Politico publikon skenarët e një mendjeje irracionale me kosto për Perëndimin e Botën
Presidenti i SHBA-së Donald Trump e ka kritikuar vazhdimisht aleancën e NATO-s që nga rikthimi në pushtet vitin e kaluar. Por cilat janë opsionet e tij nëse vendos të ndjekë kërcënimet e tij?
Trump ka rritur në mënyrë dramatike kërcënimet e tij kundër NATO-s këtë javë, ndërsa zemërimi i tij ndaj aleatëve të SHBA-së është intensifikuar për shkak të refuzimit të tyre për t’u bashkuar me luftën e SHBA-së kundër Iranit. Të mërkurën, presidenti i SHBA-së tha se po e konsideronte “absolutisht” largimin nga aleanca. Edhe pse nuk dha detaje mbi kërcënimin në një fjalim televiziv më vonë atë mbrëmje, vërejtjet e tij ishin më të fortat deri më tani.
Deri më tani, Trump nuk ka ndërmarrë asnjë hap për t’u tërhequr nga NATO – një veprim që ligji i SHBA-së e ndalon atë ta bëjë pa miratimin e Kongresit. Por kërcënimet e Trump-it, përdorimi i fjalës “ata” në vend të “ne” kur i referohet NATO-s dhe thirrjet e tij të kaluara për të aneksuar Groenlandën nga Danimarka, të gjitha tregojnë për një vend që nuk e sheh më veten si një pjesë integrale të aleancës që themeloi.
Por çfarë mund të bënte SHBA-ja në praktikë nëse do të donte t’u jepte substancë kërcënimeve të presidentit?
Politico foli me nëntë ekspertë, studiues të ligjit dhe zyrtarë të NATO-s, të cilët përshkruan opsionet e Trump-it, sa realiste janë ato dhe sa të dëmshme do të ishin për aleancën. Disave iu dha anonimitet për të folur lirshëm për tema të ndjeshme.
Skenari 1 – Amplifikimi i retorikës
Presidenti amerikan e ka minimizuar vazhdimisht klauzolën e mbrojtjes kolektive të NATO-s, të njohur si Neni 5, dhe shprehu dyshime nëse ai do të dërgonte vërtet trupa amerikane për të mbrojtur aleatët e vendit. Duke përsëritur këtë javë se Aleanca është një “tigër letre”, ai shtoi se Presidenti rus Vladimir Putin “e di edhe këtë”.
“Aleancat si NATO janë të vlefshme për shkak të besimit që fshihet pas tyre”, komentoi të enjten Presidenti francez Emmanuel Macron. “Nëse krijoni dyshime për angazhimin tuaj çdo ditë, po e zbrazni NATO-n nga thelbi i saj”.
Sa herë që një president amerikan vë në dyshim aleancën, kjo “dëmton seriozisht besueshmërinë e qëndrimit mbrojtës dhe parandalues të NATO-s”, tha Gerlinde Niehus, një eksperte e pavarur e sigurisë dhe ish-zyrtare e NATO-s për një kohë të gjatë. “Parandalimi funksionon edhe psikologjikisht… në perceptimin e trurit të kundërshtarit tuaj. Nëse kundërshtari juaj mendon se jeni një tigër letre, atëherë sigurisht që kjo është një ftesë e hapur për Putinin dhe në një farë mase Xi Jinping për të testuar Aleancën”.
Skenari 2 – Prishja e planeve
Trump gjithashtu mund të vendosë t’ua vështirësojë jetën aleatëve brenda NATO-s, gjë që tashmë po ndodh në një masë të kufizuar. SHBA-të kanë përfituar nga fakti që të gjitha dokumentet e politikave në komitetet e punës të NATO-s miratohen unanimisht për të bllokuar raportet mbi çështje më pak të rëndësishme si ndryshimi i klimës dhe siguria njerëzore, ndonjëherë së bashku me aleatë të tjerë, zbuluan dy diplomatë të NATO-s. Puna mbi çështjen e sigurisë në mënyrë efektive ka “shkuar në zero”, tha një diplomat.
Në përgjithësi, “SHBA-të ende kanë një ekip të fortë, ata po marrin pjesë në komitete… ata po negociojnë“, theksoi diplomati, por shtoi se Uashingtoni mund të bëjë më shumë dëme nëse do të donte duke ndaluar punën në komitete të tilla si ato që merren me Ukrainën dhe Rusinë. SHBA-të gjithashtu mund të refuzojnë të paguajnë detyrimet e tyre në buxhetin e përbashkët të NATO-s (aktualisht paguan rreth 800 milionë euro, ose 15 përqind të totalit). Por ndërsa kjo do të ishte “shkatërruese”, tha Niehus, “nuk do të ishte fundi i botës” dhe aleatë të tjerë mund ta zëvendësonin atë kontribut. Disa në administratën Trump thuhet se po shqyrtojnë imponimin e një modeli “paguaj sipas përdorimit” në NATO që do t’i pengonte aleatët që nuk arrijnë të përmbushin qëllimet e tyre të kenë një zë në misionet e përbashkëta dhe të aktivizojnë Nenin 5. Ndërsa “nuk ka mekanizëm” për të zbatuar këtë strategji, tha Niehus, Trump mund ta arrijë atë përsëri përmes presionit politik.
Skenari 3 – Tërheqja e trupave amerikane
Uashingtoni gjithashtu mund të vendosë të tërheqë trupat e tij nga Evropa. SHBA-të aktualisht kanë midis 67,500 dhe 85,000 trupa të stacionuara në kontinent në 31 baza të përhershme dhe 19 lokacione ushtarake. Trump ka manovrim të kufizuar: Sipas një ligji të vitit 2025, ai duhet të mbajë 76,000 trupa në Evropë, përveç nëse tërheqja është më pak se 45 ditë ose merr miratimin e Kongresit. Nëse Trump tërheq maksimumin ligjor prej rreth 9,000 trupash, kjo do të ishte e dëmshme për aleancën, por jo katastrofike, tha Ed Arnold, një ekspert i lartë i mbrojtjes në Institutin Mbretëror të Shërbimeve të Bashkuara dhe një ish-zyrtar i NATO-s.
Megjithatë, kjo nuk ka gjasa të ndodhë, komenton Arnold, sepse Trump është i interesuar të mbajë trupa dhe asete ushtarake në Evropë në mënyrë që ato të mund të vendosen shpejt në konflikte si lufta në Iran: “Nëse ata duan ta zgjerojnë luftën në Lindjen e Mesme, ata janë në të vërtetë mjaft të dobishëm për të qenë atje sepse atëherë mund të lëvizin midis zonave të operacionit dhe aty dëshirat politike të presidentit përputhen me kërkesat reale operacionale të Pentagonit. Nëse i largoni trupat dhe ekspertët tuaj nga vendi ku keni nevojë për to, në të vërtetë do të dëmtoni vetëm operacionet tuaja.”
Skenari 4 — Dalje “e butë”
Trump gjithashtu mund ta shkatërrojë aleancën pa u tërhequr zyrtarisht. SHBA-të, në fakt, mund të tërhiqen nga cikli katërvjeçar i planifikimit ushtarak të NATO-s, i cili përcakton se çfarë pajisjesh dhe sa ushtarë duhet t’i caktojë secili anëtar aleancës në një skenar pushtimi, bazuar në tre plane mbrojtëse specifike për rajonin. Kjo teknikisht nuk do të ndikonte në angazhimet ushtarake të SHBA-së, tha Arnold, por në fakt do t’i ngrinte ato, duke i lënë evropianët të përpiqen të mbushin boshllëqet – duke përfshirë fusha të tilla si mbrojtja ajrore, inteligjenca dhe furnizimi ajror me karburant.
SHBA-të gjithashtu mund të bojkotojnë takimet e NATO-s ose të tërheqin delegacionin e tyre. “Kjo do të ishte shumë dëmtuese“, tha Arnold, sepse në fakt do të paralizonte punën e aleancës, duke pasur parasysh se ajo mbështetet në vendime unanime. Nëse Trump dëshiron të jetë më agresiv, ai gjithashtu mund t’i drejtohet librave të historisë. Në vitin 1966, Presidenti francez Charles de Gaulle dha dorëheqjen nga komanda e NATO-s – siç bëri Greqia shkurtimisht në vitin 1974. Në praktikë, kjo do ta shkatërronte aleancën, tha Arnold. Duke pasur parasysh rolin relativisht qendror të Uashingtonit në aleancë, kjo ka të ngjarë të nënkuptojë tërheqjen e të gjitha trupave amerikane të caktuara në NATO dhe detyrimin e dorëheqjes së komandantit të lartë të aleancës, Gjeneralit amerikan Alexus Grynkewich. Deri më tani, aleatët evropianë nuk janë të shqetësuar për këto skenarë, sipas dy diplomatëve të lartë të NATO-s.
Skenari 5 – Dalje e plotë
Largimi formal nga NATO vjen me pengesa të vështira ligjore: Trump teknikisht do të duhej të merrte mbështetjen e dy të tretave të Senatit për ta bërë këtë përpara se të aktivizonte Nenin 13 të traktatit themelues të aleancës – një proces njëvjeçar. Megjithatë, presidenti amerikan gjithashtu mund të braktisë në mënyrë të njëanshme marrëveshjet – siç bëri në vitin 2020 kur braktisi marrëveshjen për mbikëqyrjen e ndërsjellë të avionëve “Qiej të Hapur”. Gjykatat amerikane mund ta bllokojnë atë, megjithëse gjyqësori shpesh ka qenë i ngurruar të ndërhyjë në politikën e jashtme.
Megjithatë, një veprim i tillë me siguri do të shkaktonte padi nga shtetet e udhëhequra nga Demokratët ose qytetarët amerikanë që bëjnë biznes në Evropë. Kongresi mund të bashkohet nëse ndonjëra dhomë ndryshon pas zgjedhjeve të nëntorit, tha Scott Anderson, redaktor i lartë në Lawfare.
“Më duket se gjyqtarët janë më pak të gatshëm të mbështesin atë pas një viti tejkalimi të ekzekutivit,” tha një zyrtar i mbrojtjes amerikane.
Megjithatë, perspektiva e largimit nga NATO vjen me një paralajmërim të ashpër nga disa aleatë. “Është e vështirë të imagjinohet NATO pa pjesëmarrjen e SHBA-së”, tha një tjetër diplomat i lartë i NATO-s. /tesheshi
