Ndërgjegjja është një nga pasuritë më të mëdha që njeriu bart brenda vetes. Ajo është një zë i heshtur, por i fuqishëm, që e udhëzon drejt rrugës së mirës dhe e ndalon nga e keqja. Ajo është garancia që ligjet nuk mbeten letra të vdekura, por përkthehen në sjellje konkrete
Nga Mr. Hasan BAFTIJARI
Ndërgjegjja është një nga dimensionet më të thella të shpirtit njerëzor dhe një mekanizëm themelor që rregullon marrëdhëniet mes individit dhe botës përreth. Ajo shfaqet si një zë i brendshëm që paralajmëron, qorton, udhëzon dhe ngushëllon njeriun në rrugëtimin e tij jetësor. Ndonëse e padukshme, ndërgjegjja është një forcë reale, e cila shpeshherë ka ndikim më të madh sesa ligjet e shkruara apo rregulloret shoqërore.
NDËRGJEGJJA SI DHUNTI HYJNORE
Në traditën islame, ndërgjegjja shihet si pjesë e natyrës së pastër (fitrah) me të cilën është krijuar njeriu. Kurani fisnik e thekson këtë në ajetin: “Dhe njeriut i është treguar rruga e së mirës dhe e së keqes” (esh-Shems, 8). Kjo tregon se brenda çdo individi gjendet një dritë e brendshme që e orienton drejt së vërtetës, edhe para se të përballet me ligje, norma ose institucione.
Profeti Muhamed paqja dhe mëshira e Allahut qoftë mbi te ka thënë: “Mirësia është ajo që ta qetëson shpirtin, kurse mëkati është ajo që e shqetëson zemrën, edhe nëse njerëzit të japin fetva (për ta lejuar)” (Musned Ahmedi). Ky hadith i shkurtër përmbledh thelbin e ndërgjegjes: ajo është një gjykatës i brendshëm që e dallon qetësinë e së mirës nga shqetësimi i së keqes. Ibn Khalduni, në veprën e tij të famshme Mukadime, ndalet shpesh te raporti mes moralit dhe rendit shoqëror. Ai e sheh ndërgjegjen si një mekanizëm që lidhet me edukatën dhe me zakonet, por njëkohësisht si burim natyror që e ruan shoqërinë nga prishja e themeleve të saj. Sipas tij, një shoqëri që humbet ndërgjegjen e anëtarëve të saj shkon drejt dekadencës dhe shkatërrimit.
Nga ana tjetër, mendimtarët perëndimorë si Immanuel Kant e përshkruajnë ndërgjegjen si “ligji moral brenda nesh”, që është po aq i rëndësishëm sa ligjet e natyrës jashtë nesh. Për Kantin, madhështia e njeriut qëndron në aftësinë për të ndjerë detyrimin moral edhe kur askush nuk e sheh.
NDËRGJEGJJA DHE NDJENJA E FAJIT
Shpeshherë ndërgjegjja shfaqet përmes ndjenjës së fajit. Edhe pse kjo ndjesi mund ta rëndojë njeriun, ajo është dëshmi se zemra e tij është ende e gjallë dhe e pastër. Njerëzit që nuk ndiejnë asnjë shqetësim për padrejtësitë që bëjnë, gjenden në një gjendje të rrezikshme shpirtërore. Ndërsa ata që përjetojnë qortimin e ndërgjegjes kanë potencialin të përmirësohen dhe të ndërtojnë një jetë më të drejtë. Ky mekanizëm nuk ka vetëm vlerë individuale, por edhe shoqërore. Një shoqëri ku njerëzit udhëhiqen nga ndërgjegjja është më e drejtë, më e mëshirshme dhe më e qëndrueshme. Ligjet dhe sanksionet mund të imponojnë sjellje, por vetëm ndërgjegjja mund ta mbjellë moralin e brendshëm që e bën njeriun të sillet me përgjegjësi edhe kur askush nuk e mbikëqyr.
FORCA TRANSFORMUESE E NDËRGJEGJES
Ndërgjegjja nuk është një mekanizëm i ngurtë, por një forcë dinamike që e udhëzon njeriun drejt përmirësimit të vetvetes. Ajo e nxit individin të reflektojë mbi gabimet, të kërkojë falje dhe të synojë të mirën. Në këtë kuptim, ndërgjegjja është ura që lidh dështimet e së shkuarës me shpresën për një të ardhme më të pastër. Mendimtarë të ndryshëm perëndimorë dhe lindorë kanë theksuar se një njeri pa ndërgjegje është më i rrezikshëm se një njeri pa dije. Sepse mungesa e dijes mund të plotësohet me mësim, por mungesa e ndërgjegjes shpesh sjell shkatërrim moral e shoqëror.
Ndërgjegjja është një nga pasuritë më të mëdha që njeriu bart brenda vetes. Ajo është një zë i heshtur, por i fuqishëm, që e udhëzon drejt rrugës së mirës dhe e ndalon nga e keqja. Ajo është garancia që ligjet nuk mbeten letra të vdekura, por përkthehen në sjellje konkrete. Nëse njeriu arrin ta dëgjojë me vëmendje këtë zë të brendshëm, ai bëhet më i drejtë me veten dhe me shoqërinë. Në një botë ku shpesh mbizotëron interesi personal dhe indiferenca, forca morale e ndërgjegjes mbetet dritë udhëheqëse, jo vetëm për individin, por për mbarë shoqërinë njerëzore. /koha.mk
