“Ukshin Hoti: Filozofi i Rezistencës dhe Ndërgjegjja e Gjallë e Kombit Shqiptar”.

Të nderuar miq dhe ndjekës,
Sot ndajmë me ju një lajm të rëndësishëm kulturor dhe kombëtar!
Në gazetën “Azharalharf” në Kajro u publikua studimi i plotë i Prof. Dr. Beqir Ismailit kushtuar një prej mendjeve më të ndritura të kombit tonë: “Ukshin Hoti: Filozofi i Rezistencës dhe Ndërgjegjja e Gjallë e Kombit Shqiptar”.
Në këtë 83-vjetor të lindjes së tij, ky studim vjen si një dritë e fuqishme mbi jetën, mendimin e thellë politik dhe sakrificën e tij legjendare. Përveç dëshmive historike, shkrimi sjell edhe një lexim kritik të poezisë prekëse “Ukshin… Ti që mungon, por je i pranishëm”.
Ukshin Hoti tregoi se fuqia e mendimit dhe e fjalës së lirë mund të tmerrojë makineritë shtypëse më shumë se ushtritë. Ai mbetet një simbol i pashuar i qëndresës, njeriu që trupin mund t’ia kenë zhdukur mistershëm, por veprën nuk do t’ia shuajnë dot kurrë.
Lexoni artikullin e plotë për të nderuar amanetin dhe për të mbajtur të gjallë kujtesën tonë historike! Kombet që nuk harrojnë njerëzit e tyre të mëdhenj, sigurojnë të ardhmen e tyre.
Ukshin Hoti ndërmjet mendimit, rezistencës dhe pavdekësisë simbolike
Studim dokumentues mbi jetën e tij, dëshmitë e Prof. Dr. Beqir Ismailit dhe poezinë “Ukshin… Ti që mungon, por je i pranishëm”
Nga Prof. Dr. Beqir Ismaili
Hyrje
Kombet e gjalla nuk maten vetëm me territorin, fuqinë apo pasurinë që zotërojnë, por edhe me personalitetet që nxjerrin nga gjiri i tyre, me ata njerëz që arrijnë t’i shndërrojnë vuajtjet e popullit të tyre në një projekt kombëtar, mendimin në forcë rezistence, fjalën në qëndrim dhe sakrificën në rrugë drejt lirisë. Ndër figurat më të shquara që ka nxjerrë Kosova në historinë e saj bashkëkohore, emri i profesor Ukshin Hotit zë një vend të veçantë si një nga mendimtarët dhe veprimtarët më të rëndësishëm të lirisë, pavarësisë dhe dinjitetit kombëtar.
Ukshin Hoti nuk ishte thjesht një akademik, profesor universitar apo autor i veprave politike. Ai ishte një projekt i plotë intelektual që bashkonte filozofinë, politikën dhe veprimin praktik. Përmes shkrimeve, qëndrimeve dhe sakrificave të tij, ai arriti ta ngrejë çështjen e Kosovës nga një problem lokal në një çështje universale njerëzore dhe morale. Për këtë arsye, emri i tij u shndërrua në simbol të rezistencës intelektuale dhe qëndresës kombëtare, duke zënë vend të veçantë në kujtesën e shqiptarëve kudo që jetojnë.
Rëndësia e kësaj figure bëhet edhe më e madhe për faktin se jeta e tij lidhet me një nga plagët më të dhimbshme të historisë së Kosovës – fatin e të zhdukurve gjatë viteve të represionit dhe luftës. Më 16 maj 1999, pasi kishte përfunduar dënimin me burg, Ukshin Hoti u lirua nga burgu, por që nga ai moment humbi çdo gjurmë e tij. Deri më sot, zhdukja e tij mbetet një mister i pazbardhur që vazhdon të ngacmojë ndërgjegjen njerëzore dhe kërkesën për drejtësi.
Në këtë 83-vjetor të lindjes së tij, rikujtimi i Ukshin Hotit nuk është thjesht një akt përkujtimor ndaj një figure historike, por një domosdoshmëri kombëtare, shkencore dhe morale. Kombet që harrojnë figurat e tyre humbasin një pjesë të kujtesës së tyre, ndërsa kombet që ruajnë trashëgiminë e njerëzve të mëdhenj, ruajnë njëkohësisht vlerat dhe idealet mbi të cilat ndërtohet e ardhmja.
Gazeta egjiptiane “Al-Hayat”, në numrin e saj të datës 29 shtator 2002, ia kushtoi kësaj figure të shquar një artikull në rubrikën “Personalitete të mendimit bashkëkohor shqiptar”, të shkruar nga Prof. Dr. Beqir Ismaili, në vlerësim të rolit të tij qendror në pasqyrimin e realitetit të hidhur që po përjetonte vendi i tij, si dhe për atë që jeta e tij përfaqësonte nga vuajtja, qëndresa dhe përballja me makinerinë e represionit serb.
Ky artikull synon të paraqesë një pamje sa më të plotë të personalitetit të Ukshin Hotit, duke trajtuar jetën e tij, formimin akademik, kontributin shkencor, veprimtarinë politike dhe rezistencën e tij të palëkundur përballë represionit. Njëkohësisht, artikulli ndalet edhe te vlerësimet e Prof. Dr. Beqir Ismailit për këtë figurë të shquar, vlerësime që marrin rëndësi të veçantë pasi vijnë nga një studiues dhe intelektual i angazhuar për ta bërë të njohur çështjen e Kosovës në botën arabe dhe më gjerë.
Përveç aspektit dokumentues dhe historik, ky studim përfshin edhe dimensionin letrar përmes poezisë “Ukshin… Ti që mungon, por je i pranishëm”, e cila përpiqet të rikthejë figurën e tij në kujtesën kolektive dhe në ndërgjegjen kombëtare. Më pas paraqitet edhe një lexim kritik i poezisë, duke zbuluar dimensionet e saj kombëtare, filozofike dhe artistike. Në këtë mënyrë, ky punim bashkon tri shtylla themelore: historinë dhe dokumentimin, dëshminë intelektuale dhe shprehjen artistike, për të ndriçuar figurën e një njeriu që vazhdon të jetë më i pranishëm se mungesa e tij dhe më i gjallë se koha që ka kaluar.
Lindja dhe formimi shkencor e intelektual
Profesori Ukshin Hoti lindi më 17 qershor 1943, në fshatin Krushë e Madhe, në rrethin e Rahovecit, në një familje të njohur për traditën e saj të dijes dhe të rezistencës. Ai u rrit në një mjedis që, ashtu si shumë zona të tjera të Kosovës, vuante nga margjinalizimi politik dhe ekonomik, por që njëkohësisht ishte i pasur me frymën e qëndresës dhe vendosmërinë për mbijetesë.
Hoti e nisi rrugëtimin e tij arsimor në vendlindje, ku që në fëmijëri shfaqi zgjuarsi të jashtëzakonshme dhe talent të rrallë, siç e përshkruante nëna e tij duke rrëfyer historinë e jetës së tij me dhimbje e mall. Ai nuk u mjaftua me sukseset e arritura në fazat e para të shkollimit, por vazhdoi arsimin e mesëm në Shkollën Normale të Prizrenit dhe më pas në Prishtinë, ku filloi të dallohej për aftësitë e tij të veçanta, duke punuar si spiker në Radio Prishtina falë shqiptimit të tij të saktë dhe elokuencës së spikatur.
Ambiciet e tij nuk u ndalën këtu. Ai vazhdoi studimet në Universitetin e Zagrebit, ku u diplomua në shkencat politike, ndërsa studimet pasuniversitare i ndoqi në Universitetin e Beogradit, duke u specializuar në politikë dhe marrëdhënie ndërkombëtare.
Ky udhëtim akademik ishte vetëm fillimi i një karriere të pasur shkencore. Ai udhëtoi në Shtetet e Bashkuara të Amerikës për të vazhduar specializimin në marrëdhënie ndërkombëtare në degët e Universitetit Amerikan në Uashington, Çikago dhe Boston (1978–1979), gjë që i mundësoi formimin e një vizioni të gjerë dhe të integruar botëror, duke e bërë atë një nga mendimtarët më të shquar shqiptarë të kohës së tij.
Pozitat akademike dhe politike dhe kontributet intelektuale
Ukshin Hoti nuk ishte thjesht një akademik tradicional, por një intelektual organik, i lidhur në mënyrë ekzistenciale me çështjen e popullit dhe atdheut të tij. Ai punoi si profesor ligjërues në Fakultetin Filozofik dhe Juridik të Universitetit të Prishtinës, ku studentëve të tij nuk ua mësonte vetëm lëndët e së drejtës dhe marrëdhënieve ndërkombëtare, por edhe frymën e rezistencës dhe besimin në të drejtën kombëtare shqiptare.
Veprimtaria e tij nuk u kufizua vetëm në fushën akademike. Në shkurt 1970 u angazhua në administratën federale (Komisioni Ndërkombëtar për Bashkëpunim me LSPPJ), ku mori pjesë edhe në misione paqeruajtëse: Angolë (4 muaj) dhe Indi (2 muaj). Në prill të vitit 1972 ai emërohet Sekretar i sekretariatit për Marrëdhenie më Jashtë. Këto pozita i dhanë mundësinë të njihej nga afër me ndërlikimet e politikës ndërkombëtare dhe kontribuuan në formimin e vizionit të tij të thellë për konfliktet dhe zhvillimet politike në Ballkan.
Në fushën intelektuale, Hoti la pas një trashëgimi të çmuar shkencore, e cila u pasqyrua në veprat e tij serioze dhe me ndikim. Ndër më të rëndësishmet janë:
• Libri “Lufta e Ftohtë dhe Detanti” (1975), i cili pasqyron kuptimin e tij të thellë të politikës ndërkombëtare gjatë periudhës së Luftës së Ftohtë.
• Libri “Filozofia Politike e Çështjes Shqiptare” (1995), një vepër themelore që paraqet një vizion të plotë filozofik mbi lëvizjen shqiptare për liri dhe që konsiderohet nga shumë studiues si një referencë kryesore për të kuptuar luftën dhe rezistencën e Kosovës.
Veprimtaria kombëtare dhe burgosjet: histori e një qëndrese legjendare
Biografia atdhetare e Ukshin Hotit përbën kurorën e jetës së tij dhe është ajo që e shndërroi atë nga një mendimtar në simbol kombëtar dhe legjendë të gjallë. Hoti besonte se fjala e vetme nuk mjaftonte për ta çliruar një atdhe; përballja me padrejtësinë kërkonte angazhim të plotë dhe sakrificë. Pikërisht për këtë bindje ai pagoi një çmim shumë të lartë.
Në vitin 1981, kur shpërthyen demonstratat studentore në Kosovë me kërkesën për shpalljen e Republikës së Kosovës, Hoti u rreshtua përkrah studentëve të tij dhe mbështeti publikisht kërkesat e tyre. Për këtë arsye u arrestua dhe u dënua me nëntë vjet burg, nga të cilat tre vjet e gjysmë i kaloi në burgje të ndryshme: në Prishtinë, Mitrovicë, Gjilan, Beograd dhe Lubjanë. Organizata Ndërkombëtare e Amnistisë e shpalli atë “të burgosur të ndërgjegjes”.
Megjithatë, kjo sprovë nuk e thyeu. Pas lirimit nga burgu, ai vazhdoi aktivitetin e tij politik dhe kombëtar, duke themeluar Partinë e Unitetit Kombëtar, e cila synonte bashkimin e kombit shqiptar dhe realizimin e të drejtave të tij legjitime. Ai u angazhua gjithashtu në gazetari dhe botoi gazetën “Demokracia”, përmes së cilës vazhdoi të përhapte idetë dhe vizionin e tij politik.
Por autoritetet e Beogradit vazhduan ta ndiqnin. Në mars të vitit 1993 ai u arrestua sërish me akuzën se kishte strehuar viktima të përndjekjes serbe. Më 17 maj 1994, ndaj tij u shqiptua një dënim me pesë vjet burg në Burgun e Prizrenit.
Në sallën e gjyqit, ai qëndroi krenar dhe u drejtoi të pranishmëve një thirrje që mbeti e paharruar:
“Kombi shqiptar duhet të bashkohet, sepse është një në gjuhën e tij, një në kulturën e tij dhe një në historinë e tij.”
Kjo fjali përmblodhi në mënyrë të përkryer tërë filozofinë e tij politike dhe kombëtare.
Misteri që rrethon fatin e tij: një plagë e hapur në ndërgjegjen e njerëzimit
Më 16 maj 1999, pasi kishte përfunduar plotësisht dënimin e tij, Ukshin Hoti duhej të dilte i lirë nga Burgu i Dubravës. Mirëpo, fati pati një rrjedhë tjetër. Atë ditë, një ditë e diel e pazakontë për lirimin e të burgosurve, ai u largua nga burgu i shoqëruar nga pjesëtarë të sigurisë serbe. Që nga ai moment, çdo gjurmë e tij humbi.
Pak ditë pas zhdukjes së tij ndodhi një masakër e tmerrshme, në të cilën 173 të burgosur shqiptarë u vranë nga forcat serbe. Kjo ngjarje e shtoi ankthin dhe frikën e familjes dhe miqve të tij, të cilët pyesnin me dëshpërim: A ishte ai ndër viktimat? A kishte shpëtuar apo kishte humbur jetën?
Që nga ajo kohë, shqiptarët nuk kanë pushuar së kërkuari për të dhe pyetjet vazhdojnë ende: A është gjallë apo i vdekur? A mbahet peng në ndonjë burg serb? Apo është njëri nga mijëra të zhdukurit, fati i të cilëve vazhdon të mbetet i panjohur? Familja e tij, në krye me nënën e tij të pikëlluar, Fatimen, e cila gjatë luftës humbi bashkëshortin dhe djalin e saj, si dhe bashkëveprimtarët e tij, organizuan kërkime dhe iniciativa të shumta në vende të ndryshme, por pa rezultat.
Ky mister ka ngjallur dënime të gjera. Aktivistët dhe organizatat për të drejtat e njeriut e kanë konsideruar heshtjen ndërkombëtare për fatin e tij, si dhe dështimin e institucioneve si Kryqi i Kuq dhe Gjykata e Hagës për të zbuluar të vërtetën, një shkelje të rëndë të të drejtave të njeriut dhe një padrejtësi ndaj një kombi të tërë.
Ndikimi i tij dhe vlerësimi nga intelektualët: simbol i mendimit dhe qëndrueshmërisë
Profesori Ukshin Hoti gëzoi vlerësim të jashtëzakonshëm në qarqet intelektuale, kulturore dhe politike, jo vetëm në Kosovë, por edhe ndër shqiptarët kudo që jetojnë. Emri i tij u shndërrua në simbol të ndërgjegjes historike dhe të qëndrueshmërisë ndaj parimeve.
Akademiku i njohur shqiptar, Rexhep Qosja, thotë për të:
“Ukshini sot është simbol i ndërgjegjes historike, i qëndresës shqiptare dhe i luftës për liri. Emri i tij është ndër emrat më domethënës dhe me ndikimin më të thellë në jetën politike të Kosovës.”
Ai shton se vendosmëria e popullit shqiptar për ta studiuar dhe nderuar figurën e tij është dëshmi e aftësisë së tyre për të vlerësuar personalitete të tilla të jashtëzakonshme.
Ndërkaq, shkrimtari me famë botërore, Ismail Kadare, i cili kishte korrespondencë me Hotin gjatë kohës së burgimit të tij, pranon ndikimin e thellë që ai pati mbi të dhe mbi mendimin shqiptar. Në një nga dëshmitë e tij prekëse, të cituar nga gazeta “Al-Hayat”, ai shprehet:
“Kam frikë të them se emri i tij i ndritur dhe puna e tij e palodhur ishin ndër arsyet kryesore të fatkeqësisë së tij… Është e pamundur që një njeri si ai, çfarëdo qoftë kombësia e tij, të mbahet i mbyllur pas hekurave në atë mënyrë; kjo është një krim kundër një kombi të tërë.”
Kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, e ka cilësuar atë si “një mendje të jashtëzakonshme dhe një personalitet me vlera universale në mendimin politik”.
Vlerësimi i ndikimit të tij në fusha të ndryshme
Ndikimi i Ukshin Hotit i tejkaloi kufijtë e kohës dhe të hapësirës, duke u shtrirë në jetën intelektuale, shkencore, politike, kulturore dhe njerëzore në përgjithësi.
1. Ndikimi intelektual dhe shkencor
Hoti kontribuoi në pasurimin e filozofisë politike shqiptare me modele teorike të mirëfillta, duke e shndërruar çështjen e Kosovës në një çështje universale njerëzore dhe jo thjesht në një konflikt rajonal. Shkrimet e tij, veçanërisht vepra “Filozofia Politike e Çështjes Shqiptare”, përbënin një përpjekje serioze për të argumentuar të drejtën e popullit për vetëvendosje në një kontekst filozofik, juridik dhe etik. Këto vepra u bënë referenca themelore për studiuesit dhe studentët.
2. Ndikimi politik dhe diplomatik
Hoti përfaqësoi zërin e Kosovës në arenën ndërkombëtare, qoftë përmes funksioneve të tij zyrtare, qoftë përmes shkrimeve dhe qëndrimeve të tij publike. Ai arriti ta shpjegojë çështjen e popullit të tij me gjuhën e mendimit dhe të politikës, duke paraqitur fytyrën qytetëruese të rezistencës shqiptare dhe duke ndihmuar në krijimin e mbështetjes ndërkombëtare për Kosovën.
3. Ndikimi kulturor dhe letrar
Ai kontribuoi në pasurimin e jetës kulturore shqiptare dhe u bë një simbol frymëzimi për brezat e rinj të shkrimtarëve dhe mendimtarëve. Historia e qëndresës dhe vuajtjeve të tij u shndërrua në një burim të pasur për letërsinë, artin dhe studimet akademike, duke e mbajtur figurën e tij të gjallë në ndërgjegjen kombëtare.
4. Ndikimi ekonomik dhe shoqëror
Përmes luftës së tij për liri dhe dinjitet, Hoti kontribuoi në krijimin e themeleve morale për një shoqëri kosovare të aftë për zhvillim dhe përparim. Ai besonte se çlirimi politik është kushti themelor për çdo zhvillim të vërtetë ekonomik dhe shoqëror, një bindje që u vërtetua nga përvojat dhe zhvillimet e mëvonshme.
Thëniet e Prof. Dr. Beqir Ismailit për Profesor Ukshin Hotin
Hyrje
Prof. Dr. Beqir Ismaili nga Kosova, në artikullin e tij të botuar në gazetën egjiptiane “Al-Hayat” më 29 shtator 2002, i kushtoi vëmendje të veçantë personalitetit të Profesor Ukshin Hotit, duke hedhur dritë mbi dimensionet e veprimtarisë së tij intelektuale dhe politike, si dhe duke vënë në pah pozitën e tij të veçantë në ndërgjegjen e popullit shqiptar. Vlerësimi i tij i thellë për këtë figurë u shfaq përmes një analize të kujdesshme të jetës së Hotit dhe ndalesës në etapat kryesore të veprimtarisë së tij, duke theksuar se ai ishte një nga “mendimtarët islamë dhe një nga personalitetet që pati fatin të jetë dëshmitar i realitetit evropian, për shkak të pozitës së vendit të tij në zemër të Evropës”.
Thëniet e Prof. Dr. Beqir Ismailit për Ukshin Hotin
Pozita e tij intelektuale dhe atdhetare
Dr. Beqir Ismaili e përshkruan Ukshin Hotin si “një dijetar dhe shkrimtar të njohur shqiptar”, duke theksuar se Hoti është autor i dy veprave kryesore: e para me titull “Lufta e Ftohtë dhe Detanti” (1975), ndërsa e dyta në fushën e filozofisë politike me titull “Filozofia politike e çështjes shqiptare” (1995), gjë që dëshmon për prodhimtarinë e tij të pasur intelektuale dhe thellësinë e vizionit të tij filozofik për çështjen shqiptare.
Prof. Dr. Beqir Ismaili thekson se Hoti “konsiderohet një nga mendimtarët dhe një nga personalitetet që pati mundësinë të jetë dëshmitar i realitetit evropian”, duke shtuar se ai ishte ndër bijtë e Kosovës që “morën mbi supe çështjen e vendit të tyre, i dhanë asaj sakrificat më të çmuara dhe e mbrojtën atë dhe të drejtat e saj derisa të arrinte pavarësinë e plotë”.
Vlerësimi i rolit të tij në mbrojtjen e Kosovës
Prof. Dr. Beqir Ismaili vlerëson se Dr. Ukshin Hoti përjetoi “vuajtje të mëdha në rrugën e këtij misioni”, duke përshkruar etapat e burgosjeve të tij të përsëritura. Ai përmend fillimisht vitin 1981, kur Hoti u dënua me nëntë vjet burg për mbështetjen e demonstratave studentore që kërkonin shpalljen e Republikës së Kosovës. Më pas përmend arrestimin e tij në mars 1993 për strehimin e viktimave të përndjekjes serbe dhe, në fund, dënimin me pesë vjet burg më 17 maj 1994.
Prof. Dr. Beqir Ismaili sjell edhe fjalët e pavdekshme të Hotit të shqiptuara në sallën e gjyqit pas shpalljes së dënimit:
“Kombi shqiptar duhet të bashkohet, sepse është një në gjuhën e tij, po ashtu një në kulturën dhe historinë e tij.”
Kjo thënie përmbledh thelbin e filozofisë së tij atdhetare. Prof. Dr. Beqir Ismaili e cilëson Hotin si “simbol të flijimit dhe sakrificës”, duke nënvizuar vendin e lartë që ai zinte në mesin e mendimtarëve dhe intelektualëve.
Rëndësia e frymëzimit nga jeta e tij për kombin
Dr. Beqir Ismaili thekson vlerën edukative dhe historike të studimit të jetës së personaliteteve si Ukshin Hoti, duke shkruar:
“Pa dyshim se studimi i jetës së këtyre luftëtarëve përbën furnizim shpirtëror për kombin, përmes të cilit ai gjen orientimin e rrugës, nxjerr mësime nga e vërteta historike dhe shikon drejt horizonteve të së ardhmes.”
Ai shton se vendosmëria e popullit shqiptar për ta studiuar dhe nderuar Hotin “është një dëshmi e qartë e aftësisë së tyre për të vlerësuar këta dëshmorë të gjallë, të cilët kanë qenë gjithmonë të gatshëm të sakrifikohen për atdheun dhe lirinë”.
Hoti si simbol i shkeljes së të drejtave të njeriut
Prof. Dr. Beqir Ismaili arrin në përfundimin se:
“Fati i Dr. Ukshin Hotit është simbol i asaj që ndodhte në Kosovë nga shkeljet flagrante të të drejtave të njeriut.”
Ai thekson se Hoti nuk ishte “një njeri i zakonshëm, por një personalitet me famë të gjerë, për të cilin të gjithë flasin me vlerësim për rolin e tij në fusha të ndryshme të jetës. Ai ishte një mendimtar dhe luftëtar shqiptar i brezit bashkëkohor, i cili u burgos për mbrojtjen e të drejtave të vendit dhe të bashkëkombësve të tij”.
Në përfundim të artikullit të tij, Prof. Dr. Beqir Ismaili ngre pyetjen e dhimbshme që mbetet ende pa përgjigje që nga zhdukja e Ukshin Hotit në maj të vitit 1999, duke shprehur dhimbjen e tërë popullit shqiptar dhe pritjen e tyre për kthimin e këtij mendimtari të madh pranë familjes dhe atdheut të tij të dashur.
Në këtë artikull, Dr. Beqir Ismaili citon gjithashtu mendimet e një sërë intelektualësh shqiptarë për Ukshin Hotin. Ndër ta është akademiku Rexhep Qosja, i cili e përshkroi atë si:
“simbol të ndërgjegjes historike, të qëndresës shqiptare dhe të luftës për liri”.
Po ashtu, shkrimtari me famë botërore Ismail Kadare shprehu dënimin e tij për mbajtjen e një mendimtari të tillë pas hekurave, duke e konsideruar atë:
“një krim kundër një kombi të tërë”.
Ukshin Hoti – Dëshmor i idesë dhe mbrojtës i ëndrrës së Kosovës
Jo të gjithë luftëtarët mbajnë armë; disa mbajnë mendimin dhe bëhen më të fuqishëm se ushtritë. Ndër ta ishte edhe profesori Ukshin Hoti, i cili në jetën e tij mishëroi modelin e intelektualit rezistent, duke e shndërruar çështjen kombëtare në një projekt filozofik dhe moral. Ai pagoi një çmim të lartë për bindjet e tij, duke kaluar vite të tëra në burgje dhe përndjekje, derisa përfundoi në një fat të panjohur që vazhdon të rëndojë ndërgjegjen njerëzore. Në 83-vjetorin e lindjes së tij, sjellim këtë figurë të jashtëzakonshme përmes një poezie kushtuar atij dhe një leximi kritik të dimensioneve të saj artistike, kombëtare dhe njerëzore.
POEZI
Ukshin… Ti që mungon, por je i pranishëm
Nga Prof. Dr. Beqir Ismaili
O Ukshin, mungesa jote s’është mungesë,
Ti jeton në shpirt, në besë e në ndërgjegje;
Me të lirët ecën, ndonëse të lidhur janë,
Dhe shfaqesh në dritaret e çdo kohe e brezi.
Kosovën e mbajte në kraharor si fe,
Dhe udhën e së drejtës ua tregove atdheve.
Nuk kërkove nga kjo jetë e përkohshme
Veç dinjitet për popullin tënd të etur.
Në burg ishe mësues dhe luftëtar,
Që historisë i jepje mësimin e përkushtimit.
Dhe thoshe: “Ky popull është një popull i vetëm,
Në gjuhë, në kulturë dhe në vetëdije.”
Atëherë muret u drodhën prej fjalëve të tua,
Si lumenj të mëdhenj që zbresin nga malet.
Sa shumë e trembi Serbinë një libër i sinqertë,
Që i druheshin dritës së së vërtetës së zhveshur.
Luftëtari nuk mbajti shpatë në dorë,
Por mbajti ndërgjegjen dhe idealin e tij.
Dhe tiranët u drodhën para vizioneve,
Ndërsa hekuri i pushtetit u frikësua nga kuptimet.
Dole nga burgu i fundit dhe nuk u ktheve,
Por zëri yt nuk heshti asnjë çast.
Kush tha se vdekja e shuan një jetë,
Që është mbjellë thellë në zemrat e popujve?
Ti je vetë çështja kur flet liria,
Ti je dëshmia e sakrificës nëpër kohë.
Ti je filozofët e mëdhenj kur largohen,
Por jehona e tyre mbetet tek njeriu.
O i munguar që nuk përfundove kurrë,
Emri yt do të mbetet flamur i betejës.
Dhe populli shqiptar, që aq shumë e deshe,
Do të ruajë amanetin tënd brez pas brezi.
Derisa të marrë përgjigje pyetja e një nëne të lënduar:
“Ku është biri im? Ku është ai djalë fisnik?”
Por ne e dimë të vërtetën e madhe:
Se njerëzit e mëdhenj jetojnë në ndërgjegjen e kombeve.
Lexim Kritik i Poezisë
Së pari: Dimensioni Kombëtar dhe Patriotik
Poezia ndërtohet mbi figurën e Ukshin Hotit si simbol kombëtar që tejkalon kufijtë e individit dhe shndërrohet në pjesë të kujtesës kolektive të popullit shqiptar. Autori nuk e paraqet vetëm si figurë historike, por si mishërim të lirisë dhe të ndërgjegjes kombëtare.
Kjo vërehet qartë në vargjet:
“O Ukshin, mungesa jote s’është mungesë,
Ti jeton në shpirt, në besë e në ndërgjegje.”
Këtu mungesa fizike shndërrohet në prani të përhershme shpirtërore dhe simbolike.
Së dyti: Dimensioni Human dhe Filozofik
Poezia e paraqet Ukshin Hotin si mendimtar para se të jetë politikan, si filozof të rezistencës dhe jo thjesht si veprimtar politik. Për këtë arsye përsëriten konceptet e mendimit, ndërgjegjes dhe fjalës si armët kryesore të luftës së tij.
Kjo shprehet fuqishëm në vargjet:
“Sa shumë e trembi Serbinë një libër i sinqertë,
Që i druheshin dritës së së vërtetës së zhveshur.”
Autori këtu evidenton fuqinë e mendimit përballë aparatit të dhunës.
Së treti: Struktura Artistike dhe Gjuha Poetike
Poezia është ndërtuar në frymën e poezisë klasike me ton epik dhe solemn. Gjuha është e pasur me figura stilistike dhe metafora që i japin tekstit forcë emocionale dhe estetike.
Ndër figurat më të spikatura janë:
• Personifikimi i mureve që “u drodhën” nga fjala.
• Simbolika e dritës si metaforë e së vërtetës.
• Paraqitja e ndërgjegjes si armë më e fuqishme se shpata.
Këto elemente i japin poezisë një dimension të thellë artistik.
Së katërti: Simbolika dhe Domethënia
Në këtë poezi, Ukshin Hoti nuk paraqitet vetëm si një figurë historike, por si simbol i rezistencës, dinjitetit dhe lirisë njerëzore. Ai shndërrohet në përfaqësues të të gjithë atyre që luftojnë për të drejtat dhe identitetin e popujve të tyre.
Po ashtu, pyetja:
“Ku është biri im? Ku është ai djalë fisnik?”
bart tragjedinë e mijëra familjeve shqiptare që ende kërkojnë të zhdukurit e luftës, duke i dhënë poezisë një dimension universal human.
Së pesti: Vlera Ideore dhe Mesazhi
Poezia përcjell një mesazh të qartë: idetë nuk vdesin dhe njerëzit e mëdhenj vazhdojnë të jetojnë përmes veprës dhe ndikimit të tyre. Kjo përputhet plotësisht me jetën dhe filozofinë e Ukshin Hotit, i cili e ngriti çështjen e Kosovës në nivelin e një projekti moral, filozofik dhe politik.
Përmes figurës së tij, autori afirmon vlerat e lirisë, dinjitetit, sakrificës dhe qëndresës.
Si përfundim, kjo poezi përbën një homazh artistik dhe intelektual për njërën nga figurat më të shquara të historisë moderne të Kosovës. Ajo ndërthur elementet e elegjisë, lavdërimit dhe reflektimit filozofik, duke e paraqitur Ukshin Hotin si simbol të mendimit të lirë dhe të qëndresës kombëtare.
Përmes këtij teksti poetik, figura e tij ringjallet në kujtesën e popullit shqiptar si dëshmi se njerëzit e mëdhenj mund të zhduken fizikisht, por nuk zhduken kurrë nga historia. Ata mbeten të gjallë në ndërgjegjen e kombeve, në idealet e lirisë dhe në kujtesën e brezave që vijnë.
Ukshin Hoti vazhdon të jetë një ndër figurat më të ndritura të mendimit politik shqiptar, një simbol i sakrificës për lirinë dhe një zë që ende flet përmes veprës, filozofisë dhe amanetit të tij kombëtar.
Përfundim
Profesor Ukshin Hoti mbetet një nga figurat më të rëndësishme të historisë moderne politike dhe intelektuale të Kosovës. Ai bashkoi në personalitetin e tij mendimtarin e thellë, veprimtarin e palëkundur, profesorin universitar dhe intelektualin e angazhuar, i cili kurrë nuk u shkëput nga hallet dhe aspiratat e popullit të vet. Idetë e tij nuk mbetën vetëm në faqet e librave apo auditorët universitarë, por u shndërruan në qëndrime konkrete për të cilat ai pagoi një çmim të lartë me vite burgimi, përndjekjeje dhe, në fund, me zhdukjen e tij të mistershme.
Jeta e tij dëshmoi se fuqia e mendimit shpesh është më e fortë se fuqia e armëve dhe se fjala e lirë mund t’i frikësojë regjimet shtypëse më shumë sesa ushtritë. Për këtë arsye, Ukshin Hoti u godit jo vetëm për atë që bëri, por edhe për atë që përfaqësonte: vetëdijen kombëtare, vizionin politik dhe besimin e palëkundur në të drejtën e popullit të tij për liri dhe vetëvendosje.
Zhdukja e tij nuk arriti ta shuajë praninë e tij morale dhe intelektuale. Përkundrazi, ajo e shndërroi atë në simbol të drejtësisë së munguar dhe të së vërtetës së papërfunduar. Prandaj, çështja e Ukshin Hotit nuk është vetëm çështje e një individi apo e një familjeje, por pjesë e kujtesës kolektive të Kosovës dhe e ndërgjegjes universale që kërkon drejtësi për viktimat e represionit.
Dëshmitë dhe vlerësimet e Prof. Dr. Beqir Ismailit, si dhe të personaliteteve të tjera të shquara shqiptare, dëshmojnë se madhështia e Ukshin Hotit nuk është ndërtuar mbi mite apo legjenda, por mbi një jetë të mbushur me sakrificë, përkushtim dhe besnikëri ndaj idealeve të lirisë. Ai mbetet shembull i intelektualit që nuk bëri kompromis me parimet, nuk e braktisi popullin e vet dhe nuk u tërhoq para sfidave më të rënda.
Edhe poezia e përfshirë në këtë studim synon të rikthejë figurën e tij në përmasën e saj simbolike, duke riafirmuar të vërtetën se njerëzit e mëdhenj nuk zhduken me largimin e tyre fizik. Ata vazhdojnë të jetojnë në idetë që lënë pas, në kujtesën e popujve dhe në frymëzimin që u japin brezave të ardhshëm. Dëshmorët e mendimit dhe të lirisë nuk jetojnë vetëm në histori, por në ndërgjegjen e kombeve.
Në 83-vjetorin e lindjes së Ukshin Hotit, ripërtërihet thirrja për zbardhjen e plotë të fatit të tij, për ruajtjen dhe studimin e trashëgimisë së tij intelektuale dhe për transmetimin e saj te brezat e rinj. Përvoja e tij mbetet një mësim i madh mbi qëndresën, idealizmin dhe besimin në liri. Ajo dëshmon se liria nuk dhurohet, por fitohet me sakrificë, dhe se kombet që nxjerrin figura si Ukshin Hoti mbeten gjithmonë të afta të ringrihen mbi çdo sfidë.
Ukshin Hoti mund të jetë zhdukur fizikisht, por ideja që ai përfaqësoi mbetet e gjallë. Trupi mund të mungojë, por vepra vazhdon të jetojë. Dhe ndërsa pyetja “Ku është Ukshin Hoti?” vazhdon të kërkojë përgjigje, një e vërtetë mbetet e padiskutueshme: vendi i tij është përgjithmonë në panteonin e figurave më të ndritura të kombit shqiptar, ndër ata që e ndërtuan lirinë me mendim, sakrificë dhe besim.
Referenca:
 Beqir Ismaili: Nga personalitetet e mendimtarëve të shquar në Kosovë, Ukshin Hoti, fq. 17-35, Kajro, 2000.
 Beqir Ismaili: Profesor Ukshin Hoti – një mendimtar shqiptar, u arrestua për mbrojtjen e vendit të tij. Gazeta egjiptiane “Al-Hayat”, 29.09.2002, Kajro, 2002.
 Beqir Ismaili: Personalitete të mendimit bashkëkohor shqiptar, Vëllimi I, fq. 42, Kajro, 2005
 Beqir Ismaili: “Ukshin Hoti: Filozofi i Rezistencës dhe Ndërgjegjja e Gjallë e Kombit Shqiptar”. Gazeta egjiptiane “Azharalharf”, 17.06.2026, Kajro.