Shkruan: Prof.Dr. Metin Izeti
Është një muzg i përjetshëm, aty ku koha nuk matet me diell apo hënë, por me zemër. Era ka shijen e dritës së parë. Dhe unë, një hije e mbërritur vonë në këtë udhëkryq të reales dhe të përjetshmes, ulem pranë tij. Ai më pret. Mjekra e tij si borë e bardhë, sytë si dy burime që kanë parë fillimin. Unë dridhem. Ai buzëqesh.
Unë: O i Pari i fjalës, i mësuar me Emrat që ne vetëm i pëshpëritim në lutje… a më lejon të të pyes? Shpirti im është si një enë prej qelqi që dridhet nga pyetjet.
Ademi a.s.: (Zëri i tij si shushurimë pemësh në një kopsht që s’ka humbur) Pyet, o biri im e vonshëm. Përgjigja jeton te pyetja, ashtu si drita jeton te agimi.
Unë: Kur Zoti – lavdi e madhe qoftë Atij – të mësoi Emrat, atë ditë kur melekët u strukën nga habia… çfarë ndodhi me ty në atë çast? Çfarë ndjeu balta kur u bë fjalë?
Ademi a.s.: (Merr një grusht dhe e lëshon të rrjedhë si pluhur drite) Nuk ishte balta ajo që mësoi, o biri im. Ishte diçka që Zoti e kishte futur në baltë. Përgjërimi “etja për Të”. Kur më mësoi emrat, nuk ishte si të mësosh përmendësh gurët e një lumi. Ishte sikur Ai hapi një dritare në shpirtin tim dhe unë pashë se çdo gjë që ekziston, ekziston sepse Ai e thërret me emër. Mësova se emri nuk është etiketë, por thirrje. Mësova se trëndafili është trëndafil sepse Zoti e do erën e tij. Dhe atëherë, melekët… engjëjt e dritës së pastër… heshtën. Sepse ata e shihnin krijimin si një pasqyrë, kurse unë pashë se krijimi ishte një këngë.
Unë: Por pastaj erdhi urdhri. Përulja para teje. Si mund të përulej drita para baltës?
Ademi a.s.: (Qesh, dhe kjo të ngroh deri në palcë) Ti flet si ata që nuk e kanë parë ende fytyrën e dashurisë. Nuk ishte balta ajo që nderuan, por fryma që Zoti i dha asaj. Dhe kur Iblisi – në errësirën e tij prej xhindit – tha “Unë jam më i mirë se ai, më ke krijuar mua nga zjarri, kurse atë nga balta” , ai nuk e kuptoi se Zoti nuk kërkon lëndën, por përuljen. Zjarri ngjitet lart, balta qëndron poshtë. Por zemra e njeriut është ajo që Zoti e vendosi në mes. Iblisi pa dy lëndë, unë pashë një Dashuri. Dhe ai ra, jo sepse më refuzoi mua, por sepse refuzoi të shihte me sytë e Zotit. Vetmia e tij filloi atë ditë. Një zjarr pa dru, pa dritë, pa ngrohtësi… vetëm kaq.
Unë: Pastaj erdhi Xhenneti. Dhe pema. Dhe ajo pëshpëritje. Pse, o Ati ynë, pse e dëgjuat atë që nuk duhej? Pse e hëngrët atë mollë që na kushtoi kaq shtrenjtë?
Ademi a.s.: (Ngrihet. Ecën pak. Hapat e tij nuk lënë gjurmë, por mbijnë lule) Oh, biri im. Ti mendon se ishte mollë? Jo. Ishte një çast harrese. Ishte ai çasti kur njeriu harron se është i varfër dhe mendon se mund të bëhet si Zoti. Pema nuk ishte pengesë, ishte provë e dëgjimit. Shejtani nuk na ofroi frute, na ofroi iluzionin e pavdekësisë dhe të pushtetit . Dhe unë… unë e dëgjova atë iluzion. Jo se doja të kundërshtoja, por se një çast, dëshira për të qenë më shumë se ç’më kishte dhënë Zoti, më verboi. Ai na tha: “Zoti jua ndaloi këtë pemë që të mos bëheni engjëj dhe të mos bëheni të përjetshëm” [ A’raf, 20]. Dhe unë, unë që kisha gjithçka, desha të kem më shumë. A nuk është kjo tragjedia e çdo njeriu? Të kesh dhe të mos dish se ke gjithçka.
Havaja a.s.: (Një zë pas nesh, si ujë që rrjedh mbi mermer. Ajo afrohet, me duar që mbajnë erën e mëngjesit) Dhe unë isha aty. Bashkë. Gabimi nuk ishte vetëm i tij, ishte i të dyve. Ashtu siç ishte e përbashkët jeta, i përbashkët ishte edhe mësimi. Zoti nuk na krijoi për të qenë të përsosur, por për të mësuar të kthehemi. Pendimi ynë ishte fjala jonë e parë e vërtetë. Atëherë kuptuam se Xhenneti nuk ishte një kopsht me pemë, por një gjendje ku ti nuk harron Zotin as për një çast.
Unë: Dhe pastaj zbritët. Në tokë. Si ishte ajo ditë kur vure këmbën për herë të parë në këtë dhé që na mban?
Ademi a.s.: (Ulet përsëri, sytë i shkojnë larg, tej yjeve) Ishte si të zbresësh nga kraharori i nënës në botë. Dritë, por jo ajo dritë. Diell, por jo ai dritëzim. Toka na pranoi si fëmijët e saj të humbur. Dhe unë qava. Jo për humbjen, por për peshën që ndjeva në zemër. Atje lart, gjithçka ishte dhuratë. Këtu poshtë, gjithçka ishte provë. Atje lart, unë isha mysafir. Këtu poshtë, u bëra bujk. Dhe mësova se çdo kokërr bukë që del nga dheu, ka shijen e mundit dhe lotit. Por mësova diçka tjetër: Zoti nuk na dëboi nga zemërimi, Ai na uli këtu si mërgimtarë të dashur, që të mësojmë ta kërkojmë Atë në errësirë, jo vetëm ta shohim në dritë.
Unë: Dhe pastaj lindën fëmijët. Dhe njëri prej tyre vriste tjetrin. Kabili e Habili… Dy bijtë e tu. Si e përballoi zemra jote atë plagë të parë?
Ademi a.s.: (Fytyra i errësohet për një çast, si re që kalon mbi diell. Zëri i bëhet më i rëndë) Ah… kjo është dhimbja që nuk thahet kurrë. Dy duar që u ngritën nga i njëjti gji, nga i njëjti unë, dhe njëra prej tyre zuri gjakun e tjetrit. Kabili… djali im, nuk e vrau vëllanë pse Habili ishte më i keq. E vrau sepse Habil ishte më i mirë. Zoti e pranoi kurbanin e Habilit, sepse zemra e tij ishte e pastër, dhe nuk e pranoi atë të Kabilit, sepse zemra e tij ishte e lidhur pas dheut, pas shumës . Kabili nuk e vrau vëllanë nga urrejtja, e vrau nga zilia. Dhe zilia, o biri im, është zjarri që ha dru të njomë. Unë e pashë tmerrin e parë. Pashë se si vdekja hyri në botë jo si fuqi e Zotit, por si zgjedhje e njeriut. Dhe qava dyzet ditë. Jo vetëm për Habilin që iku, por për Kabilin që mbeti dhe mori mbi vete peshën e fjalës “vrasës”. Ai u bë i pari që e mësoi varrin nga një korb, dhe unë pashë se sa e rëndë është kur njeriu mëson nga kafsha si të fshehë turpin e tij.
Unë: A ka shpresë, o Ati ynë? Pas gjithë kësaj, a ka shpresë për ne, bijtë e tu të vonshëm?
Ademi a.s.: (Ngrihet, vendos dorën mbi timen – një dorë që peshon sa gjithë historia e njeriut, por është e butë si pendë) Shpresa, o biri im, nuk është diçka që vjen pas dëshpërimit. Shpresa është diçka që ishte para çdo gjëje. Kur Zoti na tha “Zbritni, do të jeni armiq të njëri-tjetrit, dhe për ju në tokë ka qëndrim dhe kënaqësi deri në një kohë” [ Bekare, 36], Ai nuk tha “deri në fund”. Ai tha “deri në një kohë”. Dhe pastaj tha: “Pastaj Ademi prej Zotit të tij pranoi disa fjalë, dhe Ai e fali atë.” [Bekare, 37]. Ai na mësoi fjalët e pendimit. Kjo është shpresa: jo se nuk bëjmë gabime, por se çdo gabim ka një portë kthimi. Unë rashë, u pendova, dhe Ai më fali. Bijtë e mi, Kabili vrau, dhe unë nuk pushova së luturi për të. Kjo është historia e njeriut: një rrëzim i pafund dhe një ngritje e pafund. Por dora e Zotit është gjithmonë e shtrirë. Ti pyet për shpresën? Shiko prapa vetes.
(Unë kthehem dhe shoh… miliona njerëz, si një lumë i pafund, që vijnë, që luten, që gabojnë, që pendohen, që buzëqeshin, që vuajnë. Dhe mbi të gjitha, një dritë që nuk shuhet.)
Ademi a.s.: Unë jam fillimi i tyre. Ti je vazhdimi im. Dhe Zoti ynë është Fillimi i çdo fillimi dhe Mbarimi i çdo mbarimi. Kthehu te jeta, biri im. Dhe kur të të mundojë dheu, kujto se je krijuar edhe nga fryma. Dhe kur të të mundojë fryma, kujto se je krijuar edhe nga dheu. Ti je takimi i dy botëve. Dhe Zoti e do takimin.
U largova. Mbrapa meje, kopshti i fjalëve të tij vazhdonte të rritej në heshtje. Dhe unë pashë se biseda me të Parin e Njeriut ishte në të vërtetë një bisedë me veten time, të cilën e kisha shtyrë prej kohësh.
