fitimprurëse, siç janë çipat e inteligjencës artificiale, ndërsa industritë standarde të elektronikës dhe automobilave potencialisht do të liheshin në plan të dytë.
Kjo situatë është gjithashtu një mundësi për lojtarë të tjerë në industrinë globale të heliumit. Gazprom i Rusisë po zhvillon tashmë një projekt të madh heliumi në rajonin Amur të Siberisë, ku aktualisht ndodhet rreth 13 përqind e prodhimit botëror, me mbështetje të konsiderueshme nga Kina. Ky gaz transportohet me rrugë tokësore, duke shmangur rrugët detare si Hormuzi, gjë që i vendos Moskën dhe Pekinin në një pozicion të ri si furnizues me ndikim të heliumit. /tesheshi
