Pesha e madhe gjeopolitike e një vendi si Azerbajxhani
E gjithë çështja ka të bëjë me një rezolutë të iniciuar më 26 qershor nga Ministria e Jashtme Izraelite për të njohur gjenocidin pretenduar armen në fundin e Perandorisë Osmane gjatë Luftës së Parë Botërore. Më 28 qershor, qeveria izraelite miratoi unanimisht rezolutën. Për të përfunduar procesin, dokumenti duhej të merrte ende mbështetjen e Knesset-it, por reagimi i fortë azerbajxhanas pengoi përparimin e tij të mëtejshëm. Kështu, bllokimi i njohjes së gjenocidit armen nga Izraeli u bë provë e mëtejshme se Azerbajxhani është vendosur si një fuqi e mesme. “Baku po demonstron se vendimet që ndikojnë në interesat e tij dhe mjedisin rajonal nuk mund të merren pa marrë parasysh qëndrimin e tij”, thuhet në një analizë.
Vendimi i Izraelit për të nisur procesin e njohjes së “gjenocidit” armen ishte një veprim thjesht politik i drejtuar Turqisë. Izraeli besonte se në këtë mënyrë mund të ushtronte presion mbi Presidentin Rexhep Tajip Erdogan në përgjigje të retorikës së tij të ashpër anti-Izrael dhe akuzave për gjenocid në Gaza. Megjithatë, iniciativa binte ndesh drejtpërdrejt me interesat e Azerbajxhanit, aleatit më të ngushtë të Turqisë dhe partnerit strategjik të Izraelit. Më 29 qershor, Ministria e Jashtme e Azerbajxhanit e dënoi ashpër iniciativën izraelite: “Hapa të tillë nuk i shërbejnë pajtimit, por përkundrazi thellojnë përçarjet dhe pengojnë përpjekjet për të arritur paqe të qëndrueshme në rajon. Ne i bëjmë thirrje qeverisë izraelite ta rishqyrtojë këtë vendim”, thuhej në një deklaratë zyrtare.
Përveç Bakusë zyrtare, rezoluta u kundërshtua hapur nga përfaqësuesit e komunitetit hebraik të Azerbajxhanit, si dhe nga disa politikanë dhe ekspertë në Izrael. Më 30 qershor, rabini kryesor i komunitetit sefardik të Bakusë, Zamir Isayev, u bëri thirrje deputetëve të Shas dhe Judaizmit të Bashkuar të Torahut, duke i nxitur ata që të peshonin pasojat e mundshme të njohjes së gjenocidit armen për marrëdhëniet me Azerbajxhanin dhe për komunitetin hebraik të vendit: “Azerbajxhani është një nga miqtë më të ngushtë dhe më besnikë të Izraelit dhe shërben si shembull i një vendi mysliman që për shumë vite ka zgjedhur rrugën e miqësisë dhe respektit për popullin hebre.” Po atë ditë, presidenti i Institutit të Jerusalemit për Studime Strategjie dhe Sigurie, Profesor Ephraim Inbar, e quajti këtë veprim një “gabim fëminor dhe të parëndësishëm” drejtuar Turqisë dhe paralajmëroi se kjo dëmton aleancën strategjike të Izraelit me Azerbajxhanin. Ai theksoi se përpjekja për të “dëmtuar turqit” nuk duhet të rrezikojë marrëdhëniet me Bakunë.
Rabini kryesor i komunitetit hebraik Ashkenazi të Azerbajxhanit, Shneur Segal, i bëri thirrje gjithashtu Knessetit të rishqyrtojë njohjen e “gjenocidit” armen: “Ne ju kërkojmë, si anëtarë të Knessetit dhe si udhëheqës të popullit në Izrael, të dëgjoni edhe zërin e komunitetit hebraik në Azerbajxhan dhe të bëni gjithçka që është në fuqinë tuaj për të parandaluar njohjen e këtij vendimi në Knesset.”
Ish-anëtarja e Knesset-it dhe ish-këshilltarja e kryeministrit Benjamin Netanyahu, Dr. Elina Bardakh-Yalov, në një artikull të 1 korrikut në The Jerusalem Post, vuri në dukje se njohja e gjenocidit armen sot nuk i shërben interesave të Jerevanit: “Vetë Armenia po i afrohet normalizimit të marrëdhënieve me Turqinë dhe udhëheqja e saj e ka bërë të qartë se nuk dëshiron që ngjarjet e vitit 1915 të përdoren si armë nga vendet e tjera për qëllimet e tyre politike.” Kryeministri armen Nikol Pashinyan shprehu të njëjtin mendim në fund të qershorit: “Ne nuk shohim nevojë të përgjigjemi, sepse besojmë se përmbajtja nga hyrja në çështjen e instrumentalizimit të gjenocidit armen është në interes të Republikës së Armenisë.”
Për më tepër, burime të njohura me marrëdhëniet midis dy vendeve i thanë medias izraelite Ynet më 6 korrik se Bakuja e konsideronte këtë veprim një “vijë të kuqe të kaluar” dhe besonte se Izraeli “nuk ia kishte kthyer mbështetjen që Azerbajxhani kishte ofruar që nga fillimi i luftës (në Gaza)”. Si rezultat, sipas raporteve jozyrtare, Izraeli pezulloi procesin e njohjes së gjenocidit armen, duke marrë parasysh qëndrimin e vendosur të Bakusë dhe pasojat e mundshme për marrëdhëniet dypalëshe.
Dhe kjo nuk është hera e parë që qëndrimi i Bakusë ka ndikuar në vendimet e politikës së jashtme të partnerëve të saj. Në vitin 2009, reagimi i fortë i Azerbajxhanit ishte një nga faktorët që pengoi ratifikimin e Protokolleve të Zyrihut për normalizimin e marrëdhënieve midis Turqisë dhe Armenisë. Në këto dokumente, thekson Kushnir, normalizimi i marrëdhënieve midis dy vendeve ishte në thelb i ndarë nga konflikti i Karabakut. Nën presionin e Bakusë, Turqia e lidhi ratifikimin e protokolleve me përparimin në zgjidhjen e Karabakut. Në fund të fundit, parlamenti turk nuk i ratifikoi dokumentet, procesi ngriu dhe më 1 mars 2018, Armenia i anuloi zyrtarisht protokollet.
Gjithashtu dihet gjerësisht se Turqia e ka mbajtur kufirin e saj me Armeninë të mbyllur sepse, në koordinim me Bakunë, po pret përfundimin e një traktati gjithëpërfshirës paqeje. Reuters raportoi në maj se “Ankaraja ka thënë se dëshiron të rihapë kufirin lindor, por vetëm nëse Armenia nënshkruan një traktat paqeje me Azerbajxhanin”. /tesheshi
