Përshkallëzimi ri pritet të trondisë ekonominë botërore, prej kohësh në tronditje
Diplomatët amerikanë po përgatiten për evakuimin e ambasadave, ndërsa avionët luftarakë izraelitë po kryejnë fluturime pranë kufirit iranian.
Në qarqet diplomatike amerikane dhe arabe po forcohet bindja se rifillimi i luftës mes SHBA-së, Izraelit dhe Iranit nuk është më çështje nëse do të ndodhë, por kur.
Sipas Middle East Monitor, rajoni po rrëshqet drejt një raundi të ri përballjeje ushtarake, pasi armëpushimi i arritur në prill nuk është shoqëruar me një marrëveshje të qëndrueshme.
Memorandumi i mirëkuptimit me 14 pika, i nënshkruar në qershor për të hapur rrugën drejt një zgjidhjeje, nuk është zbatuar. Ndërkohë, palët mbeten larg një kompromisi për programin bërthamor iranian, Ngushticën e Hormuzit dhe mbështetjen e Teheranit për rebelët Huthi në Jemen.
Aaron David Miller, ish-negociator amerikan për Lindjen e Mesme, vlerëson se përshkallëzimi është i pashmangshëm, pavarësisht nëse ndodh para apo pas zgjedhjeve të ndërmjetme në SHBA.
Sipas tij, Irani nuk ka arsye të heqë dorë nga pozicionet që Uashingtoni kërkon t’i paraqesë si fitore diplomatike.
Senatori republikan Rick Scott, aleat i presidentit Donald Trump, ka folur hapur për synimin e ndryshimit të regjimit iranian. Ndërkohë, ambasadori amerikan në OKB, Mike Waltz, ka deklaruar se Uashingtoni mund ta vazhdojë për një kohë të gjatë bllokadën detare ndaj porteve iraniane.
Dhe përplasja tashmë nuk kufizohet te programi bërthamor. Ajo është shndërruar në një betejë për kontrollin e korridoreve strategjike dhe ndikimin në Lindjen e Mesme.
Irani kërkon të vendosë tarifa për anijet që kalojnë nëpër Ngushticën e Hormuzit, ndërsa SHBA-ja ka vendosur një bllokadë që po rëndon ekonominë iraniane.
Përgjigjja e Teheranit ka përfshirë sulme ndaj anijeve dhe rritje të kostove të transportit detar. Sipas të dhënave të cituara nga Middle East Monitor, të paktën 27 anije janë sulmuar vetëm gjatë këtij muaji, numri më i lartë që prej marsit.
Edhe pse eksportet e naftës dhe produkteve energjetike nga Lindja e Mesme janë rikthyer në nivelet e para luftës, kjo nuk ka sjellë ulje të çmimeve.
Nafta Brent është shtrenjtuar me 43 për qind që nga nënshkrimi i memorandumit të qershorit, ndërsa çmimet e naftës për automjete me naftë janë rritur rreth 35 për qind.
Eksperti i energjisë Gregory Brew, nga Eurasia Group, vëren se Uashingtoni ndjek vëllimin e naftës që kalon nëpër Hormuz, ndërsa Teherani përqendrohet te çmimi. Udhëheqësit iranianë besojnë se mund ta përballojnë presionin ekonomik më gjatë sesa administrata Trump.
Një luftë e re do të rrezikonte goditje edhe më të forta ndaj infrastrukturës energjetike të rajonit, duke rritur çmimet dhe duke vështirësuar përpjekjet amerikane për të garantuar transportin detar.
Shtetet e Gjirit mund të jenë ndër humbësit kryesorë të një përshkallëzimi të ri. Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe kanë bashkëpunuar me SHBA-në gjatë fazës së mëparshme të luftës, por më pas Riadi u orientua drejt ndërmjetësimit.
Tani, vendet e rajonit përballen me rrezikun e hakmarrjes iraniane, edhe nëse nuk marrin pjesë drejtpërdrejt në operacionet ushtarake.
Studiuesi nga Omani Abdullah Baabood paralajmëron se pasojat ekonomike për Gjirin mund të jenë shkatërrimtare. Katari ka regjistruar tkurrje ekonomike prej 15 për qind në bazë vjetore, ndërsa Fondi Monetar Ndërkombëtar parashikon rënie prej 4 për qind për ekonominë e Emirateve.
Bahreini pritet të marrë një paketë shpëtimi të udhëhequr nga Abu Dhabi për të përballuar rënien e rezervave valutore. Ndërkohë, sulmet e Huthinjve, e kanë detyruar Arabinë Saudite të anulojë një konferencë të rëndësishme investimesh.
Mohsen Rezaei, zyrtar i lartë i sigurisë kombëtare iraniane, ka paralajmëruar se nëse Uashingtoni përdor infrastrukturën energjetike të vendeve fqinje për të zbutur pasojat e bllokadës ndaj Iranit, këto shtete nuk duhet të mendojnë se do të mbeten të paprekura.
Koha e mundshme e sulmeve të reja përkon me zgjedhjet parlamentare në Izrael. Trump ka shprehur mbështetje për Benjamin Netanyahun dhe ka lënë të hapur mundësinë e goditjeve të tjera, nëse Irani nuk ndryshon qëndrim.
Sipas analistëve, rifillimi i luftës mund t’i japë Netanyahut përfitime politike në prag të votimit. Megjithatë, SHBA-ja përballet edhe me kufizime ushtarake.
Një raport i inspektorit të përgjithshëm amerikan, i publikuar në shtator, evidentoi mungesa strategjike në rezervat e disa municioneve. Një konflikt i ri do të kërkonte më shumë raketa interceptuese dhe burime për mbrojtjen e aleatëve në Gjirin Persik.
Marwan Muasher, ish-ministër i Jashtëm i Jordanisë, argumenton se vazhdimi i luftës nuk do të sjellë ndryshim të regjimit në Iran, por do t’i shtojë vështirësitë ekonomike vendeve të Gjirit dhe do të rëndojë kostot e jetesës në SHBA, ku çmimet e karburanteve dhe ushqimeve po ushtrojnë presion politik mbi Trumpin.
Middle East Monitor thekson se rajoni gjendet në një udhëkryq të rrezikshëm. As Uashingtoni dhe as Teherani nuk e konsiderojnë të pranueshëm status quo-në, por asnjëri nuk duket i gatshëm të bëjë lëshime thelbësore.
Nëse dështon sërish diplomacia, një raund i ri luftimesh mund të shndërrohet në krizë rajonale me pasoja shumë përtej Lindjes së Mesme. \tesheshi.com\
