1. Koncepti i shtetit është i gjallë dhe në zhvillim të vazhdueshëm.
Nuk duhet ta shohim formën historike të shtetit si të pandryshueshme. Shteti zhvillohet me zhvillimin e mendimit dhe përvojës njerëzore – ngulmimi në një formë të vjetër është kundër natyrës së jetës.
2. Koncepti modern i shtetit është ndryshe nga ai në historinë islame.
Në të kaluarën, “shteti” nënkuptonte pushtet familjar ose personal (si shteti i Emevive ose shteti i el-Mu‘tasimit), ndërsa sot është një strukturë institucionale me përmbajtje tjetër.
3. Nuk ka dyshim se Kurani përmban një sistem të madh vlerash për ndërtimin e shoqërive të lira, të gjalla dhe të forta.
Ai thekson se ndryshimi mes njerëzve është në natyrën e tyre, se shumica prej tyre nuk do të besojnë, dhe se ajo që kërkohet nga ta është të ndalin gjakderdhjen, prishjen, dhe të ndërtojnë tokën.
Për këtë arsye, Kurani ka legjitimuar vlera bashkëjetese si:
– marrëveshja,
– mirësia,
– drejtësia midis njerëzve, pavarësisht fesë së tyre.
Ai e ka rregulluar thirrjen fetare në mënyrë që të mos përfshijë:
– kontroll,
– imponim,
– mbikëqyrje,
– apo përfaqësim të detyruar.
Por përkundrazi, e ka vendosur mbi:
– fjalë të buta,
– zemërgjerësi dhe falje
– dhe kufizim të luftës vetëm në rastin e mbrojtjes ndaj agresionit.
Të gjitha këto janë të njohura – por mbetet pyetja:
Pse këto vlera nuk u zhvilluan në shoqëritë islame, megjithëse janë kaq të qarta?
Madje, pse kemi përfunduar në të kundërtën e përmbajtjes së tyre të dukshme?
4. Shkaku i zbehjes së vlerave kuranore është dyfishtë:
• Së pari, koncepti i “anulimit (nes’h)” u përdor për të mohuar shumë ajete paqeje, duke i zëvendësuar me “ajetin e shpatës”, gjë që çoroditi strukturën e kuptimit te besimtari.
• Së dyti, u ndal dialogu i thellë intelektual, veçanërisht pas konfliktit me filozofinë, duke bllokuar zhvillimin e mendimit dhe kuptimit të thellë të vlerave.
5. Vlerat islame u zhvendosën nga realiteti në formë përballjeje ose moralizimi abstrakt.
Ndërkohë, kombet e tjera përparuan përmes mendimit, kërkimit dhe provës. Ato sot përcaktojnë standardet globale të cilësisë, ndërsa ne jemi vonuar dhe ende të përfshirë në përplasjet e brendshme.
Perëndimi ka kaluar përmes Rilindjes, Epokës së Iluminizmit dhe epokave moderne me luftëra dhe përvojë, dhe vazhdon të mësojë.
Ne kemi dy rrugë:
• Të nisim nga aty ku arriti njerëzimi dhe të shtojmë vlerat tona,
• Ose të kthehemi pas në mentalitetin mesjetar dhe të përsërisim luftëra e rrëfime të dështuara derisa të mësojmë në mënyrë të dhimbshme.
6. Shteti sot ka tre shtylla themelore: ekzistencë, stabilitet dhe zhvillim.
Çdo projekt shtetëror që nuk arrin t’i garantojë këto tre, është ndërtim mbi rërë, dhe e çon popullin në të panjohurën.
7. Muslimani sot, në shtetin bashkëkohor, dëshiron dy gjëra thelbësore:
– Të praktikojë fenë e tij.
– Të shprehë mendimin e tij pa frikë.
(Siç ka thënë Ebu Ali el-Xhubai: “Shteti islam është aty ku falem lirshëm dhe shpreh mendimin tim pa frikë.”)
8. Shumë njerëz flasin për “shtetin islam” ose “hilafetin” pa sqarime reale të përmbajtjes.
Këto ide përsëriten pa reflektim dhe u janë shkaktuar njerëzve shumë vuajtje, gjakderdhje dhe humbje të atdheut – dhe sërish, pak kush ndalet të pyesë për vërtetësinë apo argumentet reale të tyre.
Dr. Xhasim Sultan
Nga: Hoxhë Halil Avdulli
