Një realitet hipotetik që shpërfaq padrejtësitë e mëdha në (para)gjykim
Sa herë që shpërthen një skandal i madh moral në Perëndim, rikthehet një debat i vjetër: a trajtohen të gjithë njësoj kur bëhet fjalë për lidhjen mes krimit dhe identitetit fetar? Rasti i Jeffrey Epstein e bën këtë pyetje veçanërisht të mprehtë. Jo vetëm për shkak të përmasës së krimeve, por për mënyrën se si u raportua për to.
Le të shtrojmë një hipotezë të thjeshtë: çfarë do të kishte ndodhur sikur ai të ishte mysliman? Sa shpesh do të ishte përmendur feja e tij në tituj, analiza dhe debate televizive? A do të ishte parë si individ, apo si përfaqësues i një bote të tërë besimi?
Shumë kritikë të medias vërejnë se, në praktikë, përkatësia fetare e Epstein pothuajse nuk u bë temë. Nuk pati përpjekje për ta lidhur krimin me judaizmin, nuk u shfaqën teori për “kulturën fetare”, nuk pati thirrje për reforma teologjike. Dhe në parim kjo është e drejtë: fajet janë personale.
Megjithatë, polemika lind kur shihet se ky parim nuk ndiqet gjithmonë me të njëjtën konsekuencë.
Kur individi bëhet simbol
Në raste të tjera, sidomos kur autorët janë myslimanë, identiteti fetar shpesh del në plan të parë. Një person i vetëm mund të shndërrohet lehtësisht në provë për natyrën e një feje të tërë. Nga veprimi individual kalohet shpejt te përgjithësimi kulturor, te pyetjet për tekstet e shenjta, te narrativat për integrimin, radikalizmin apo përplasjen e qytetërimeve.
Kjo logjikë nuk prek vetëm autorët e krimeve. Edhe figura publike që nuk kanë bërë asnjë shkelje mund të përballen me të njëjtin reduktim. Rasti i politikanit amerikan Zohran Mamdani përmendet shpesh si shembull: debati rreth tij u zhvendos nga programi politik drejt faktit që ai është mysliman. Ai u lexua jo si kandidat, por si bartës i një problemi më të madh kulturor.
Në këtë pikë lind pyetja thelbësore: pse njëri trajtohet si individ, ndërsa tjetri si përfaqësues?
Arsye historike – por a mjaftojnë?
Një pjesë e përgjigjes lidhet me historinë. Pas Holokaustit, ekziston një ndjeshmëri e kuptueshme ndaj çdo gjuhe që mund të tingëllojë si fajësim kolektiv i hebrenjve. Mediat përpiqen – me të drejtë – të mos rrëshqasin drejt paragjykimeve që kanë prodhuar tragjedi.
Por nëse parimi është i drejtë, ai duhet të vlejë për të gjithë. Përndryshe, kujdesi etik për njërin grup perceptohet si mungesë drejtësie ndaj tjetrit.
Gaza dhe gjuha e përgjithësimeve
Kontrasti bëhet edhe më i dukshëm në raportimin për luftërat. Shumë media shmangin me kujdes formulime që do t’ua atribuonin veprimet e një shteti apo qeverie të gjithë hebrenjve – dhe kjo është moralisht e saktë. Por i njëjti kujdes nuk shfaqet gjithmonë kur dhuna lidhet me autorë myslimanë; aty përgjithësimi fetar shpesh vjen më lehtë.
Kështu krijohet përshtypja e një metri të ndryshëm matjeje.
Një parim i vetëm
Nëse ka një pikë ku duhet këmbëngulur, është kjo: askush nuk përfaqëson një fe të tërë përmes krimit të vet. Jo një rabin, jo një imam, jo një prift, jo një politikan. Ekstremistët përfaqësojnë ideologjitë e tyre, jo miliona besimtarë që jetojnë ndryshe.
Ky standard nuk është relativizim i fajit. Përkundrazi, është mënyra e vetme për ta mbajtur përgjegjësinë aty ku i takon, te individi dhe te strukturat konkrete të pushtetit.
Ose barazi, ose dyzim
Në fund mbetet një zgjedhje e thjeshtë: ose krimi ndahet nga feja për të gjithë, ose duhet pranuar se po veprohet me standarde të dyfishta. Moraliteti selektiv mund të duket i dobishëm në afat të shkurtër, por në planin e gjatë prodhon zemërim, mosbesim dhe polarizim.
Një media që dëshiron të jetë e drejtë duhet të jetë konsekuente. Përndryshe, nga roje e së vërtetës, rrezikon të shndërrohet në prodhuese të paragjykimeve.
Hoxhë Vladimir Kera
