Në shënim të përvjetorit të pestë të ndarjes nga jeta të Dr. Adnan Ahmedit, revista shkencore egjiptiane “Azhar al-Harf” i ka kushtuar një hapësirë të veçantë figurës së tij përmes artikullit të Prof. Dr. Beqir Ismailit, me titull: “Dr. Adnan Ahmadi dhe Kosova Lindore: Një Lexim i Mendimit, Metodologjisë dhe Ndikimit”.

Artikulli i Prof. Dr. Ismailit tejkalon biografinë tradicionale, duke u fokusuar në tre nivele kryesore të kontributit të Dr. Ahmedit:

1. Niveli Intelektual-Shkencor: Analiza e veprave të tij që lidhin jurisprudencën e tekstit me realitetin politik bashkëkohor.
2. Niveli Metodologjik: Aftësia e tij për të kombinuar autenticitetin legjitim me fleksibilitetin interpretues në mjedise sensitive.
3. Niveli Simbolik-Human: Shndërrimi i tij nga një aktor njohës në një simbol moral për rajonin e Preshevës.

Sipas Prof. Dr. Ismailit, Dr. Adnan Ahmedi përfaqësonte modelin e “Ulemasë” – intelektualit që bashkon dijen e thellë fetare me integritetin moral dhe lidershipin institucional. Mandati i tij si Kryetar i Këshillit të Bashkësisë Islame (2008-2010) dhe puna e tij në xhaminë “Ibrahim Pasha” mbeten pika referimi për stabilitetin dhe urën lidhëse brenda shoqërisë në Kosovën Lindore.

Ky botim në një revistë të njohur në Egjipt rikonfirmon se puna e Dr. Ahmedit i ka kaluar kufijtë gjeografikë, duke ofruar një model universal të dijetarit që ruan rrënjët ndërsa dialogon me botën.

Dr. Adnan Ahmedi: Dritë Intelektuale dhe Shpirtërore për Preshevën – Një Vlerësim i Trashëgimisë dhe Ndikimit Shumëdimensional

Nga: Prof. Dr. Beqir Ismaili

E-mail: [email protected]

Hyrje

Kosova Lindore si hapësirë e formësimit shkencor: Një lexim integrues në projektin e Dr. Adnan Ahmedit (1965-2023)

Në përvojat e thella shkencore dhe intelektuale, vendi përfaqëson më shumë se thjesht një kornizë gjeografike neutrale; ai shpesh shndërrohet në një element formues të vetëdijes dhe një komponent themelor të identitetit shkencor e misionar. Në këtë kontekst, Kosova Lindore spikat si një hapësirë historike dhe kulturore që kontribuoi në lindjen e modeleve shkencore që ndërthurën qëndresën identitare me hapjen qytetëruese. Ndër këto modele shquhet Dr. Adnan Ahmedi, tiparet e projektit intelektual të të cilit u formësuan në një ndërveprim të gjallë midis vendit dhe kohës, si dhe midis locales dhe universales.

Ky artikull pason një qasje analitike integruese që synon të lexojë projektin e Dr. Adnan Ahmedit jo si një përvojë individuale të izoluar, por si një produkt qytetërues të një mjedisi specifik shkencor dhe kulturor. Ky mjedis përfaqësohet nga Kosova Lindore, me gjithë specifikën e saj historike dhe fetare, dhe sfidat politike e kulturore që i detyruan dijetarët e saj të bashkojnë ruajtjen e identitetit me praktikën e përtëritjes. Prandaj, ky punim tejkalon rrëfimin tradicional biografik për t’u përqendruar në analizën e mendimit, metodologjisë dhe ndikimit, në dritën e kontekstit hapësinor që përbrendësoi hapat e parë të këtij projekti.

Artikulli niset nga hipoteza qendrore se projekti i Dr. Adnan Ahmedit nuk mund të kuptohet saktësisht nga ana shkencore pa lidhur tri nivele të ndërshtresura:

1. Niveli Intelektual-Shkencor: Siç shfaqet në dy librat e tij: “Këshillat konsultative dhe përfaqësimi demokratik në dritën e jurisprudencës islame“, si një kontribut në mendimin politik islam bashkëkohor që reflekton shqetësimet e shoqërive myslimane në kontekste të brishta; dhe një studim kritik analitik i dorëshkrimit të veprës “Xhevahiret e mendimeve mbi përmbledhjen e Menarit”, si një kontribut në konsolidimin e metodologjisë usuliste (bazat e fikhut) e nevojshme për mjediset myslimane për të ruajtur ekuilibrin intelektual.
2. Niveli Aksologjik-Metodologjik: Që pasqyron vizionin e një dijetari të rritur në një hapësirë minoritare sensitive, ku ndërgjegjësimi i tij ishte i përqendruar në nevojën për të kombinuar autenticitetin legjitim me fleksibilitetin interpretues dhe përkatësinë fetare me kërkesat e bashkëjetesës.
3. Niveli Simbolik-Human: Që manifestohet në diskursin letrar elegjiak dhe dëshmitë shkencore, si shprehje e pranisë së dijetarit në ndërgjegjen e shoqërisë së tij dhe shndërrimit të tij nga një aktor njohës në një simbol moral dhe kulturor në mjedisin e Kosovës Lindore.

Nga ana metodologjike, artikulli mbështetet në analizën kritike tekstuale të veprave të Dr. Adnan Ahmedit, duke lidhur përmbajtjen e tyre me kontekstin kulturor dhe social, krahas analizës letrare dhe semantike të dëshmive, si dokumente kulturore që zbulojnë shtrirjen shoqërore të projektit shkencor. Ky diversitet metodologjik synon të nxjerrë në pah se dija në kontekstet periferike – përfshirë Kosovën Lindore – nuk ishte një luks teorik, por një domosdoshmëri ekzistenciale e lidhur me ruajtjen e identitetit dhe ndërtimin e vetëdijes.

Rrjedhimisht, ky artikull nuk paraqet vetëm një studim mbi një dijetar, por një studim mbi marrëdhënien e dijetarit me vendin, dhe mbi aftësinë e mjediseve periferike për të prodhuar mendim origjinal dhe ndikues, kur ofrohen modele shkencore të vetëdijshme për rolin e tyre misionar dhe qytetërues.

1. Formësimi Akademik: Nga Medreseja e Prishtinës në Al-Azhar

Biografia e Dr. Adnan Ahmedit fillon me baza të forta kombëtare dhe fetare. Përfundimi i medresesë “Alauddin” në Prishtinë (1984) i siguroi atij bazën e nevojshme të njohurive islame në kontekstin kulturor shqiptar. Ky hap ishte vendimtar, duke treguar një vazhdimësi në traditën e dijetarëve shqiptarë. Megjithatë, hapi më i guximshëm dhe transformues ishte ndjekja e studimeve në Universitetin Al-Azhar në Kajro, një nga institucionet më prestigjioze të studimeve islame në botë.

Gradat e tij: Bachelor (1991), Master me temën: Studim analitik-kritik i dorëshkrimit të veprës “Xhevahiret e mendimeve mbi përmbledhjen e Menarit” (2001) dhe Doktoratë me temën: “Këshillat konsultative dhe përfaqësimi demokratik në dritën e jurisprudencës islame” (2003) nga Universiteti Al-Azhar dhe Instituti i Studimeve Islame në Kajro, dëshmojnë për një këmbëngulje të jashtëzakonshme intelektuale. Formimi në Al-Azhar nuk ishte thjesht marrja e një titulli; ishte përvetësimi i një metodologjie akademike rigoroze, traditës së mendimit islam të moderuar dhe të balancuar, si dhe një perspektive globale mbi fenë dhe botën. Ky arsenal intelektual u bë mjeti i tij kryesor në të gjitha fushat e veprimtarisë.

2. Ndikimi Fetar dhe Shpirtëror: Imam, Hatib dhe Mësues

Në fillim të vitit 2004, Dr. Adnan Ahmedi u kthye në vendlindjen e tij për të marrë përgjegjësinë e lartë shpirtërore: si imam, hatib dhe mësues në xhaminë “Ibrahim Pasha” në Preshevë. Përtej simbolikës së trashëgimit të babait të tij, Hafiz Zihni Efendi Ahmedit (i cili i shërbeu këtij komuniteti për 35 vjet), ky akt përfaqëson një lidhje të drejtpërdrejtë midis trashëgimisë dhe së ardhmes.

Si njeri i fjalës (orator), ai duhej të formësonte diskursin fetar javor. Me një formim të thellë në shkencat islame dhe njohuri gjuhësore (shqip, arabisht, turqisht dhe serbisht), hytbet e tij ishin padyshim të cilësisë së një ligjërate akademike të përshtatur për publikun, duke shmangur ekstremizmin dhe duke bërë thirrje për një kuptim të balancuar, tolerant dhe intelektualisht të hapur të fesë. Si mësues (mualim), ai edukoi brezat e rinj në parimet fetare, duke kontribuar në forcimin e identitetit fetar të komunitetit brenda një konteksti modern.

3. Ndikimi Institucional dhe Lidershipi: Kryetar i Këshillit të Bashkësisë Islame në Preshevë

Mandati i tij si Kryetar i Këshillit të Bashkësisë Islame në Preshevë (2008-2010) dëshmon besimin dhe autoritetin që ai gëzonte në hierarkinë fetare. Në këtë rol, veprimtaria e tij nuk kufizohej vetëm në çështjet rituale. Ai ndërveproi me strukturat qendrore të Bashkësisë Islame dhe ndihmoi në koordinimin e aktiviteteve fetare në nivel rajonal. Kjo periudhë zbulon një tjetër dimension të personalitetit të tij: aftësinë për menaxhim institucional dhe vendimmarrje kolektive brenda një strukture komplekse.

4. Ndikimi Intelektual dhe Kulturor: Dijetari si Shkencë dhe Lidership

Dr. Adnan Ahmedi ishte mishërim i konceptit të “Ulemasë” – intelektualit që bashkon dijen fetare me integritetin moral dhe ndikimin në shoqëri. Në një kohë kur diskursi publik është shpesh i ndarë dhe i vakët, prania e një figure të tillë intelektuale shërbeu si një pikë referimi e qetë dhe e palëkundur. Ai përfaqësoi lidhjen me traditën autentike të dijes islame shqiptare, duke e pasuruar atë me dimensionin global të Al-Azharit.

Ndikimi i tij kulturor u shfaq pikërisht në këtë sintezë: duke qenë një produkt i shquar i sistemit arsimor kombëtar (Medreseja e Prishtinës) dhe atij ndërkombëtar (Al-Azhar), ai shërbeu si shembull për rininë se si të ruhet identiteti lokal duke qenë i hapur ndaj botës. Vdekja e tij është një humbje e pakompensueshme për trashëgiminë intelektuale të rajonit.

5. Ndikimi në fushat e tjera: Një perspektivë holistike

Ndërsa qendra e aktivitetit të Dr. Ahmedit ishte fusha fetare dhe shpirtërore, edukimi i tij i lartë dhe autoriteti moral patën një ndikim të pashmangshëm edhe në sfera të tjera:

• Jeta Letrare dhe Shkencore: Si doktor i shkencave islame, kontributi i tij shkencor mbetet një burim i çmuar. Punimi i tij i doktoratës dhe njohuritë e thella përbëjnë një volum vlerash që shërbejnë si referencë për studiuesit e ardhshëm.
• Jeta Civile dhe Avokimi: Në rolin e tij si udhëheqës fetar dhe shoqëror, ai kishte zë në mbrojtjen e vlerave dhe nevojave të komunitetit, duke u bërë një lloj avokati moral dhe kulturor.
• Dimensioni Ekonomik dhe Social: Xhamia, nën udhëheqjen e një imami dijetar, shndërrohet nga një vend faljeje në një qendër sociale. Dr. Ahmedi, përmes këshillave të tij, ndikoi në forcimin e vlerave të etikës sociale, bashkëpunimit të ndërsjellë dhe punës së ndershme – shtyllat e një ekonomie shoqërore të shëndoshë.
• Dimensioni Politik dhe Diplomatik: Në një rajon kompleks si Presheva, ku çështjet kombëtare dhe fetare janë të ndërlidhura ngushtë, prania e një figure të moderuar, me autoritet dhe njohuri të gjerë, mori rëndësi të jashtëzakonshme. Ai shërbeu si faktor stabiliteti dhe urë lidhëse brenda shoqërisë. Për më tepër, arsimimi ndërkombëtar i dha atij një perspektivë gjeopolitike dhe aftësi diplomatike në kuptimin më të mirë të fjalës – aftësi për dialog dhe ndërmjetësim.

6. Trashëgimia dhe Përtëritja: Një lexim në projektin intelektual dhe shkencor të Dr. Adnan Ahmedit

Trashëgimia islame përbën një burim madhështor për mendimin njerëzor, duke ngërthyer thesare të njohurive teorike dhe praktike në fusha të ndryshme, ku ndër më të spikaturat janë sistemi politik dhe metodologjia e jurisprudencës (Usul al-Fikh).

Në këtë kontekst, dy veprat e Dr. Adnan Ahmedit vijnë si dy përpjekje integruese për të frymëzuar trashëgiminë dhe për t’ia prezantuar atë kohës moderne: e para është një vepër intelektuale-teorike që trajton çështjen e Shuras (konsultimit) dhe Demokracisë; ndërsa e dyta është një realizim shkencor (tahkik) që fshin pluhurin e harresës nga një dorëshkrim i vlefshëm metodologjik.

Gërshetimi i këtyre dy veprave në një lexim kritik dëshmon gjerësinë e vizionit islam që lidh fikhun e realitetit me fikhun e tekstit, përtëritjen politike me fuqizimin shkencor, dhe teorinë me praktikën. Përmes këtyre dy projekteve, autori u përpoq të vërtetonte gjallërinë e trashëgimisë islame dhe aftësinë e saj për dialog me epokën, duke ruajtur njëkohësisht origjinalitetin dhe specifikën e saj. Ky libër ofron një analizë kritike të këtyre dy veprave, duke shpjeguar metodologjitë, karakteristikat dhe ndikimin e tyre në fusha të ndryshme të dijes.

Libri i Parë: Shura midis Origjinalitetit dhe Përtëritjes

Një lexim kritik në projektin intelektual të Adnan Ahmedit

Libri “Këshillat konsultative dhe përfaqësimi demokratik në dritën e jurisprudencës islame“ i Dr. Adnan Ahmedit konsiderohet një kontribut shkencor solid në fushën e mendimit politik islam bashkëkohor. Ai gërsheton argumentimin fetar me analizën teorike dhe praktike të konceptit të Shuras dhe marrëdhënies së tij me sistemet moderne demokratike. Ky punim, i hartuar në kuadër të një teze doktorature, mbart një karakter të fortë akademik dhe synon qartësisht lidhjen e trashëgimisë islame me kërkesat e kohës.

Ky analizë letrare-kritike synon të vlerësojë përmbajtjen, stilin dhe metodologjinë e librit, duke gjurmuar ndikimin e tij të mundshëm në fushat intelektuale, kulturore dhe politike.

Analizë kritike e librit të Dr. Adnan Ahmedit

Së pari: Parathënia dhe kuadri metodologjik

Parathënia e librit përcakton qartë objektivat e kërkimit, ku Ahmedi synon:

• Argumentimin e konceptit të Shuras nga aspekti gjuhësor, terminologjik dhe juridik.
• Analizimin e rolit të Shuras në sistemin politik islam dhe krahasimin e tij me përfaqësimin demokratik.
• Prezantimin e një vizioni që bashkon parimet e pandryshueshme fetare me nevojat e epokës.

Pikat e forta:

• Qartësia në shtrimin e problematikës dhe pyetjeve kërkimore.
• Mbështetja në referenca të larmishme (Kuran, Sunet, thëniet e juristëve, studimet bashkëkohore).
• Gërshetimi i metodës historike, analitike dhe krahasuese.

Së dyti: Kapitujt kryesorë dhe analiza e tyre

1. Kapitulli I: Shura në gjuhë dhe në terminologjinë politiko-juridike
   • Përmbajtja: Ofron një përkufizim gjithëpërfshirës, duke theksuar se Shura është një funksion publik dhe jo një cilësi personale, si dhe një shtyllë bazë e qeverisjes islame.
   • Stili: Akademik i qartë, i bazuar në citimin e teksteve fetare.
   • Rezultati: Konfirmimi se Shura është detyrim fetar (vaxhib) dhe se përfshin të gjithë anëtarët e umetit.
2. Kapitulli II: Rëndësia e Shuras dhe roli i saj në progresin e kombit
   • Përmbajtja: Përqendrohet në aspektet praktike të Shuras në zhvillimin shoqëror, politik dhe ekonomik.
   • Stili: Analitik-aplikativ, duke lidhur Shuran me përballjen e sfidave bashkëkohore.
   • Rezultati: Evidentimi i Shuras si mjet për stabilitet, siguri, unitet dhe progres.
3. Kapitulli III: Pozita e Shuras në sistemin e qeverisjes
   • Përmbajtja: Diskuton karakterin detyrues të Shuras, duke analizuar argumentet nga Kurani, Suneti dhe jeta e Kalifëve të Drejtë.
   • Rezultati: Animi drejt opinionit se Shura është detyruese (ilzamije) dhe se opinioni publik dhe shumica janë kriter në marrjen e vendimeve.
4. Kapitulli IV: Anëtarësimi në Këshillin e Shuras dhe kushtet e tij
   • Përmbajtja: Trajton kushtet e anëtarësimit dhe problematikën e pjesëmarrjes së jomuslimanëve dhe grave.
   • Rezultati: Thirrje për fleksibilitet në kushtet e anëtarësimit, duke lejuar pjesëmarrjen e tyre brenda kornizave të rregullave të sheriatit.
5. Kapitulli V: Pushteti legjislativ (qeverisja)
   • Përmbajtja: Diskuton teorinë e sovranitetit në Islam në krahasim me demokracinë perëndimore.
   • Rezultati: Theksimi se sovraniteti i takon Ligjit (Sheriatit), duke lënë hapësirë të gjerë për përpjekjen njerëzore (ixhtihad) në çështjet për të cilat nuk ka tekst të prerë.

Së treti: Karakteristikat e përgjithshme stilistike

• Gjuha: E qartë, akademike, me përpjekje për të thjeshtuar kompleksitetin juridik.
• Metoda: Kombinon induksionin historik me analizën krahasuese dhe kritikën objektive.
• Dokumentimi: I pasur me referenca, gjë që rrit besueshmërinë e kërkimit.

Vlerësimi i ndikimit të librit

1. Në aspektin intelektual dhe letrar: Përbën një shtesë cilësore në literaturën politike islame dhe hap horizonte për dialogun mes trashëgimisë dhe mendimit demokratik.
2. Në aspektin kulturor dhe fetar: Forcon vetëdijen mbi Shuran si vlerë autentike islame dhe kontribuon në korrigjimin e stereotipeve mbi sistemin e qeverisjes në Islam.
3. Në aspektin shkencor dhe akademik: Ofron një model të kërkimit akademik solid dhe shërben si referencë e rëndësishme për studiuesit e mendimit politik.
4. Në aspektin diplomatik: Mund të kontribuojë në prezantimin e një modeli islam të qeverisjes që karakterizohet nga fleksibiliteti dhe pajtueshmëria me vlerat universale.

Si përfundim: Libri i Dr. Adnan Ahmedit është një vepër themeltare që ia doli të gërshetojë thellësinë fetare me vizionin përtëritës. Forca e kësaj vepre qëndron në guximin intelektual dhe objektivitetin shkencor, duke e bërë atë një referencë të pashmangshme për çdo të interesuar mbi problematikat e pushtetit dhe politikës në Islam.

Libri i Dytë: Përpjekjet e Dr. Adnan Ahmedit në Ringjalljen e Trashëgimisë Metodologjike (Usul)

Studim analitik-kritik i dorëshkrimit të veprës “Xhevahiret e mendimeve mbi përmbledhjen e Menarit”

Plani i punës që prezantoi Dr. Adnan Ahmedi për realizimin e dorëshkrimit “ Xhevahiret e mendimeve mbi përmbledhjen e Menarit “ të Shejh Mansur al-Belbisi al-Hanefi, përfaqëson një model të ngjeshur të përkushtimit shkencor ndaj trashëgimisë, i cili gërsheton kujdesin për mendimin metodologjik (usulist) me metodologjinë akademike moderne. Ky punim shfaqet si një projekt kulturor i integruar, i cili nuk mjaftohet vetëm me verifikimin tekstual, por shtrihet në një studim historik, metodologjik dhe kritik të trashëgimisë islame në shkencën e bazave të jurisprudencës (Usul al-Fikh).

 

Analiza e Parathënies:

Parathënia e Dr. Adnan Ahmedit karakterizohet nga disa tipare letrare, fetare dhe intelektuale:

1. Stili Retorik-Fetar: Parathënia fillon me lavdërimin e Allahut dhe dërgimin e salavateve mbi Profetin Muhamed, duke pasqyruar modelin tradicional të shkrimeve të trashëgimisë islame dhe angazhimin e studiuesit ndaj sistemit të vlerave islame.
2. Argumentimi Kuranor: Studiuesi citon disa vargje kuranore për të konfirmuar qendërsinë e Shpalljes dhe Sheriatit në jetën e njeriut, siç është fjala e të Lartësuarit: “Unë nuk i krijova xhindët dhe njerëzit për tjetër, pos që të më adhurojnë”, gjë që thellon dimensionin besimor të kërkimit.
3. Toni Mbrojtës i Sheriatit: Autori shfaq një qëndrim të qartë mbrojtës mbi vlefshmërinë e Islamit për çdo kohë dhe vend, duke u kthyer përgjigje pretendimeve për stagnim apo mangësi, duke konsideruar se problemi nuk qëndron te feja, por te mungesa e dijetarëve muxhtehidë.
4. Integrimi midis Arsyetimit dhe Shpalljes: Studiuesi citon fjalët e Imam Gazaliut në “El-Mustasfa”, i cili vlerëson shkencën e parimeve të jurisprudencës sepse ajo kombinon “arsyen dhe shpalljen”, gjë që pasqyron një vizion të integruar të dijes.

Analiza e Kapitujve:

Kapitulli I: Studimi i librit dhe burimeve

• Stili Dokumentar: Studiuesi ndjek një metodologji historike-analitike në gjurmimin e zinxhirit të tekstit: “Al-Manar” (al-Nasafi) → “Al-Mukhtasar” (al-Halabi) → “Al-Sharh” (al-Belbisi).
• Thellësia Bibliografike: Libri tregon njohuri të sakta mbi dorëshkrimet, vendndodhjet e tyre (Biblioteka e Al-Azharit) dhe specifikimet, gjë që pasqyron një punë kërkimore në terren.
• Vizioni Kritik: Ai nuk mjaftohet me përshkrimin, por bën krahasime midis komenteve dhe analizon veçoritë e tyre.

Kapitulli II: Jeta e autorit dhe veprat e tij

• Biografia Shkencore: Kjo përqendrohet në nxjerrjen në pah të kontributeve shkencore të autorit dhe verifikimin e atribuimit të tyre në libër, duke reflektuar një metodologji rigoroze në shkrimin biografik.

 

• Lidhja e Biografisë dhe Veprës: Kjo qasje synon të kuptojë komentin përmes këndvështrimit të personalitetit dhe epokës së komentuesit.

Metodologjia e Realizimit (Dorëshkrimit):

1. Saktësia Tekstuale: Krahasimi i kopjeve dhe mbështetja në më të qartën prej tyre.
2. Dokumentimi Shkencor: Angazhimi në dokumentimin e ajeteve, haditheve dhe dëshmive poetike.
3. Shpjegimi dhe Komentimi: Synon sqarimin e paqartësive dhe shpjegimin e qëllimit të autorit.
4. Indekset Shkencore: Hartimi i indekseve për ajetet, hadithet, personazhet dhe temat.

Vlerësimi i Ndikimit:

Në planin Intelektual dhe Letrar:

• Pasurimi i bibliotekës metodologjike (usuliste): Mbushja e një zbrazëtire në trashëgiminë hanafite.
• Model i stilit shkencor: Bashkon origjinalitetin e trashëgimisë me metodologjinë moderne akademike.
• Forcimi i gjuhës arabe letrare: Përmes trajtimit të teksteve të trashëgimisë me nivel të lartë gjuhësor.

Në planin Fetar dhe Shkencor:

• Ringjallja e shkencës së Usulit: Konfirmon qendërsinë e shkencës së parimeve të jurisprudencës në ixhtihadin bashkëkohor.
• Lidhja e brezave: Rivendos komunikimin mes studiuesit modern dhe dijetarëve të hershëm.
• Dokumentimi i medhhebit hanafi: Shërben si burim për parimet e jurisprudencës hanafite.

Në planin Historik dhe Kulturor:

• Ruajtja e memories shkencore: Shpëton një dorëshkrim nga zhdukja.
• Konfirmimi i vazhdimësisë: Tregon akumulimin e njohurive islame.

Në planin Politik dhe Diplomatik:

• Theksimi i pavarësisë qytetëruese: Refuzon idenë e importimit të sistemeve pozitive të huaja.
• Thirrja për eksportimin e modelit islam: Siç përmend kërkuesi në parathënien e tij.
• Prezantimi i trashëgimisë islame në nivel global: Përmes realizimit të një teksti të trashëgimisë me metodologji universale.

Së fundi, vepra e Dr. Adnan Ahmedit përfaqëson një model të kërkimit shkencor serioz që bashkon:

• Thellësinë e trashëgimisë: Në kuptimin e teksteve dhe parimeve.
• Metodologjinë shkencore: Në realizim dhe dokumentim.
• Vizionin qytetërues: Në mbrojtjen e modelit islam.
• Stilin letrar: Në formulimin e parathënies dhe përfundimit me gjuhë arabe letrare.

Përfundim: Leximi i kujdesshëm i dy projekteve të Dr. Adnan Ahmedit – si në aspektin teorik ashtu edhe në atë të realizimit – zbulon një vizion metodologjik integrues që e trajton trashëgiminë islame jo si një të kaluar të mbyllur, por si një të tashme të gjallë, të aftë për dialog me sfidat e kohës.

Përmes librit të tij “Këshillat konsultative dhe përfaqësimi demokratik në dritën e jurisprudencës islame”, autori ofroi një model të mendimit politik të balancuar, që bashkon besnikërinë ndaj parimeve të sheriatit me hapjen ndaj mekanizmave modernë, duke konfirmuar fleksibilitetin e sheriatit dhe aftësinë e tij për të absorbuar zhvillimet e reja në kuadër të qëllimeve të tij të përgjithshme.

Ndërsa përmes projektit të tij të realizimit të “Xhevahiret e mendimeve mbi përmbledhjen e Menarit”, ai ofroi një model të trajtimit rigoroz shkencor të dorëshkrimeve të trashëgimisë, duke gërshetuar saktësinë në transmetim dhe realizim me thellësinë në analizë dhe studim.

Këto dy vepra plotësojnë njëra-tjetrën: e para tregon aftësinë e mendimit islam për të ofruar alternativa qytetëruese në sistemet politike, ndërsa e dyta rrënjos metodologjinë shkencore mbi të cilën mbështetet procesi i ixhtihadit dhe përtëritjes.

Forca e këtij projekti të dyfishtë qëndron në tejkalimin e ndarjeve artificiale mes origjinalitetit dhe modernes, mes mendimit dhe trashëgimisë, dhe mes teorisë dhe praktikës.

Dr. Adnani ia doli të prezantojë modelin e dijetarit mysliman muxhtehid, i cili vazhdon rrugën e paraardhësve në ndërtim dhe përtëritje, duke përfituar nga metodat moderne pa u tretur në postulatet e tyre. Kështu, këto vepra mbeten dëshmi të gjalla të vitalitetit të mendimit islam dhe aftësisë së tij për dhënie të vazhdueshme, duke qenë një ftesë e hapur për kërkuesit që të zgjerojnë horizontet e dialogut mes trashëgimisë së umetit dhe sfidave të të tashmes së tij. I lutemi të Madhit Zot të na udhëzojë të gjithëve në rrugën e Tij të drejtë. Dhe falënderimi i takon Allahut, Zotit të botëve!

7. Elegjia poetike si dokumentim i memories shkencore: Një poemë për ringjalljen e gjurmës së Dr. Adnan Ahmedit

Kjo poemë vjen si një dëshmi e besnikërisë njerëzore dhe shkencore, e paraqitur nga Prof. Dr. Beqir Ismaili, si dedikim për shpirtin e Dr. Adnan Ahmedit (Allahu e mëshiroftë). Ajo shërben si një thirrje e rrugëtimit të tij thirrës (da’vetit) dhe intelektual, si dhe një vlerësim për rolin e tij pionier në shërbim të Islamit dhe çështjes së Kosovës, veçanërisht gjatë viteve të bashkëpunimit shkencor dhe kulturor në Kajro. Kjo nuk është thjesht një poemë elegjiake emocionale, por një përpjekje për të përjetësuar gjurmën shkencore dhe misionare që i ndjeri la në ndërgjegjen akademike dhe islame.

Titulli i Poemës:

“Për shpirtin që mbarti thirrjen… dhe u largua i qetë “

 

O ti që u largove, ndërsa e vërteta dëshmonte hapat e tu,
se rruga drejt Zotit ishte vetë identiteti yt.

Jetove thirrjen e madhe me pastërtinë e misionit,
dhe në zemrën e kohës u vendos vizioni yt.

Në Al-Azhar u ngop me dijen e kulluar,
dhe gjuha arabe u bë gjuha jote e shprehjes.

U ktheve në Kosovë i ndriçuar,
me amanetin e mesazhit në duart e tua.

Minberi merrte madhështi kur ngjiteshe,
zemrat lartësoheshin dhe fjalët udhëzonin.

Nuk ishe zë i zhurmshëm thirrjeje apo përçarjeje,
por ishe mendim, dhe bindja ishte qetësia jote.

Hape dyert e mendimit të pjekur për shurën,
ku tradita u takua me kohën e zgjuar.

Ringjalle “Al-Manarin” dhe xhevahiret e tij,
dhe parimet u ndriçuan në faqet e tua.

Ti që mbajte me sinqeritet barrën e umetit,
Kosova mbeti gjithmonë çështje e zemrës sate.

Fli i qetë…
e vërteta e njeh rrugën e saj,
dhe dija dëshmon se ti i qëndrove drejt asaj.

Allahu të mëshiroftë, o Adnan,
ti nuk u zhduke…
por mbete në veprën e gjallë dhe në lutje.

1. Struktura tematike

Poema ndërtohet mbi tre boshtet kryesore kuptimore:

1. Boshti i misionit dhe thirrjes fetare, ku Dr. Adnan Ahmedi paraqitet si bartës i një mesazhi dhe përgjegjësie shpirtërore e intelektuale.
2. Boshti i dijes dhe metodologjisë, që reflektohet përmes përmendjes së Al-Azharit, minberit, shurës dhe ringjalljes së trashëgimisë shkencore.
3. Boshti i përjetësimit përmes veprës, ku vdekja nuk paraqitet si fund, por si kalim drejt mbetjes në kujtesë dhe ndikim.

2. Gjuha dhe stili

• Gjuha e poemës është e pastër, e lartë dhe simbolike, duke ndërthurur:
  • terminologjinë fetare,
  • fjalorin akademik,
  • dhe ndjeshmërinë poetike.
• Stili është një elegji mendimtare, larg vajtimit emocional, dhe afër reflektimit të qetë e dinjitoz.

3. Figuracioni poetik

Poema mbështetet kryesisht në figura abstrakte dhe kuptime simbolike, si:

• “drita e mesazhit”,
• “qetësia e bindjes”,
• “mbetja në vepër”.

Këto figura i japin tekstit një dimension të qëndrueshëm dhe universal.

4. Dimensioni intelektual dhe qytetërues

Teksti poetik nuk është vetëm një elegji personale, por një portret i dijetarit bashkëkohor mysliman, i moderuar, i angazhuar dhe i lidhur ngushtë me çështjet e umetit, veçanërisht me çështjen e Kosovës.

5. Vlera dokumentuese

Poema dhe analiza e saj shërbejnë si:

• dokument letrar për një figurë shkencore,
• dëshmi besnikërie akademike dhe njerëzore,
• dhe formë e ruajtjes së kujtesës kulturore.

8. Dëshmitë e Prof. Dr. Beqir Ismailit mbi Dr. Adnan Ahmedin

Së pari: Mbi formimin shkencor dhe metodologjik

• Për personalitetin e tij shkencor:

“Dr. Adnan Efendi Ahmedi mishëron modelin e dijetarit që gërshetoi formimin rigoroz azharit me përkatësinë e thellë ndaj realitetit të tij lokal; ai ishte një urë e gjallë mes traditës dhe bashkëkohësisë.”

• Mbi ndikimin e Al-Azharit në formimin e tij:

“Al-Azhari për të nuk ishte thjesht një stacion për grumbullimin e njohurive, por një shkollë metodologjike që e formësoi atë me moderim, rreptësi akademike dhe një hapje të vetëdijshme ndaj botës.”

Së dyti: Mbi rolin thirrës (da’vetin) dhe shpirtëror

“Hytbet e tij ishin më shumë ligjërata intelektuale solide, mbi diskursin e tij fetar: Ai kombinoi jurisprudencën e thellë me diskursin e qartë, duke u distancuar nga ekstremizmi dhe impulsiviteti, e duke bërë thirrje për një kuptim të balancuar dhe tolerant të fesë.”

• Mbi ndikimin e tij shpirtëror:

“Ai nuk ishte thjesht një imam që kryente një detyrë, por ishte një edukator dhe udhëzues shpirtëror, i cili kontribuoi në formësimin e vetëdijes së brezave të tërë brenda një konteksti fetar modern dhe të përgjegjshëm.”

Së treti: Mbi lidershipin dhe institucionin

• Mbi personalitetin udhëheqës:

“Marrja e postit të Kryetarit të Këshillit të Bashkësisë Islame në Preshevë zbuloi një tjetër dimension të personalitetit të tij: aftësinë për menaxhim institucional dhe vendimmarrje kolektive me një frymë shkencore dhe të qetë.”

• Mbi pozitën e tij shoqërore:

“Prania e tij ishte faktor ekuilibri dhe stabiliteti në një mjedis kompleks, ku fetarja gërshetohej me kombëtaren; ai përfaqësonte zërin e urtësisë dhe moderimit.”

Së katërti: Mbi projektin intelektual dhe shkencor

• Mbi projektin për Shuran dhe Demokracinë:

“Dr. Adnan Ahmedi prezantoi një lexim të pjekur të konceptit të Shuras, i cili konfirmon aftësinë e mendimit islam për të dialoguar me sistemet moderne pa sakrifikuar parimet e tij të paluajtshme.”

• Mbi realizimin (dorëshkrimin) e trashëgimisë metodologjike:

“Realizimi i dorëshkrimit “Xhevahiret e mendimeve mbi përmbledhjen e Menarit” përfaqëson një model të trajtimit shkencor solid të trashëgimisë, ku besnikëria ndaj tekstit takohet me vizionin qytetërues.”

Së pesti: Vlerësimi i përgjithshëm dhe trashëgimia

• Vlerësimi holistik:

“Dr. Adnan Ahmedi nuk ishte një nëpunës fetar, por një inxhinier i mendimit dhe gardian i një tradite autentike njohëse, i cili i shërbeu shoqërisë me dijen dhe përulësinë e tij.”

• Mbi humbjen që la pas ikja e tij:

“Me vdekjen e tij, hapësira fetare dhe intelektuale në Preshevë humbi një model të rrallë të dijetarit misionar, i cili bashkonte pastërtinë e thirrjes me thellësinë e mendimit.”

Përfundim

Nga Kosova Lindore drejt horizontit qytetërues: Një projekt shkencor që tejkalon gjeografinë

Leximi sintetik i projektit të Dr. Adnan Ahmedit, në dimensionet e tij intelektuale, metodologjike dhe njerëzore, zbulon një të vërtetë thelbësore: Kosova Lindore nuk ishte thjesht vendlindja e tij, por burimi kryesor në formësimin e vetëdijes së tij shkencore dhe zgjedhjeve metodologjike. Ky mjedis, me sfidat e identitetit, bashkëjetesës dhe brishtësisë politike, prodhoi një dijetar i cili e kuptoi se mendimi islam nuk testohet vetëm në mjedise të stabilizuara, por gjallëria e tij e vërtetë manifestohet në hapësirat që kanë nevojë për ekuilibër, urtësi dhe moderim.

Libri “Këshillat konsultative dhe përfaqësimi demokratik në dritën e jurisprudencës islame“ ishte një përgjigje intelektuale e vetëdijshme ndaj pyetjeve mbi qeverisjen dhe përfaqësimin në shoqëri pluraliste dhe komplekse, të ngjashme me kontekstin kosovar. Këtu, diskutimi mbi Shuran nuk është një luks teorik, por një domosdoshmëri etike dhe politike për të garantuar stabilitetin. Nga ana tjetër, realizimi i “Xhevahiret e mendimeve mbi përmbledhjen e Menarit“ erdhi për të konfirmuar se mjediset periferike nuk kanë më pak nevojë për rreptësi metodologjike sesa qendrat e mëdha shkencore, dhe se ringjallja e shkencës së Usul al-Fikhut është kusht paraprak për çdo përtëritje të përgjegjshme.

Elegjia poetike dhe dëshmitë shkencore zbulojnë dimensionin njerëzor të këtij projekti, ku dijetari shndërrohet në memorien kolektive të Kosovës Lindore në një simbol të dijes së qetë dhe angazhimit moral. Vajtimi këtu nuk është vetëm për një individ, por dokumentim i një epoke dhe nderim për një model dijetari që arriti ta bëjë dijen mision dhe vendin pikënisje, jo pikëmbyllje.

Vlera qytetëruese e projektit të Dr. Adnan Ahmedit qëndron në tejkalimin e kufijve gjeografikë pa u shkëputur nga rrënjët; ai u nis nga Kosova Lindore, u formua në Al-Azhar dhe u kthye për të themeluar një diskurs shkencor të balancuar që i flet locales dhe universales njëkohësisht. Me këtë, ai ofron një shembull të asaj që mund të prodhojnë mjediset e margjinalizuara kur vullneti shkencor takohet me vetëdijen metodologjike.

Së fundi, ky studim nuk përfaqëson fundin e bisedës për Dr. Adnan Ahmedin, as për përvojën shkencore të Kosovës Lindore, por është një ftesë e hapur për të rikonsideruar rolin e vendit në formësimin e mendimit dhe rëndësinë e analizimit të përvojave shkencore në periferi, si laboratorë realë për prodhimin e një kuptimi islam të balancuar, të aftë për të bashkuar qëndrueshmërinë me përtëritjen, dhe identitetin me hapjen.