Për të kuptuar se pse këthiza e botës kullon gjak ç’prej ku aty u sajua një shtet gjakatar
Në fillim të çdo sesioni parlamentar, Benjamin Netanyahu mbante fjalimin e tij të zakonshëm. Ai parakalonte arritjet e veta, ndërsa servilët e tij në parlament ngriheshin në këmbë për ta duartrokitur në çdo pauzë, duke injoruar me dashje dështimet e tij. Megjithatë, ekzistonte gjithmonë një temë të cilën ai e ruante pas një heshtjeje të gjatë e të qëllimshme – mënyra e tij për të sinjalizuar peshën e asaj që do të thoshte. Tashmë e dinim saktësisht se çfarë na priste.
Ai buzëqeshte dhe deklaronte me vetëbesim diçka të tipit: “Dikur thoshin se çështja palestineze është rrënja e konfliktit. Por rrënja e vërtetë është refuzimi i njohjes së Izraelit. Marrëveshjet e Abrahamit (Abraham Accords) dëshmojnë se paqja me palestinezët nuk është kusht për paqen me botën arabe.” Dhe shtonit: “Sfida e vërtetë është arritja e paqes mes Izraelit dhe shteteve arabe.”
Ne e dinim se ky argument binte ndesh si me realitetin, ashtu edhe me logjikën. Megjithatë, vitet e fundit, çështja palestineze u gjend në një udhëkryq të vështirë. Njëri pas tjetrit, disa shtete arabe po normalizonin marrëdhëniet me Izraelin, të nxitur fuqishëm nga Donald Trump-i. Në atë kohë, ne paralajmëruam qartë: pushtimi izraelit nuk do të merrte fund derisa kostoja e tij të bëhej vërtet e papërballueshme për Izraelin.
Sot, askush nuk ka më dyshime: pushtimi ka arritur një kosto dërrmuese.
Pasojat e një lufte pa mbarim
Lufta e fundit nisi në Gaza, dhe pas dy vitesh e gjysmë humbjesh tronditëse – si në jetë njerëzish, ashtu edhe në burime – pasojat e saj po ndihen në të gjithë rajonin.
Ajo që nisi në Gaza tashmë është përshkallëzuar në një konfrontim më të gjerë midis Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit nga njëra anë, dhe Iranit (me mbështetjen e Rusisë dhe Kinës) nga ana tjetër – një konflikt me efekte që shtrihen shumë përtej fushëbetejave. Në këtë krizë galopante, rrjeti i aktorëve rajonalë të Teheranit është angazhuar në nivele të ndryshme, ku disa milici kanë intensifikuar sulmet, ndërsa të tjera po i shmangen një lufte në shkallë të gjerë.
Si anëtar i Knesset-it (Parlamentit), unë marr pjesë në shumë mbledhje komisionesh – dhe nuk ka asnjë prej tyre që të mos jetë prekur nga pushtimi, drejtpërdrejt apo tërthorazi. Komisioni për Punët e Jashtme dhe Mbrojtjen është shembulli më flagrant. Komisioni i Financave debaton një buxhet që forcon në mënyrë dramatike pushtimin dhe kolonitë, gjithçka në kurriz të nevojave sociale dhe ekonomike. Komisioni i Brendshëm përballet me krimin në komunitetin arab, të cilin qeveria refuzon ta trajtojë seriozisht, duke i parë qytetarët palestinezë si pjesë të një populli që e trajton si armik. Ndërsa Komisioni i Kushtetutës, i udhëhequr nga kolonisti Simcha Rothman, shtyn përpara një reformë gjyqësore që synon sekuestrimin e tokave private palestineze në Zonën C, pa ndërhyrjen e Gjykatës Supreme.
Kjo frymë ka pushtuar të gjithë Knesset-in.
Megjithatë, ata që vuajnë më shumë brenda Izraelit janë qytetarët palestinezë të vendit, të cilët përbëjnë rreth 20% të popullsisë. Realiteti i tyre i ngjan ecjes mbi litar: nëse anojnë shumë drejt identitetit kombëtar, rrezikojnë nënshtetësinë; nëse anojnë shumë drejt nënshtetësisë, rrezikojnë të tjetërsojnë identitetin e tyre. Që prej 7 tetorit, edhe ky litar i brishtë ka nisur të këputet.
Mësimet e historisë
Tukiditi ka shkruar se “lufta është një mësuese e dhunshme”, duke zbuluar të vërteta të ashpra mbi pushtetin, frikën dhe kufijtë njerëzorë. Ky mësim është më evident se kurrë sot: lufta në Gaza ekspozoi dhunshëm kufijtë e forcës. Në pamje të parë, dukej se e djathta izraelite i kishte të gjitha avantazhet: qeverinë më të djathtë dhe më kohezive në historinë e vendit; 7 tetorin si pretekst për të ndjekur axhendën e saj të plotë; një luftë të mbështetur nga mbi 90% e qytetarëve hebrenj; konfliktin më të gjatë që nga viti 1948; dhe dy administrata amerikane më mbështetëse se kurrë.
E megjithatë, pavarësisht gjithë kësaj, kur lufta të përfundojë, do të jenë sërish rreth 7.5 milionë palestinezë dhe 7.5 milionë izraelitë që ndajnë hapësirën midis lumit Jordan dhe Detit Mesdhe. Ky realitet nuk ka ndryshuar – dhe nuk do të ndryshojë.
Pas luftërave të viteve 1948 dhe 1967, shumica dërrmuese e hebrenjve izraelitë ndjenë triumfin, ndërsa palestinezët pësuan poshtërimin e humbjes. Kjo luftë është ndryshe. Pyetini izraelitët dhe palestinezët sot nëse do të dëshironin të ktheheshin në 6 tetorin e vitit 2023; shumica ndoshta do të thoshin po pa hezituar. Vetëm kjo dëshmon transformimin e thellë të peizazhit politik dhe njerëzor në rajon.
Edhe konflikti me Iranin – një tjetër derivat i çështjes së pazgjidhur palestineze – ka zbuluar diçka tjetër: SHBA-ja dhe Izraeli e kanë thuajse të pamundur të arrijnë synimin e tyre për ndryshimin e regjimit.
Gjithçka që ka ndodhur gjatë këtyre dy viteve tregon se Lindja e Mesme do të mbetet një vatër shpërthimesh ciklike dhune. Dhe në qendër të kësaj paqëndrueshmërie qëndron çështja e pazgjidhur palestineze.
Rruga drejt paqes
Por një zgjidhje ekziston.
Ajo sigurisht nuk është zgjidhja e propozuar nga e djathta izraelite, e cila ka dështuar vazhdimisht. Vetëm një vit më parë, ajo pretendonte se Hezbollahu ishte asgjësuar – e megjithatë grupi mbetet një forcë luftarake e fuqishme. E njëjta gjë ndodhi me Hamasin, dhe me liderët e tjerë palestinezë që u eliminuan ndër vite.
Për të majtën sioniste, ngjarja përcaktuese e tri dekadave të fundit ishin Marrëveshjet e Oslos. Për të djathtën izraelite, ngjarja zanafillore është 7 tetori dhe kjo luftë.
Nëse pas Oslos e djathta sulmoi të majtën duke pretenduar se paqja nuk solli siguri, sot ne mund të sulmojmë të djathtën duke argumentuar se as qasja ushtarake nuk solli as zgjidhje, as siguri.
Të dy popujt nuk duhet të zgjedhin vdekjen veç e veç, por jetën – qoftë bashkë, qoftë ndaras. Ata duhet të njohin ekzistencën e tjetrit dhe të zgjedhin jetën.
Një ide nuk mund të mposhtet vetëm me forcë ushtarake. Idetë sfidohen vetëm me ide më të mira. E vetmja ide vërtet bindëse është ajo që njeh të drejtat kombëtare të të dy popujve dhe garanton vetëvendosjen për secilin.
Unë besoj se Iniciativa Arabe e Paqes e vitit 2002 mbetet një kornizë realiste dhe e arritshme. Parimi i saj është i thjeshtë: Izraeli njeh shtetin palestinez dhe, në këmbim, siguron paqen dhe normalizimin me të gjithë botën arabe dhe myslimane.
Edhe nëse disa grupe apo shtete do ta kundërshtonin, në momentin që vetë palestinezët – ata që janë subjekt i kësaj drejtësie, përfshirë OÇP-në dhe Autoritetin Palestinez – do ta pranonin, nuk do të mbetej më asnjë bazë praktike për ta refuzuar.
Pas dy vitesh e gjysmë rraskapitjeje, ajo që na nevojitet është një zgjedhje etike dhe e guximshme: paqja e bazuar në të drejtat e të dy popujve.
Më 7 tetor, palestinezët e goditën Izraelin si kurrë më parë në një shekull konflikt. Por rezultati është se Shteti i Izraelit mbijetoi. Pas 7 tetorit, izraelitët i goditën palestinezët me një egërsi të paprecedentë. Por rezultati është se populli palestinez nuk u dorëzua.
Të dy popujt duhet të heqin dorë nga rruga e vdekjes. Ata duhet të pranojnë njëri-tjetrin dhe të zgjedhin jetën.
Qëndrimet e shprehura në artikull janë të autorit dhe nuk përfaqësojnë domosdoshmërisht qëndrimet editoriale të Tesheshi.com.
*Ayman Odeh është qytetar palestinez i Izraelit dhe kryetar i Listës Hadash–Ta’al në Knesset.
