Ajo që dikur ishte periferi – militarizmi, arroganca civilizuese dhe fantazia e kryqëzatave – tani në qendër të pushtetit shtetëror
Nga Soumaya Ghannoushi*
I ulur pas tryezës “Resolute” në Zyrën Ovale, presidenti i SHBA-së, Donald Trump, mban në duar maketin e një bombarduesi B-2 dhe e rrotullon me një kënaqësi të dukshme. “Më lini ta përqafoj këtë vogëlush”, thotë ai.
Ai e admiron, mburret me madhësinë e tij, mrekullohet me kapacitetin shkatërrues dhe krenohet se, kur dërgoi variantin real në mes të natës, “çdo bombë ra pikërisht aty ku duhej të godiste”.
Ai nuk flet me peshën morale të një njeriu që udhëheq një luftë, por me ngazëllimin e dikujt që mban në dorë një lodër të çmuar. Nuk është qëndrimi i një burri shteti, por i një fëmije që po shijon lojën. Dhe pikërisht kjo është ajo që të rrëngjeth mishin.
Trump-i nuk e përshkruan luftën si tragjedi apo si domosdoshmëri. Ai e përshkruan si spektakël, si zotërim, si kënaqësi.
Vazhdimisht, ai mburret se SHBA-ja ka “ushtrinë më të fortë në botë, me shumë diferencë”, se “asnjë vend tjetër nuk e ka ushtrinë tonë, madje as që i afrohet”, dhe se ajo është më “frikësuese” se çdo ushtri tjetër kombëtare.
Ai ndalet me kënaqësi te imazhi i bombave që bien me saktësi dhe dëfrehet me “shpërthimet më të mëdha që dikush ka dëgjuar ndonjëherë”.
Pak ditë më parë, duke folur për NBC-në rreth Ishullit Kharg, ai u mburr se ai ishte shkatërruar dhe shtoi se SHBA-ja mund ta godiste sërish “thjesht për qejf”.
Thjesht për qejf. Dhuna nuk paraqitet si ngurrim, por si indulgjencë. Jo si barrë, por si oreks. Jo si domosdoshmëri, por si lojë.
“Shekulli i ri perëndimor”
Nga Zyra Ovale deri te Pentagoni, gjuha pothuajse nuk ndryshon.
Sekretari i Mbrojtjes, Pete Hegseth, deklaroi me një ngazëllim rrëqethës: “B-2, B-52, B-1, dronë Predator… vdekje dhe shkatërrim nga qielli gjatë gjithë ditës.” Më tej, ai shtoi se rregullat e angazhimit ishin krijuar “për të çliruar fuqinë amerikane, jo për ta prangosur atë”.
Kjo nuk është një rrëshqitje e rastësishme në ton. Është doktrinë, e shprehur jo vetëm në gjuhën e forcës, por edhe në idetë që e justifikojnë atë.
Në Konferencën e fundit të Sigurisë në Mynih, sekretari i Shtetit, Marco Rubio, e paraqiti momentin si një thirrje që Perëndimi të rigrupohet dhe të ripohojë dominimin e vet, duke i nxitur europianët të bashkohen rreth një “civilizimi perëndimor” të përbashkët dhe të ndihmojnë në rindërtimin e një “shekulli të ri perëndimor”, ndërsa ndjenjat antikoloniale i hodhi poshtë si shenjë dobësie.
Këta nuk janë njerëz të margjinave. Ata komandojnë flota dhe bomba, por flasin si një bandë: mburravecë, tallës, të dehur nga forca.
Të marra së bashku, këto zëra zbulojnë një administratë që njeh vetëm një parim organizues: forcën. Një administratë të papërmbajtur nga e drejta ndërkombëtare, të painteresuar për traktatet dhe përçmuese ndaj institucioneve – madje edhe ndaj atyre që vetë Shtetet e Bashkuara ndërtuan pas Luftës së Dytë Botërore.
Mjafton të shihet se kujt i është besuar makineria e luftës: një sekretari mbrojtjeje i shoqëruar nga akuza për sjellje të pahijshme seksuale, të cilin kolegët e kujtojnë në net dehjeje duke bërtitur “vritini të gjithë muslimanët”, ndërsa nëna e tij vetë e kishte dënuar historinë e tij të gjatë si “abuzues i grave”.
Edhe simbolet që ai ka gdhendur në trup flasin në të njëjtin drejtim: Kryqi i Jerusalemit dhe shprehja “Deus Vult” (“Vullneti i Zotit”). Në trupin e tij është tatuazhuar edhe fjala “kafir”, term arab që do të thotë “i pafe”, një shenjë që e redukton një besim të tërë në figurën e armikut dhe që ilustron fiksimin e Hegseth-it për të provokuar dhe për t’u vetëpërcaktuar kundër myslimanëve.
Këto nuk janë shenja të rastësishme. Ato janë fragmente të një botëkuptimi, të cilin ai e zhvillon më tej në librin e tij American Crusade (“Kryqëzata Amerikane”), ku politika shndërrohet në konflikt civilizues e fetar, ndërsa bota moderne rikonceptohet si një fushëbetejë midis Perëndimit dhe armiqve të tij – me Islamin në krye të tyre.
Personalja dhe politikja shkrihen kështu në një model të vetëm: pakënaqësi, agresion dhe mizori teatrale të ngritura në rangun e politikës.
Nepotizmi në vend të shtetformimit
Pastaj vijnë ata që jo vetëm e rrethojnë pushtetin, por e drejtojnë atë: dhëndri i Trumpit, Jared Kushner, dhe miku i presidentit, manjati i pasurive të paluajtshme Steve Witkoff.
Asnjëri nuk është i formuar në diplomaci, as i pajisur për kompleksitetin e negociatave bërthamore. Megjithatë, të dy u vendosën në qendër të njërit prej dosjeve më të rrezikshme të gjeopolitikës moderne.
Kjo nuk është thjesht jokonvencionale. Është strukturore: një sistem ku afërsia zëvendëson kompetencën, besnikëria zëvendëson ekspertizën dhe nepotizmi zëvendëson shtetformimin.
Por problemi shkon edhe më thellë. Një diplomat tha se emisarët e përfshirë në negociatat me Iranin po vepronin, praktikisht, si “asete të Izraelit” – një vlerësim i jashtëzakonshëm dhe thellësisht zbulues.
Raportet e Institutit Quincy shkojnë edhe më tej, duke sugjeruar se presidenti jo vetëm që nuk u këshillua siç duhet, por u mashtrua, përmes një paraqitjeje të shtrembëruar të negociatave, gjë që ndihmoi në hapjen e rrugës drejt luftës.
Edhe pretendimet e përdorura për të justifikuar përshkallëzimin janë vënë në pikëpyetje. Një prej tyre – se Irani ishte mburrur se zotëronte material për armë të shumta bërthamore – u kundërshtua më pas nga diplomatë të njohur me negociatat, të cilët thanë se deklarata ishte keqpërfaqësuar.
Dhe shqetësimi nuk kufizohej vetëm te vëzhguesit e jashtëm. Në letrën e dorëheqjes, ish-drejtori i Qendrës Kombëtare të Kundërterrorizmit deklaroi se nuk mund të mbështeste me ndërgjegje të pastër një luftë të nisur pa domosdoshmëri, duke vënë gishtin te roli i presionit izraelit dhe i lobit të tij në SHBA në shtyrjen e Amerikës drejt konfliktit.
Në shërbim të Izraelit
Witkoff-i dhe Kushner-i nuk janë thjesht të rreshtuar me Izraelin; ata janë të integruar në rrjetet e lidhura me rrymat më të ashpra të politikës së tij.
Witkoff-i ka folur hapur për afërsinë e tij me mega-donatoren pro-izraelite Miriam Adelson-in. Madje, ai ka përshkruar edhe mbajtjen e një “pager”-i të dhuruar nga zyrtarë të Mosadit, duke festuar një operacion në të cilin mijëra pajisje të tilla shpërthyen në Liban, duke vrarë pa dallim civilë, përfshirë fëmijë, dhe duke plagosur mijëra të tjerë.
Lidhjet e Kushner-it janë edhe më të thella. Marrëdhëniet e tij të kahershme financiare, politike dhe personale me udhëheqjen izraelite e vendosin atë në zemër të politikës së Lindjes së Mesme – pa distancë dhe pa paanësi.
Dhe pikërisht këtyre burrave – të papërgatitur, pa përvojë dhe të rreshtuar ideologjikisht – iu besua diplomacia, ndonëse ata dukeshin më të harmonizuar me prioritetet e qeverisë së Benjamin Netanjahut sesa me parandalimin e luftës apo me mbrojtjen e interesave amerikane dhe atyre të aleatëve rajonalë.
Faktet kanë nisur të dalin në dritë. Ministri i Jashtëm i Omanit, i cili ndërmjetësoi bisedimet me Iranin, zbuloi se një marrëveshje kishte qenë e afërt – një marrëveshje që plotësonte kërkesat e vetë Trump-it. Ajo nuk u refuzua. Ajo u braktis.
Këshilltari britanik i Sigurisë Kombëtare, i cili ishte po ashtu i pranishëm gjatë bisedimeve, arriti në të njëjtin përfundim: nuk kishte asnjë kërcënim të pashmangshëm iranian dhe një marrëveshje çuditërisht e favorshme ishte e arritshme, nëse diplomacisë do t’i jepej koha e nevojshme. Në vend të kësaj, ajo u ndërpre.
Gjykimi më i rëndë erdhi nga vetë qarqet diplomatike, ku The Guardian citoi një burim anonim nga Gjiri: “Ne i konsideronim Witkoff-in dhe Kushner-in si asete izraelite që po e tërhiqnin një president drejt një lufte nga e cila ai vetë donte të dilte.”
Modeli bëhet kështu i qartë. Pushteti, nën Trump-in, ka pushuar së funksionuari si një besim publik. Ai trajtohet si pronë personale, e ndarë midis familjes, miqve dhe besnikëve. Ky është nepotizmi, jo si anomali, por si sistem operativ.
Të dehur nga forca
Dhe brenda kësaj strukture të zbrazur po kristalizohet gjithnjë e më qartë një rreshtim me axhendën e një qeverie të djathtë izraelite, prioritetet e së cilës po formësojnë në rritje trajektoren e fuqisë amerikane.
Përmes figurave si Kushner-i dhe Witkoff-i, diplomacia pushon së ndërmjetësuari dhe nis të transmetojë. Politika nuk formësohet më, por kanalizohet. Makineria amerikane – flotat, bombarduesit, sanksionet dhe leva e saj globale – përkulet në shërbim të objektivave të një shteti tjetër. Kjo nuk është aleancë. Është kapje e politikës së jashtme, pushtet i ushtruar pa frenim.
Siç paralajmëroi ministri i Jashtëm i Omanit në The Economist: “Ka dy palë në këtë luftë që nuk kanë asgjë për të fituar prej saj… Kjo është një e vërtetë e pakëndshme për t’u thënë, sepse tregon shkallën në të cilën Amerika ka humbur kontrollin mbi politikën e saj të jashtme. Por ajo duhet thënë.”
Politika e jashtme amerikane tani funksionon përmes diçkaje më viscerale: një kulture rrugaçërie, të dehur nga pushteti, ku dominimi është e vetmja gjuhë.
Ata komandojnë flota dhe bomba, por flasin si një bandë: mburravecë, tallës, të dehur nga forca. Dhe edhe tani, gjuha nuk ndryshon. “Pyeteni veten se çfarë do të ndodhte nëse do ta ‘përfundonim’ atë që ka mbetur nga Shteti Terrorist Iranian”, shkroi Trump në rrjetet sociale, duke menduar për përshkallëzimin sikur të ishte një opsion i zakonshëm, ndërsa e bëri të qartë se aleatët që do të refuzonin t’i bashkoheshin luftës do të paguanin çmim.
Kjo nuk është strategji. Është hakmarrje – jo vetëm kundër Iranit, por kundër kujtdo që refuzon të bindet.
Trump paraqitet si një Neron modern, me flakët që ngrihen pas tij dhe spektaklin përpara syve. Dhe bota e vështron me tmerr. /Tesheshi.com/
*Soumaya Ghannoushi është një shkrimtare britaniko-tuniziane dhe eksperte e politikave të Lindjes së Mesme. Punët e saj gazetareske janë botuar në The Guardian, The Independent, Corriere della Sera, aljazeera.net dhe Al Quds.
