Allahu ka dashur që morali në Islam të dallohet me veçori specifike, me të cilat është veçuar nga judaizmi, krishterimi ose nga të dyja së bashku; veçori që e kanë bërë të përshtatshëm për të gjithë individët, për të gjitha shtresat, për të gjitha racat, për të gjitha mjediset, për të gjitha kohët dhe për të gjitha rrethanat.
1 – Moral i arsyetuar dhe i kuptueshëm
Veçoria e parë është se ai është i çliruar nga karakteri adhurimor–arbitrar, imperativ i pashpjeguar që njihet në judaizëm, të cilin disa studiues të moralit e kanë konsideruar si domosdoshmëri të brendshme të metodës së thirrjes morale në të gjitha fetë. Këta kanë shpërfillur faktin se Islami është krejt e kundërta e kësaj. Ai mbështetet vazhdimisht në urtësi të arsyeshme dhe në shkaqe të pranueshme, duke iu drejtuar mendjes së shëndoshë dhe ndërgjegjes së pastër; duke sqaruar interesat që qëndrojnë pas asaj që urdhëron dhe dëmet që vijnë nga ajo që ndalon; herë në mënyrë të detajuar, herë në mënyrë përmbledhëse.
Shembuj të arsyetimit të detajuar: “Faleni namazin, sepse namazi e ndalon nga imoraliteti dhe nga e keqja”[1] “Agjërimi ju është bërë obligim, ashtu siç iu bë obligim atyre që ishin para jush, që të bëheni të devotshëm”[2] “E mira dhe e keqja nuk janë të barabarta. Ktheje të keqen me atë që është më e mira; e atëherë ai me të cilin ke armiqësi do të bëhet sikur mik i afërt.”[3]
Shembuj të arsyetimit përmbledhës: “Nxitoni drejt përmendjes së Allahut dhe lini tregtinë; kjo është më e mirë për ju, nëse e dini”[4] “… ose mish derri, sepse ai është i ndyrë”[5]
2 – Moral universal
Morali islam është me karakter human dhe universal; ai nuk lejon diçka për një racë e ta ndalojë për një tjetër. Arabët dhe joarabët janë të barabartë para tij; madje myslimanët dhe jomyslimanët janë të barabartë përballë parimeve të tij morale. Kamata është e ndaluar qoftë ndaj myslimanit apo jomyslimanit; vjedhja është e ndaluar për pasurinë e myslimanit dhe të jomyslimanit; imoraliteti është i ndaluar me myslimane apo jomyslimane; drejtësia është detyrë ndaj myslimanit dhe jomyslimanit; agresioni është i ndaluar ndaj të gjithëve. Në këtë kuptim thotë Kurani: “Le të mos ju shtyjë urrejtja ndaj një populli që të mos jeni të drejtë. Jini të drejtë, sepse kjo është më afër devotshmërisë.”[6]
Kështu, morali islam u pastrua nga prirja raciste–nacionaliste që ka karakterizuar moralin judaik, si dhe moralin fisnor e primitiv në përgjithësi.
3 – Përputhja me natyrën e pastër
Islami, në fushën e moralit, ka ardhur me atë që përputhet me fitrën dhe natyrën njerëzore dhe e plotëson atë, jo me diçka që e shtyp apo e kundërshton atë. Allahu nuk do ta krijonte njeriun me një natyrë të caktuar e pastaj ta ngarkonte me detyrën që ta shtypë ose t’ia shuajë ndikimin e saj.
Prandaj Islami e ka pranuar qenien njerëzore ashtu siç e ka krijuar Allahu, me shtysat e saj psikologjike dhe prirjet e saj të lindura; dhe gjithçka që ka bërë është se i ka fisnikëruar dhe i ka lartësuar ato, duke vendosur kufij që ruajnë interesin e shoqërisë dhe interesin e vetë individit. Për këtë arsye, sheriati ka lejuar shijimin e të mirave dhe të zbukurimeve, ka ligjësuar pronësinë private dhe nuk i ka parë instinktet si ndyrësi nga shejtani.
Islami ka nxitur pastërtinë dhe zbukurimin, madje i ka bërë ato parakusht dhe kujdes paraprak për namazin: “Merrni stolinë tuaj në çdo xhami!”[7]
Kurani i ka qortuar ashpër ata që ndalojnë: “zbukurimin e Allahut që Ai ua ka nxjerrë robërve të Tij dhe të mirat e furnizimit.”[8]
Nëse krishterimi sheh se i pasuri nuk hyn në mbretërinë e qiejve, Islami thotë: “Sa e mirë është pasuria e ndershme për njeriun e ndershëm.”
Dhe nëse krishterimi ka krijuar sistemin e ashpër të murgërisë, me gjithë rreptësinë e tij ndaj trupit dhe shtypjen e prirjeve të lindura, Islami e ndalon beqarinë asketike, nxit martesën dhe e sheh se “kjo botë është kënaqësi, dhe kënaqësia më e mirë e saj është gruaja e devotshme”. Madje, përpjekjen për familjen dhe kujdesin për ta e konsideron një formë xhihadi në rrugën e Allahut.
Megjithatë, Islami – në gjithçka që ka lejuar duke marrë parasysh natyrën njerëzore – ka vendosur rregulla dhe kufij që ndalen te masa e drejtë, në mënyrë që lejimi të mos shndërrohet, për shkak të teprimit dhe ekstremizmit, në një çlirim shtazor të shëmtuar.
Autor: Jusuf Kardavi
Përktheu: Elton Harxhi
[1] – Sure Ankebut: 45.
[2] – Sure Bekare: 183.
[3] – Sure Fussilet: 34.
[4] – Sure Sure Xhumua: 9.
[5] – Sure En’am: 145.
[6] – Sure Maide: 8.
[7] – Sure A’raf: 31.
[8] – Sure A’raf: 32.
