Në kohën e Gengis Kanit, mongolët nuk pyesnin nëse dikush ishte sunit apo shiit, apo cilës rrymë ideologjike i përkiste. Ata shihnin vetëm një gjë: dobësinë dhe përçarjen politike. Kur një shoqëri përçahet dhe mendon vetëm me emocione, ajo bëhet e lehtë për t’u thyer.
Kjo ndodhi edhe me shtetin e Khwarizmit. Dobësimi i tij përballë mongolëve hapi rrugën që, pas disa dekadash, të ndodhte edhe rënia e Bagdadit (1258). Historia na mëson një ligj të thjeshtë:
kur bie një fuqi, krijohet një boshllëk strategjik.
Dhe pyetja gjithmonë është e njëjtë: kush do ta mbushë atë boshllëk?
Nëse nuk ekziston një shtet apo një aleancë e përgatitur për ta zënë atë vend, balanca e fuqisë ndryshon menjëherë në favor të palës tjetër.
Edhe sot, në analizat gjeopolitike, shumë ekspertë argumentojnë se dobësimi i një fuqie rajonale si Irani mund të ndryshojë ndjeshëm balancën e forcës në rajon. Pyetja strategjike nuk është nëse dikush e pëlqen apo jo Iranin. Pyetja është: nëse Irani bie, kush e mbush boshllëkun që mbetet?
Nëse nuk ka një fuqi tjetër të përgatitur për ta bërë këtë, atëherë rezultati mund të jetë forcimi i pozicionit të Israelit në rajon, derisa aktorë të tjerë të arrijnë të organizohen.
Deri tani nuk duket se këto forca janë plotësisht të gatshme. Do të ishte e dëshirueshme që të ekzistonte një ekuilibër i ri përmes një bashkëpunimi më të fortë mes Pakistan, Turkey, Saudi Arabia dhe Egypt.
Historia na mëson se emocionet mund të kënaqin momentin, por vetëm mendimi strategjik përcakton fatin e kombeve.
Hoxhë Halil Avdulli
