Rënia e Orbanit në Hungari, inspirime anti-Netanyahut në Izrael
Rezultatet e zgjedhjeve në Hungari, mund të quhen vetëm revolucionare. Viktor Orbán u rrëzua nga të njëjtët votues që i dhanë katër mandate në pushtet, gjatë të cilave ai e çoi vendin e tij në prag të autokracisë.
Vetëm me anë të një akti themelor demokratik një kryeministër autoritar u detyrua të largohej nga detyra. Izraeli ka shumë për të mësuar nga rasti hungarez teksa gjendet përpara zgjedhjeve të përgjithshme që shpresojmë të mbahen së shpejti.
Shumica mbresëlënëse e Péter Magyar është e rëndësishme. Para së gjithash, sepse e pengoi Orbán-in të kontestonte rezultatet dhe së dyti, sepse i jep partisë së tij Tisza shumicën prej dy të tretash në parlament, të mjaftueshme për të përmbysur në mënyrë të njëanshme ndryshimet kushtetuese të Orbán-it.
Kjo parti e re në pushtet, e cila premtoi ta kthente Hungarinë në gjirin e Bashkimit Evropian dhe NATO-s, dhe të rivendoste shumë nga karakteristikat demokratike të vendit, përballet tani me një provë shumë të rëndësishme.
Tisza është një parti e qendrës së djathtë, dhe vetë Magyar kishte qenë i afërt me Orbánin dhe deri dy vjet më parë, ishte një figurë e rëndësishme në partinë e tij Fidesz.
Kryeministri i Izraelit ka humbur një aleat personal, i cili i dha imunitet në një kryeqytet evropian dhe e ndihmoi të shmangte propozimet kundër politikave të tij brenda BE-së.
Netanyahu, i cili shkoi përtej normave duke mbështetur hapur Orbán-in, kërkoi të kopjonte planin hungarez për shkeljen e demokracisë – një proces që e çoi Izraelin në krizën më të rëndë të brendshme në historinë e tij, së bashku me masakrën e 7 tetorit dhe luftërat e vazhdueshme në Gaza, Iran dhe Liban.
Përpara zgjedhjeve të planifikuara në fund të këtij viti në Izrael, opozita duhet të mësojë nga përvoja hungareze dhe të kopjojë, si parti të qendrës së djathtë, strategjinë që e rrëzoi Orbánin nga pushteti.
Opozita përballet me dy sfida kryesore. Së pari, me morinë e udhëheqësve që nuk ofrojnë një alternativë të qartë ideologjike ndaj Netanyahut – ndryshe nga rasti i Magyar, i cili bashkoi të gjithë opozitën pas tij, edhe pse për shumë votues nuk kishte zgjidhje tjetër.
Së dyti është radikalizimi i krahut të djathtë i izraelitëve të rinj. Opozita hungareze përqafoi një mesazh nacionalist, por gjithashtu ua bëri të qartë votuesve se ata kishin një interes personal dhe të drejtpërdrejtë në rezultat: korrupsioni midis “mafias në pushtet”, po u dëmtonte xhepat dhe po dëmtonte shërbimet themelore sociale.
Gjithashtu, opozita nuk kishte frikë të bënte të qarta qëndrimet e saj. Ajo refuzoi të dorëzohej ndaj akuzave se ishte miqësore me armikun e supozuar ukrainas dhe BE-në, dhe tha hapur se donte që Hungaria të ishte pjesë e Evropës.
Opozita në Izrael duhet të mësojë nga hungarezët, se një qeveri mund të rrëzohet nga pushteti vetëm nëse ofron një alternativë ideologjike dhe efektive. Në Hungari, zgjedhja të djelën e kaluar ishte midis bashkimit me Evropën në vend të Rusisë dhe një lufte të plotë kundër korrupsionit.
Në Izrael, duhet të jetë një partneritet hebreo-arab dhe një kërkim për zgjidhje diplomatike në vend të më shumë luftërave. /tesheshi
