Forcimi i marrëdhënieve politike midis Turqisë dhe Arabisë Saudite po ndikon pozitivisht si në bashkëpunimin ekonomik dhe tregtar dypalësh, ashtu edhe në stabilitetin rajonal.
Turqia dhe Arabia Saudite, të cilat dallohen si dy vende kyçe në Lindjen e Mesme, vazhdojnë të forcojnë marrëdhëniet e tyre historike dhe të rrënjosura thellë përmes një numri në rritje vizitash reciproke në nivel të lartë në vitet e fundit.
Presidenti i Turqisë, Recep Tayyip Erdogan, do të kryejë një vizitë tjetër të rëndësishme në Arabinë Saudite të martën.
Pritet që Erdogan të mirëpritet zyrtarisht nga Princi i Kurorës, Mohammed bin Salman, në Pallatin Al-Yamamah në kryeqytetin Rijad.
Si pjesë e vizitës, Ministria e Tregtisë e Turqisë dhe Bordi i Marrëdhënieve të Jashtme Ekonomike (DEIK) nga Turqia do të organizojnë “Forumin e Biznesit Arabia Saudite-Turqi”.
Javën e kaluar, Këshilli i Ministrave i Arabisë Saudite autorizoi ministritë përkatëse të nënshkruajnë marrëveshje me Turqinë në fushat e energjisë së rinovueshme dhe mbrojtjes civile, dhe miratoi një memorandum mirëkuptimi për bashkëpunim në shërbime sociale midis dy vendeve.
Anadolu përmbledhi trajektoren historike të marrëdhënieve Turqi-Arabi Saudite, të cilat janë avancuar më tej në vitet e fundit.
– Marrëdhënie diplomatike historike, mekanizma bashkëpunimi midis Ankarasë dhe Rijadit
Turqia dhe Arabia Saudite, të cilat vendosën marrëdhënie diplomatike me nënshkrimin e Traktatit të Miqësisë në 1929, kanë ndërtuar lidhje të forta për gati një shekull përmes vizitave reciproke në nivel të lartë dhe organizatave rajonale si Organizata e Bashkëpunimit Islam (OBI).
Ndërsa marrëdhëniet dypalëshe forcoheshin përmes vizitave diplomatike, Mbreti i atëhershëm saudit Faisal bin Abdulaziz Al Saud vizitoi Turqinë në 1966 si pjesë e përpjekjeve për unitet midis vendeve myslimane.
Dy vendet hynë në një fazë të re afërsie bazuar në interesa të përbashkëta gjatë viteve të Luftës Irako-Iraniane, gjatë të cilave edhe Presidenti i atëhershëm turk Kenan Evren vizitoi Arabinë Saudite.
Me një marrëveshje të nënshkruar në Xhide më 11 tetor 2003, midis Dhomave të Tregtisë dhe Industrisë Saudite, u themelua Këshilli i Biznesit Turqi-Arabi Saudite nën ombrellën e DEIK.
Më pas, Mbreti i atëhershëm saudit Abdullah bin Abdulaziz Al Saud vizitoi Turqinë më 8 gusht 2006, i shoqëruar nga më shumë se 50 biznesmenë. Kjo shënoi vizitën e parë në nivel mbreti nga Arabia Saudite në Turqi pas 40 vitesh, gjatë së cilës u nënshkruan gjashtë marrëveshje në fushat e turizmit, transportit, shëndetësisë dhe promovimit të investimeve të përbashkëta.
Turqia dhe Arabia Saudite gjithashtu nënshkruan një protokoll për themelimin e Komisionit të Përbashkët Ekonomik (JEC) për të forcuar bashkëpunimin ekonomik në sektorë të ndryshëm.
– Vëllimi tregtar midis Turqisë dhe Arabisë Saudite
Lidhjet e ngushta midis Turqisë dhe Arabisë Saudite reflektohen gjithashtu në tregtinë dypalëshe.
Arabia Saudite, e cila nxjerr 85-90 për qind të të ardhurave shtetërore nga nafta, eksporton naftë bruto dhe produkte petrokimike në Turqi, ndërsa importon mallra të ndryshme nga Turqia, përfshirë qilimat, gurët e përpunuar për ndërtim, produktet e duhanit, ushqimet dhe mobiljet.
Sipas të dhënave nga Instituti Statistik turk, vëllimi tregtar dypalësh arriti 5,59 miliardë dollarë në 2015, 5,007 miliardë dollarë në 2016, 4,845 miliardë dollarë në 2017, 4,954 miliardë dollarë në 2018, dhe 5,107 miliardë dollarë në 2019.
Pas një rënieje të vëllimit tregtar gjatë 2020-2021 për shkak të pandemisë COVID-19, tregtia midis dy vendeve ka vazhduar të rritet.
Vëllimi tregtar arriti 6,493 miliardë dollarë në 2022 dhe 6,825 miliardë dollarë në 2023, ndërsa në 2024 rreth 8 miliardë dollarë.
Eksportet e Turqisë në Arabinë Saudite u rritën në 3,1496 miliardë dollarë vitin e kaluar.
Drithërat, bishtajat, fara dhe produktet e lidhura renditeshin të parat në eksportet për Arabinë Saudite me 371,7 milionë dollarë, ndjekur nga qilimat me 299,3 milionë dollarë dhe produktet kimike me 283,1 milionë dollarë.
Ndërkohë, Kryetari i DEIK, Nail Olpak, tha për Agjencinë Anadolu para disa javësh se momentumi në tregtinë me Arabinë Saudite është rikuperuar.
Duke theksuar se kompanitë turke të ndërtimit jashtë vendit vazhdojnë të jenë të përfshira në projekte të mëdha në Arabinë Saudite pavarësisht një ngadalësimi të lehtë, Olpak tha se tregtia me vendet e Gjirit, veçanërisht Arabinë Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe (EBA), ka arritur rreth 45 miliardë dollarë gjatë tre viteve të fundit.
Ministri saudit i Shtetit për Punët e Jashtme, Adel al-Jubeir, kishte thënë më parë për Anadolun se bashkëpunimi midis Turqisë dhe Arabisë Saudite është përmirësuar veçanërisht kohët e fundit.
“Synojmë të avancojmë bashkëpunimin midis dy vendeve në fusha të ndryshme. Kemi shumë interesa të përbashkëta në fushat ekonomike, energjetike, politike dhe ushtarake”, tha al-Jubeir.
– Bashkëpunimi në fushat e mbrojtjes dhe ushtarake
Zhvillimi i marrëdhënieve diplomatike dhe tregtare midis Turqisë dhe Arabisë Saudite ka ndikuar pozitivisht edhe në bashkëpunimin ushtarak.
ASELSAN nënshkroi një memorandum mirëkuptimi në korrik 2015 me King Abdulaziz City for Science and Technology dhe TAQNIA DST për të përmirësuar bashkëpunimin në elektronikën e mbrojtjes.
Pas vlerësimeve se produktet e ASELSAN-it mund të përmbushin nevojat e institucioneve përkatëse saudite, u nënshkrua një marrëveshje bashkëpunimi midis ASELSAN dhe TAQNIA DST në 2016.
Kompanija Saudi Defense Electronics (SADEC), e themeluar përmes partneritetit midis ASELSAN dhe TAQNIA DST, përfaqëson një nga bashkëpunimet më të rëndësishme midis dy vendeve.
Baykar gjithashtu nënshkroi një marrëveshje eksporti dhe bashkëpunimi me Ministrinë Saudite të Mbrojtjes në korrik 2023 për mjete ajrore të luftës pa pilot Bayraktar AKINCI (UCAV). Marrëveshja u regjistrua si kontrata më e madhe e eksportit në fushën e mbrojtjes dhe aviacionit në historinë e Turqisë.
– Ndikimi i bashkëpunimit Ankara-Rijad në çështjet rajonale
Turqia dhe Arabia Saudite, si fuqi kryesore ushtarake dhe ekonomike në rajon, kanë arritur suksese të konsiderueshme në politikat rajonale përmes forcimit të marrëdhënieve politike dhe diplomatike në vitet e fundit.
Duke ruajtur një balancë të matur bazuar në konkurrencë të kontrolluar dhe bashkëpunim në vend të konfliktit, Ankaraja dhe Rijadi kanë demonstruar qëndrime efektive përmes institucioneve si OBI dhe Kombet e Bashkuara (OKB) në lidhje me krizën në Palestinë, Siri, Sudan, Somali dhe Jemen.
Pas deklarimit të luftës nga Izraeli ndaj Rripit të Gazës në tetor 2023, Turqia dhe Arabia Saudite koordinuan qëndrimet e tyre mbi çështjen palestineze, duke ndarë interesa të përbashkëta në mbështetje të një zgjidhjeje me dy shtete dhe duke luajtur një rol të përbashkët në një marrëveshje të mundshme politike.
Falë përpjekjeve ndërkombëtare të udhëhequra nga Turqia dhe Arabia Saudite, së bashku me vende të tjera rajonale, 160 nga 193 shtete anëtare të OKB-së kanë njohur Palestinën si shtet.
Turqia dhe Arabia Saudite gjithashtu demonstruan bashkëpunim të fortë me vende të tjera rajonale për të siguruar paqe dhe stabilitet të brendshëm në Siri, ku regjimi i Bashar Asadit u rrëzua në dhjetor 2024.
Duke mbështetur administratën e re nën Presidentin Ahmed al-Sharaa, qeveritë turke dhe saudite luajtën një rol të rëndësishëm në heqjen e sanksioneve ndërkombëtare që do të kontribuonin në procesin e rindërtimit të Sirisë.
Turqia dhe Arabia Saudite vazhdojnë gjithashtu të demonstrojnë qëndrime të forta për stabilitet përmes përpjekjeve humanitare dhe mbështetjes diplomatike në platformat ndërkombëtare, jo vetëm në Jemen, i cili ka qenë skenë e konflikteve të brendshme për shumë vite, por edhe në krizën në Sudan dhe Somali.
