Një vit pas hapjes së dyerve, Muzeu i Gjenocidit në Srebrenicë, i mbështetur nga Türkiye, është bërë një nga hapësirat më të rëndësishme të Qendrës Memoriale Srebrenicë-Potoçari për kujtesë dhe edukim, duke e ruajtur kujtimin e më shumë se 8 mijë viktimave boshnjake përmes artefakteve autentike, dëshmive të të mbijetuarve dhe ekspozitave multimediale.
Muzeu ndodhet brenda ish-fabrikës së baterive në Potoçari, ku mijëra boshnjakë kërkuan strehim pas rënies së zonës së shpallur të sigurt nga OKB-ja në korrik të vitit 1995. Ai paraqet një rrëfim kronologjik të gjenocidit përmes sendeve personale të viktimave, dokumenteve arkivore, fotografive, dëshmive audiovizuale dhe instalacioneve përjetuese.
I hapur për të shënuar 30-vjetorin e gjenocidit në Srebrenicë, muzeu është rezultat i viteve të tëra të mbledhjes së të dhënave historike dhe artefakteve.
Ekspozita e tij e përhershme ndjek ngjarjet që çuan drejt gjenocidit, rënien e Srebrenicës, ekzekutimet masive, kërkimin për të zhdukurit dhe përpjekjen prej dekadash të familjeve për të gjetur dhe varrosur me dinjitet mbetjet mortore të më të dashurve të tyre.
Çdo vit, më 11 korrik, Bosnja e Hercegovina përkujton gjenocidin në Srebrenicë me xhenazen kolektive në Qendrën Memoriale në Potoçari, ku varrosen viktimat e identifikuara së fundmi.
Këtë vit, mbetjet mortore të 10 viktimave të identifikuara së fundmi do të varrosen gjatë ceremonive, ku pritet të marrin pjesë mijëra vizitorë nga Bosnjë e Hercegovina dhe vende të tjera.
Në vitin 2024, Asambleja e Përgjithshme e OKB-së shpalli 11 korrikun Ditë Ndërkombëtare të Reflektimit dhe Përkujtimit të Gjenocidit të vitit 1995 në Srebrenicë, duke forcuar më tej përpjekjet ndërkombëtare për ruajtjen e kujtesës së viktimave.
Artefakte që flasin përtej fjalëve
Ndër ekspozitat më të fuqishme të muzeut është një koleksion këpucësh të konsumuara, të cilat pronarët e tyre i kishin riparuar vazhdimisht gjatë luftës, duke u ofruar vizitorëve një pamje të fuqishme të jetës së përditshme nën rrethim.
“Ndonjëherë mjafton që njerëzit t’i shohin ato këpucë për të kuptuar një pjesë të vuajtjeve që përjetuan banorët e Srebrenicës. Detaje të tilla shpesh flasin më shumë se fjalët”, tha për Anadolu Azir Osmanoviq, kurator i Qendrës Memoriale të Srebrenicës.
Sipas Osmanoviqit, themelimi i muzeut shënoi një nga momentet më të rëndësishme për qendrën memoriale.
“Kemi kaluar vite duke përgatitur koleksionet arkivore dhe muzeale. Reagimet e vizitorëve tregojnë se ekspozita paraqet atë që ndodhi këtu në mënyrë dinjitoze dhe bashkëkohore. Mbi të gjitha, muzeu ka një qëllim edukues”, tha ai.
Edukimi mbi gjenocidin në Srebrenicë është kthyer vitet e fundit në një nga prioritetet kryesore të qendrës. Si pjesë e kësaj përpjekjeje, kompleksi memorial po pret aktualisht Shkollën e tretë Ndërkombëtare Verore, ku marrin pjesë 35 studentë nga gati 20 vende.
“Duam që njerëzit të largohen nga Srebrenica me njohuri dhe me një kuptim më të thellë të asaj që ndodhi këtu. Ky është një nga misionet më të rëndësishme të qendrës”, tha Osmanoviq.
Qindra vizitorë kalojnë çdo ditë nëpër kompleks, ndërsa Muzeu i Gjenocidit në Srebrenicë përbën një pjesë thelbësore të vizitës së tyre.
Vizitorët largohen me përshtypje të pashlyeshme
Mësuesi në pension Edin Topçiq, i cili për vite me radhë ka sjellë nxënës të shkollave të mesme në Srebrenicë, beson se muzeu e ka pasuruar ndjeshëm përvojën e vizitorëve.
“Hera e fundit që erdha këtu ishte tre vjet më parë me nxënësit e mi. Sot, përparimi është i dukshëm. Gjithçka është bërë me kujdes dhe përgjegjësi të madhe. Muzeu përfaqëson një hap të madh përpara për të gjithë qendrën memoriale”, tha ai.
Ayse Batir, e cila vizitoi për herë të parë Bosnjën e Hercegovinën me familjen e saj nga qyteti turk Bursa, tha se muzeu i la një përshtypje të thellë.
“Efektet zanore, vizatimet e fëmijëve, videot dhe dëshmitë e të mbijetuarve më bënë të ndihesha sikur po përjetoja vetë një pjesë të asaj që ndodhi këtu”, tha ajo. “Shpresoj që të mos ketë kurrë më luftë. Besoj se brezat e ardhshëm do të mund të mësojnë shumë këtu”.
Projekti i muzeut nisi në vitin 2021 nën patronazhin e presidentit turk Recep Tayyip Erdoğan dhe u financua plotësisht nga Agjencia Turke për Bashkëpunim dhe Koordinim, TIKA.
