Mes përballjes ShBA-Izrael me Iranin, analistët thonë se retorika fetare, nga apokaliptika ungjillore deri te simbolika biblike po rishfaqet për ta justifikuar dhe për ta legjitimuar konfliktin.
Shkruan: Murat Sofuoglu
Në sistemet moderne politike perëndimore, feja dhe shteti supozohet të mbeten të ndarë, një parim që u formua pjesërisht nga historia e gjatë e Evropës me konfliktet fetare dhe luftërat e zhvilluara në emër të besimit.
Megjithatë, narrativa fetare është rishfaqur vazhdimisht në momente përballjesh gjeopolitike. Pas sulmeve të fundit të ShBA-së dhe Izraelit ndaj Iranit, të kryera gjatë Ramazanit, muajit të shenjtë mysliman, një pjesë e retorikës rreth konfliktit ka përmendur sërish tema teologjike dhe imazhe apokaliptike.
Raporte u publikuan menjëherë pas sulmeve se disa pjesëtarë të ushtrisë amerikane u kishin thënë organizatave për të drejtat e njeriut se komandantët e tyre e kishin paraqitur operacionin si pjesë të “planit të Zotit”, duke iu referuar konceptit biblik të Armagedonit që përshkruhet në Librin e Zbulesës.
Teksti, që përmbyll Testamentin e Ri, përmban profeci për fundin e botës që vendosin tokën e Izraelit në qendër të një beteje apokaliptike mes së mirës dhe së keqes.
“Mbështetja intensive fetare për Izraelin bazohet në një (keq)interpretim të Librit të Zbulesës”, thotë për TRT World Richard Falk, ekspert i marrëdhënieve ndërkombëtare, duke theksuar ndikimin e interpretimeve ungjillore në diskursin politik amerikan.
Simbolika fetare është shfaqur edhe në retorikën politike izraelite. Menjëherë pas sulmeve, kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu e përshkroi Iranin si “Amalek”, duke iu referuar një armiku biblik të përmendur në Torah si një forcë që duhet kujtuar dhe përballur.
“Ne lexojmë në pjesën e kësaj jave të Torahut: ‘Kujtoni çfarë ju bëri Amaleku.’ Ne kujtojmë dhe veprojmë”, tha Netanyahu.
Këto referenca kanë nxitur debat të ri mes studiuesve mbi rolin që narrativat fetare luajnë në formësimin e perceptimeve rreth konfliktit.
Sipas Luciano Zaccara, ekspert për Iranin dhe politikën e Lindjes së Mesme, koha e përshkallëzimit përkoi gjithashtu me festën hebraike të Purimit, e cila përkujton mbijetesën e hebrenjve në Perandorinë Persiane, siç rrëfehet në Librin e Esterës.
Në vitin 2026, Purimi filloi në mbrëmjen e 2 marsit dhe vazhdoi deri më 3 mars, duke u shtrirë deri më 4 mars në Jerusalem. Përputhja me përshkallëzimin kundër Iranit ka nxitur disa komentues ta interpretojnë përballjen aktuale përmes analogjive historike dhe biblike.
Megjithatë, Zaccara paralajmëron kundër interpretimit të fesë si shkaku kryesor i konfliktit.
“Feja nuk është shkaku kryesor i luftës, të paktën nga ana e ShBA-së”, thotë ai për TRT World, megjithëse vëren se gjuha fetare mund të ndihmojë për të “nxitur dhe justifikuar” vendime politike.
“Nuk është hera e parë që ndodh kjo”, shton ai, duke kujtuar se ish-presidenti amerikan George W. Bush fillimisht e kishte quajtur pushtimin e Afganistanit “Drejtësi e Pafundme”, një frazë që më pas u ndryshua pas kritikave se mbante simbolikë fetare.
Dominim judeo-kristian?
Zaccara thekson gjithashtu gjuhën e Pete Hegseth, Sekretarit të Luftës, një përkrahës i sionizmit të krishterë, i cili është “qartësisht i shtyrë nga një besim ekstrem radikal fetar që ndikon në të gjithë narrativën dhe justifikimin për luftën”.
Në një emision të fundit, komentatori politik amerikan dhe një nga zërat kryesorë të MAGA-s, Tucker Carlson, i cili shpesh e përshkruan veten si besimtar i krishterë, transmetoi një fjalim të Hegsethit në Jerusalem në vitin 2018.
Në video, Hegsethi e quajti themelimin e Izraelit, luftërat e tij me shtetet arabe dhe shpalljen e Jerusalemit si kryeqytet të shtetit sionist “një mrekulli”, duke mbështetur ndërtimin e Tempullit të Tretë në Jerusalem në zonën që myslimanët e quajnë Haram al-Sharif (Shenjtërorja Fisnike), ku ndodhet Al-Aqsa, vendi i tretë më i shenjtë në Islam.
Megjithëse Zaccara nuk e lidh drejtpërdrejt Trumpin me qëndrimet e Hegseth, ai vëren se presidenti amerikan nuk po “kundërshton atë që përcaktohet nga këta fanatikë fetarë, sepse ata janë instrumentalë për objektivat e tij përfundimtare dhe në përputhje me qasjen maksimaliste të Netanyahut ndaj luftës”.
Përveç Pete Hegseth, edhe politikanë të tjerë të njohur amerikanë kanë shprehur qëndrime të ngjashme, përfshirë senatorin republikan proizrael, Lindsey Graham dhe Mike Johnson, kryetarin republikan të Dhomës së Përfaqësuesve, i cili është i dyti në radhën e trashëgimisë presidenciale pas nënpresidentit dhe do të merrte presidencën nëse presidenti do të largohej nga detyra, do të vdiste ose do të bëhej i paaftë për të shërbyer.
Mike Johnson i përshkroi iranianët si ndjekës të një “feje të gabuar”, një koment që u interpretua gjerësisht si referencë ndaj Islamit, feja me shumicë e vendit.
Ndërkohë, senatori republikan, Lindsey Graham, e karakterizoi përballjen si një “luftë fetare”, duke argumentuar se udhëheqja klerikale e Iranit udhëhiqet nga një ideologji që synon shkatërrimin e Izraelit.
Kjo konsiderohet “një shprehje e islamofobisë” e zakonshme në të djathtën ekstreme amerikane, që nënkupton “identitetin thelbësor të krishterë të Perëndimit”, thotë Falk duke iu referuar deklaratës së Johnson për “fenë e gabuar”.
Shumë iranianë besojnë se retorika fetare është vetëm një mbulesë për lakminë e Perëndimit për naftën.
“Ata thjesht e mbulojnë me batanijen e fesë; nuk është fe, është naftë dhe kërcënimi që ndjejnë nga vende të mëdha si ne. Ata thonë fe që të mund ta justifikojnë dhe të kenë njëfarë mbështetjeje. Në fund gjithçka ka të bëjë me naftën”, thotë për TRT World Fatemeh Karimkhan, gazetare iraniane me bazë në Teheran.
Në një deklaratë tjetër, Graham duket se konfirmon pretendimin e Karimkhanit, duke thënë: “Kur ky regjim të rrëzohet, do të kemi një Lindje të Mesme të re dhe do të fitojmë shumë para”.
Përplasje qytetërimesh?
Sa i përket trajtimit të kulturës islame nga Johnson, Falk përmend tezën e njohur të studiuesit amerikan Samuel Huntington, “Përplasja e Qytetërimeve dhe Riformësimi i Rendit Botëror”, e cila parashikonte se luftërat ndërqytetëruese do të pasonin një periudhë gjeopolitike relativisht paqësore pas rënies së Bashkimit Sovjetik dhe përfundimit të Luftës së Ftohtë.
“Në këtë kuptim, Izraeli është një element përbërës i vizionit të zgjeruar të një Perëndimi judeo-kristian”, thotë Falk.
Në mendimin judeo-kristian, krahasuar me hebrenjtë, myslimanët konsiderohen si të jashtëm ndaj qytetërimit perëndimor.
Graham, pasi e përshkroi atë që po ndodh në Lindjen e Mesme si një “luftë fetare”, bëri gjithashtu një deklaratë interesante, duke thënë se ajo që ShBA-ja dhe Izraeli po bëjnë aktualisht kundër Iranit “do të përcaktojë rrjedhën e së ardhmes së Lindjes së Mesme për një mijë vitet e ardhshme”.
“Unë kam preferuar ta shoh Luftën me Iranin si vazhdim të luftës ndërqytetëruese që Izraeli ka zhvilluar në Palestinën e pushtuar në emër të ambicieve sioniste për hegjemoninë rajonale, si dhe si shprehje të gjeopolitikës ideologjike të Perëndimit të bardhë të krishterë”, thotë Falk, eksperti i marrëdhënieve ndërkombëtare, për TRT World.
Përtej luftës me Iranin, ndarjet rreth luftës gjenocidale të Izraelit në Gaza reflektojnë gjithashtu atë që disa studiues e përshkruajnë si një rreshtim më të gjerë qytetërimi, ku shumë shtete perëndimore me shumicë të krishterë mbështesin Izraelin, sipas Falk.
“Kjo përgjigje ndaj gjenocidit izraelit nuk është çështje gjeografie, por e identitetit etno-fetar të qytetërimit. Si ndryshe të shpjegohet mbështetja për gjenocidin izraelit nga vende të largëta të bardha dhe të krishtera si Australia?” thotë ai.
Ndërsa shumë shtete joperëndimore dëshirojnë të mbështesin kauzën palestineze përmes së drejtës ndërkombëtare në kërkim të “një rendi botëror më demokratik”, ato janë gjithashtu të vetëdijshme se “sfidimi i Perëndimit duke ofruar hapur ndihmë të konsiderueshme ushtarake ose ekonomike” për palestinezët do të sillte “pasoja vetëshkatërruese”.
Në këtë perspektivë, Irani është bërë objekt i sanksioneve perëndimore dhe masave të tjera për shkak të qëndrimeve të tij kundër Perëndimit, sipas Falk.
