Sfida më serioze pas 12 vjetësh në pushtet për këtë ish-zyrtar të Millosheviçit
Për herë të parë pas 12 vjetësh në pushtet, Aleksandar Vuçiç rrezikon të humbasë zgjedhjet parlamentare në Serbi, që zhvillohen sot. Politikani nacionalist dhe populist e ka drejtuar vendin me metoda autoritare, fillimisht si kryeministër dhe më pas si president.
Në fund të shtatorit, ai dha dorëheqjen nga posti i presidentit, por ky ishte një veprim kryesisht formal. Vuçiç synonte të kandidonte për kryeministër dhe të qëndronte në pushtet, pasi kishte arritur kufirin e mandateve presidenciale.
Sfida e tij kryesore vjen nga lëvizja studentore universitare, e cila prej gati dy vjetësh proteston kundër qeverisë. Në Serbi ka shumë pak sondazhe të besueshme, por parashikohet një garë e ngushtë mes Partisë Progresive Serbe (SNS) të Vuçiçit dhe listës së studentëve.
Qendrat e votimit do të mbyllen në orën 20:00, ndërsa rezultatet e para pritet të kërkojnë disa orë. Për të përcaktuar me siguri fituesin, mund të nevojitet edhe më shumë kohë.
Zgjedhjet përbëjnë kulmin e një lëvizjeje të gjerë proteste, e cila nisi në nëntor 2024, pasi 16 persona humbën jetën nga shembja e strehës së betonit në stacionin hekurudhor të Novi Sadit, qyteti i dytë më i madh i Serbisë.
Studentët e bënë qeverinë përgjegjëse për tragjedinë, duke argumentuar se punimet në stacionin e saporikonstruktuar ishin kryer në mënyrë të pakujdesshme për shkak të korrupsionit në prokurimet publike.
Ata bllokuan dhjetëra fakultete dhe organizuan protesta masive kundër qeverisë. Megjithëse lëvizja gëzon mbështetjen e shumë qytetarëve, fitorja në zgjedhje mbetet e vështirë, sepse Serbia nuk është një vend i lirë.
Vuçiç dhe partia e tij kontrollojnë një pjesë të madhe të gazetave dhe televizioneve. Ata përdorin burime publike për financimin e fushatës dhe ushtrojnë presion mbi punonjësit e administratës shtetërore që të votojnë për SNS-në.
Lëvizja studentore gëzon mbështetje të konsiderueshme edhe mes shumë serbëve që jetojnë jashtë vendit. Për këtë arsye, Vuçiç ka penguar procedurat e votimit në konsullata dhe ambasada.
Qeveria ka siguruar edhe miratimin e një rregulli nga Komisioni Zgjedhor, sipas të cilit votuesit jashtë vendit duhet të votojnë duke ndjekur zonën kohore të Beogradit. Kjo e vështirëson procesin në vende si Australia dhe Shtetet e Bashkuara.
Fushatat e Vuçiç dhe të studentëve kanë qenë krejt të ndryshme. Presidenti është përqendruar te figura e tij si udhëheqës dhe te nevoja për të garantuar stabilitetin e Serbisë. Ai ka vënë në pah rezultatet ekonomike të qeverisjes së tij dhe ka nxitur një qëndrim mosbesues ndaj të rinjve.
Në një reklamë zgjedhore, Vuçiç shfaqet si kamerier që merr porositë e një familjeje. Babai kërkon autostrada, gjyshja pensione më të larta, ndërsa nëna më shumë kopshte për fëmijët.
Kur vjen radha e të rinjve, ata, të paraqitur si dembelë dhe të pasjellshëm, kërkojnë largimin e Vuçiçit dhe anëtarësimin e Serbisë në Bashkimin Evropian dhe NATO, dy çështje ndaj të cilave kundërshtojnë shumë serbë.
Përgjigjja e Vuçiçit është domethënëse: “NATO-n dhe Evropën nuk i kemi, por kemi paqen dhe stabilitetin”. Nga ana tjetër, studentët e kanë vendosur luftën kundër korrupsionit në qendër të fushatës.
Ata janë përpjekur të fitojnë mbështetje përmes tubimeve, marshimeve të gjata dhe takimeve derë më derë. Ndryshe nga Vuçiç, ata kanë zhvilluar një fushatë pa udhëheqës të vetëm, duke u mbështetur në vendimet e marra nga asambletë studentore.
Kjo mënyrë organizimi ngre pikëpyetje edhe për mënyrën se si do ta qeverisnin vendin nëse fitonin. Në Serbi, ashtu si në Itali, fituesit e zgjedhjeve mund të propozojnë kandidatin për kryeministër pas votimit.
Studentët nuk kanë bërë ende publik emrin e një kandidati, ndërsa programi i tyre përmban vetëm 11 pika dhe mbetet relativisht i përgjithshëm.
Përveç SNS-së dhe listës studentore, në garë marrin pjesë edhe parti të vogla, përfshirë përfaqësues të pakicave dhe forca të tjera opozitare.
Ato mund të bëhen vendimtare për krijimin e shumicës parlamentare pas zgjedhjeve. Disa prej tyre kanë vendosur të mos paraqesin kandidatë dhe u kanë kërkuar mbështetësve të votojnë për studentët, me qëllim rritjen e mundësive për një fitore të tyre.
Gjatë viteve në pushtet, Vuçiç ka deklaruar se dëshiron të vazhdojë integrimin e Serbisë në Bashkimin Evropian, por nuk ka shënuar përparime të rëndësishme. Serbia është vend kandidat që nga viti 2012. Njëkohësisht, ai ka ruajtur marrëdhënie të ngushta me Kinën dhe Rusinë.
Nëse studentët fitojnë, mbetet e paqartë se sa do të ndryshojë politika e jashtme e vendit. Lëvizja nuk ka mbajtur një qëndrim të qartë për anëtarësimin në BE, një çështje thellësisht përçarëse në shoqërinë serbe.
Për disa çështje të tjera, studentët kanë mbështetur qëndrime pothuajse identike me ato të Vuçiçit. Serbia i ka shitur armë Ukrainës, por njëkohësisht është ndër vendet e pakta që nuk kanë miratuar sanksione kundër Rusisë pas pushtimit në shkallë të gjerë të Ukrainës në vitin 2022.
Studentët kanë deklaruar se synojnë të vazhdojnë këtë politikë. Ata kanë bërë të ditur gjithashtu se nuk do ta njohin Kosovën, ish-provincën serbe që shpalli pavarësinë në vitin 2008.
Pavarësisht njohjes nga një numër i madh shtetesh, shumica dërrmuese e serbëve dhe pothuajse të gjitha partitë politike në Serbi vazhdojnë ta konsiderojnë Kosovën pjesë të territorit serb.
Kështu, edhe nëse lëvizja studentore arrin ta mposhtë Vuçiçin, fitorja nuk do të nënkuptonte domosdoshmërisht një kthesë të menjëhershme në politikën e jashtme.
Sfida e parë do të ishte ndryshimi i mënyrës së qeverisjes dhe rikthimi i institucioneve demokratike, në një vend ku pushteti është përqendruar prej vitesh në duart e një udhëheqësi të vetëm. \tesheshi
