Në një kohë kur leximet sipërfaqësore të personaliteteve shkencore po shtohen, rikthimi te modelet që bashkojnë mendimin me veprimin praktik bëhet i domosdoshëm. Gazeta “El-Ekhbarya El-Arabya” ka publikuar së fundmi punimin analitik të Profesor Dr. Beqir Ismailit me titull: “Misioni i Dijes dhe Urat e Shtrirë: Hirësia e tij, Prof. Dr. Muhamed El-Muhtar El-Mehdi dhe Çështja e Kosovës në Ndërgjegjen Bashkëkohore Azharite”.
Ky artikull nuk është thjesht një paraqitje biografike, por një studim multidimensional që dokumenton rolin e pazëvendësueshëm të Imamit Muhamed el-Muhtar el-Mehdi në mbështetjen e çështjes së Kosovës dhe Bosnjës. Dr. Ismaili, përmes një analize kritike dhe dëshmive personale, shpërfaq imazhin e një “dijetari hyjnor” i cili arriti të kthente diskursin e tij shkencor e mimbarik në një mjet për ndërgjegjësimin e opinionit islam mbi Ballkanin.
Përmes këtij shkrimi, lexuesi njihet me modelin civilizues të dijetarit që harmonizon trashëgiminë me bashkëkohësinë, duke dëshmuar se marrëdhëniet mes Ezherit dhe Kosovës janë ndërtuar mbi ura të forta shkencore, njerëzore dhe diplomatike.
Misioni i Dijes dhe Urat e Shtrirë: Hirësia e tij, Prof. Dr. Muhamed El-Muhtar El-Mehdi dhe Çështja e Kosovës në Ndërgjegjen Bashkëkohore Azharite
Nga: Prof. Dr. Beqir Ismaili
Hyrje
Në një kohë kur leximet sipërfaqësore të personaliteteve shkencore po shtohen dhe vizioni i përgjithshëm që bashkon mendimin me veprimin, dijen me angazhimin praktik po zbehet, bëhet e domosdoshme rikthimi tek modelet e mëdha që kanë lënë gjurmë të thella dhe të qëndrueshme në jetën e umetit – në aspektin shkencor, fetar dhe njerëzor. Ndër këto modele shquhet figura e Imamit Muhamed el-Muhtar el-Mehdi, Shejh i gramatikës dhe i da’vetit, simbol i moderimit dhe një prej dijetarëve më të spikatur të Ezherit në gjysmën e dytë të shekullit XX dhe fillimin e shekullit XXI.
Rëndësia e kësaj figure nuk kufizohet vetëm në specializimin e tij akademik në shkencat e gjuhës arabe, as vetëm në drejtimin e institucioneve të mëdha fetare dhe thirrëse, por shtrihet më tej – në përfaqësimin e modelit të dijetarit hyjnor, i cili bashkoi thellësinë e formimit gjuhësor me horizontin e gjerë intelektual, ndërgjegjësimin për realitetin bashkëkohor dhe aftësinë për të ndikuar në fushat kulturore, shoqërore, madje edhe në dimensionin politik dhe diplomatik në mënyrë të tërthortë, përmes artikulimit të një diskursi islam të balancuar, të bazuar në dije dhe urtësi.
Ky punim, në versionin e tij të zgjeruar, nuk është thjesht një paraqitje biografike, por një studim analitik me shumë dimensione, i cili synon:
• Të ndjekë rrugëtimin e formimit të tij shkencor në ambientin e Ezherit.
• Të analizojë karakteristikat metodologjike dhe stilistike në mendimin dhe da’vetin e tij.
• Të evidentojë ndikimin e tij në fushat akademike, kulturore dhe mediatike.
• Të theksojë rolin e tij në mbështetjen e çështjeve të umetit, veçanërisht çështjes së Kosovës dhe Bosnjës.
• Të paraqesë një lexim kritik të veprës së Prof. Dr. Beqir Ismailit kushtuar atij.
• Të analizojë në mënyrë letrare poezinë përkujtimore si dokument besnikërie dhe si dëshmi historike e lidhjes ndërmjet Egjiptit dhe Kosovës.
Ky studim nuk synon thjesht të lartësojë një figurë individuale, por të paraqesë një model civilizues të dijetarit mysliman, i cili arrin të harmonizojë traditën me bashkëkohësinë dhe të dëshmojë se dija, kur është e sinqertë, kapërcen kufijtë gjeografikë dhe ndërton ura midis popujve – ashtu siç ndodhi në marrëdhënien shkencore dhe njerëzore ndërmjet Ezherit dhe Kosovës përmes kësaj figure të ndritur.
Prandaj, artikulli nuk duhet ta lexojë Dr. Al-Mahdiun thjesht si një figurë individuale, por si një fenomen shkencor dhe intelektual që përfaqëson një zgjatim të një shkolle të mirënjohur Azharite, një projekt institucional për avokim dhe një përvojë të thellë njerëzore që meriton meditim dhe analizë.
Rritja dhe Formimi: Rrënjë të Ngulitura në Shkencë dhe Fe
Hirësia e tij, Prof. Dr. Muhamed El-Muhtar Muhamed El-Mehdi, lindi më 13 prill 1939, në fshatin Tesfa, rrethi Kefr Shukr, në provincën Al-Kaljubia. U rrit në një mjedis fetar të thjeshtë, i përkushtuar ndaj mësimit përmendsh të Kuranit Famëlartë dhe rrënjosjes së vlerave islame te fëmijët. Ai e mësoi Kuranin përmendsh në moshë të hershme, gjë që e mprehu talentin e tij gjuhësor dhe e përgatiti për marrjen e shkencave të Sheriatit. Kjo rritje strikte fetare ishte bërthama e parë e personalitetit të tij shkencor të ekuilibruar, i cili bashkoi pastërtinë e natyrës njerëzore me thellësinë e studimit.
Në vitin 1955 përfundoi shkollën fillore të Azharit në Institutin Fetar të Zagazigut, ndërsa në vitin 1960 përfundoi shkollën e mesme po aty. Më pas u zhvendos në Kajro për t’u regjistruar në Universitetin e Azharit, ku zgjodhi Fakultetin e Gjuhës Arabe, i cili ishte dhe mbetet kështjella e gjuhës dhe mbrojtësi i trashëgimisë së saj. Në vitin 1965, u diplomua me vlerësimin “Shumë mirë me dekoratë nderi”. Ambicia e tij nuk u ndal këtu; ai vazhdoi studimet pasuniversitare duke marrë gradën “Master” në Gjuhësi në vitin 1971 me temën “Metodat e Përforcimit në Gramatikën Arabe”, dhe më pas mori gradën “Doktor” në vitin 1976 me dekoratën e parë të nderit dhe rekomandimin për shtypjen e disertacionit dhe shkëmbimin e tij me universitetet e tjera. Tema e doktoraturës ishte: “Emrat e Kuptimeve: Format, funksioni, llojet dhe përdorimet e tyre në Kuranin Famëlartë”.
Tiparet Stilistike në Mendimin dhe Metodologjinë e Dr. El-Mehdiut
Prof. Dr. Muhamed El-Muhtar El-Mehdi u shquar për një metodologji intelektuale dhe stilistike unike, e cila e bëri atë një pikë referimi në ecurinë e mendimit islam bashkëkohor. Tiparet kryesore mund të përmblidhen si vijon:
1. Integrimi midis “Shkencave Mjet” dhe “Shkencave Qëllim”: Ai nisej në kërkimet e tij thirrëse dhe intelektuale nga një bazë e fortë e zotërimit të shkencave të gjuhës arabe (gramatika, morfologjia, retorika). Për të, gramatika nuk ishte qëllim në vetvete, por një mjet për të kuptuar synimin e Zotit të Madhëruar në Librin e Tij dhe për të kuptuar Sunetin e Profetit të Tij ﷺ. Kjo urëzimi midis mjeteve shkencore dhe qëllimeve të Sheriatit u dha shkrimeve të tij thellësi dhe saktësi. Ai e prezantonte idenë fetare në një kornizë gjuhësore të saktë, duke i argumentuar çështjet e thirrjes përmes analizës së hollësishme gjuhësore të tekstit kuranor dhe hadithit. Kjo duket qartë në titujt e studimeve të tij si: “Ndikimi i mësimit gjuhësor në kuptimin e tekstit fetar”.
2. Gërshetimi midis Origjinalitetit dhe Bashkëkohësisë: Dr. El-Mehdi arriti të pajtojë origjinalitetin dhe përkushtimin ndaj rrugës së drejtë të selefëve me ndjekjen e çështjeve dhe zhvillimeve të kohës. Ai shkroi për tema bashkëkohore si: të drejtat e njeriut, SIDA, problemet e familjes, por i trajtoi ato nga një këndvështrim i pastër islam, duke u mbështetur në Kuran dhe Sunet, me një kuptim të thellë të realitetit modern. Libri i tij ” Të drejtat e njeriut në ligjin islam ” është dëshmi e kësaj metode.
3. Qartësia dhe Thjeshtësia në Prezantim me Thellësi Shkencore: Përmes stilit të tij të thjeshtëzuar, ai arriti t’i afrojë shkencat e vështira, veçanërisht gramatikën dhe morfologjinë, te nxënësit dhe njerëzit e thjeshtë. Seritë e tij të famshme “Gramatika e Thjeshtëzuar” dhe “Morfologjia e Thjeshtëzuar” janë dëshmia më e mirë e aftësisë së tij për të zbërthyer të ndërlikuarën pa cenuar saktësinë shkencore. Gjithashtu, diskursi i tij në thirrje dhe media dallohej për rrjedhshmëri, gjë që e bëri atë të dashur për zemrat dhe mendjet e njerëzve.
4. Gjithpërfshirja dhe Vizioni Holistik: Dr. El-Mehdi nuk i shihte çështjet intelektuale dhe thirrëse në mënyrë të fragmentuar, por zotëronte një vizion të plotë. Kjo u shpërfaq në udhëheqjen e tij të “Shoqatës Legjitime”, ku zhvilloi institutet e përgatitjes së thirrësve, mbikëqyri botimin e revistës “El-Tibjan” dhe zgjeroi aktivitetin e shoqatës brenda dhe jashtë Egjiptit. Kjo pasqyronte një vizion institucional të punës thirrëse që nuk mjaftohet vetëm me këshillimin, por shtrihet në formimin metodologjik dhe përhapjen globale.
Ndikimi Shumëdimensional në Jetën Intelektuale dhe Sociale
Hirësia e tij, Prof. Dr. Muhamed El-Muhtar El-Mehdi, pati një ndikim të thellë dhe të gjerë në disa fusha, duke kaluar kufijtë e universitetit për t’u shtrirë në mbarë shoqërinë, madje edhe në botën islame.
• Në fushën shkencore dhe akademike: Ai pasuroi bibliotekën arabe dhe islame me dhjetëra punime me vlerë, duke përfshirë kërkime shkencore dhe libra të specializuar në gramatikë, morfologji, studime kuranore dhe thirrje islame. Nën udhëheqjen e tij u diplomuan mijëra studentë në Egjipt dhe Arabinë Saudite. Pjesëmarrja e tij në konferenca të shumta ndërkombëtare, nga Malajzia në Turqi, dhe nga Amerika në Taxhikistan, kontribuoi në përhapjen e mendimit islam mesatar dhe ndërtimin e urave të bashkëpunimit mes dijetarëve në mbarë botën.
• Në fushën e thirrjes (da’wet) dhe institucionale: Ai luajti një rol udhëheqës në institucionet e mëdha, veçanërisht në “Shoqatën Legjitime, ku mori drejtimin e saj, zhvilloi institutet për përgatitjen e thirrësve dhe mbikëqyri revistën “Al-Tibjan”. Gjithashtu, ishte anëtar themelues i Unionit Botëror të Dijetarëve Muslimanë, gjë që i dha mundësinë të kontribuonte në formulimin e vizioneve të dijetarëve për çështjet madhore të kombit.
• Në fushën kulturore dhe mediatike: Dr. El-Mehdi ishte një figurë e shquar mediatike në radio dhe televizion. Ai ka realizuar mbi 2000 ligjërata të regjistruara dhe ka prezantuar komente për leximin e Kuranit mbi 400 herë. Përmes këtyre kanaleve, ai arriti te miliona muslimanë, duke u ofruar kuptimin e saktë të Islamit dhe duke korrigjuar konceptet e gabuara.
• Në fushën politike dhe diplomatike: Edhe pse nuk mbajti poste zyrtare politike, ndikimi i tij ishte i tërthortë por i thellë. Përmes anëtarësimit në komisionin për kodifikimin e Sheriatit në Parlamentin Egjiptian në vitin 1978, ai kontribuoi në afrimin e ligjeve pozitive me parimet islame. Zgjedhja e tij si anëtar themelues i “Këshillit të Dijetarëve të Mëdhenj të Azharit” në vitin 2012 reflekton besimin e lartë në urtësinë dhe mendimin e tij mesatar.
Takimi Personal: Një Dëshmi e Gjallë mbi Mirësinë e Dijes dhe Thjeshtësinë
Pata fatin e madh ta takoja këtë Imam të nderuar nga afër; ai nuk ishte thjesht një emër që e kisha dëgjuar apo autor i librave që lexoja. Kisha dëgjuar shumë për Hirësinë e tij, Dr. Muhamed El-Muhtar El-Mehdiun, dhe të gjithë e përshkruanin me lavdatat më të larta, në shenjë vlerësimi për përpjekjet e tij në fushat e dijes dhe thirrjes islame.
Kur iu afrova dhe e takova për herë të parë, i prezantova veten dhe e njoftova mbi gjendjen e muslimanëve në Kosovë, Bosnjë dhe Ballkan, e gjeta atë edhe më madhështor se sa përshkruhej. Përveç dijes së tij të pafund, ai ishte një burrë asket, i dëlirë, i devotshëm, i pastër dhe zemërgjerë. I tillë më është dukur dhe nuk dëshmoj para Zotit për pafajësinë e askujt. Më dëgjoi me vëmendjen e një dijetari të interesuar dhe ndërveproi me çështjet e muslimanëve në Ballkan sikur të ishin çështja e tij parësore; shkëmbyem mendime dhe ide me urtësi dhe horizont të ndritur.
Më ka ndihmuar shumë në temat që rrodhën gjatë bisedës sonë, dhe kur takimet tona u përsëritën, ai nuk hezitoi asnjë çast të më ndihmonte dhe t’i studionte çështjet tona me një seriozitet dhe përkushtim të pashoq. Ndjeva te ai – me të vërtetë – shpirtin shkencor dhe moralin e lartë që la te unë një mbresë të thellë dhe një lidhje të fortë që në takimin e parë, pasi ai ishte nga ata të paktë njerëz të cilëve Zoti u ka dhuruar dije të gjerë dhe mendim ndriçues.
Ndoshta një nga dëshmitë më mbresëlënëse të enciklopedizmit të tij ishte vizita ime në bibliotekën e tij të pasur shkencore, e cila ishte plot me librat më të çmuar në fusha të ndryshme të trashëgimisë islame. Ajo bibliotekë ishte pasqyrë e vërtetë e një mendjeje të rrallë; koka e tij ishte vërtet një bibliotekë e gjallë me informacione të vlefshme për çdo temë që shtrohej për diskutim, gjë që më bëri të kuptoj thellësinë e njohjes së tij mbi çështjet e botës islame dhe përjetimin e tyre me shpirt e me mendje.
Kjo marrëdhënie u forcua ndër vite, duke u bërë më e qëndrueshme dhe më e thellë, pavarësisht peshës së përgjegjësive që ai mbante si Imam i Ehli Sunetit dhe Kryetar i Shoqatës Legjitime. Gjithmonë ndjeja te ai atë dëshirë të flaktë për të mbështetur çështjet e muslimanëve në Ballkan dhe për të ndërtuar ura komunikimi mes dijetarëve të Azharit dhe popujve të rajonit.
Sot, pasi ai ka kaluar në mëshirën e Allahut të Madhëruar, nuk mundem veçse të kujtoj ato ditë të kaluara, me ato ndjenja të sinqerta dhe atë kontribut të madh shkencor e thirrës. Allahu e mëshiroftë Prof. Dr. Muhamed El-Muhtar El-Mehdiun me mëshirën e Tij të gjerë, e vlerësoftë me gradat e të devotshmëve dhe dëshmorëve, dhe e shpërbleftë për Islamin dhe muslimanët me shpërblimin më të mirë që i jepet një dijetari të dobishëm dhe një thirrësi besnik. Ai ka lënë te unë një gjurmë të pashlyeshme, dhe dija e mendimi i tij do të mbeten dritë udhëzuese për brezat që vijnë.
Takimi i Shkencës dhe Emocionit: Analizë Kritike e librit “Hirësia e tij, Shejh Muhamed El-Muhtar Muhamed El-Mehdi dhe roli i tij në shërbim të Thirrjes Islame” të Prof. Dr. Beqir Ismaili
Hyrje e Analizës
Libri “Hirësia e tij, Shejh Muhamed El-Muhtar Muhamed El-Mehdi dhe roli i tij në shërbim të Thirrjes Islame” i Prof. Dr. Beqir Ismaili, përfaqëson një model unik në letërsinë e biografive dhe jetëshkrimeve. Ai nuk është thjesht një rrëfim akademik i ftohtë i rrugëtimit të një dijetari të madh, por është një dëshmi e gjallë, një dokument mirënjohjeje dhe një imazh që rrah nga dashuria dhe vlerësimi i një nxënësi dhe miku për mësuesin dhe shejhun e tij. Libri ndërthur saktësinë e metodologjisë shkencore në dokumentimin e jetës dhe kontributeve të Dr. Muhamed El-Muhtar El-Mehdiut, me ngrohtësinë e ndjenjave njerëzore dhe sinqeritetin e përvojës personale të autorit. Ky dualitet (objektiviteti dhe subjektiviteti) është ai që i jep librit vlerën e tij të jashtëzakonshme dhe e bën atë një vepër letrare kritike të shquar, përveçse një referencë të rëndësishme historike dhe intelektuale.
Veçoritë kryesore stilistike të librit
1. Gërshetimi midis stilit raportues dhe atij krijues:
Dr. Beqir Ismaili gërsheton stilin raportues (faktik), i cili paraqet faktet, postet dhe botimet (si jetëshkrimi dhe listat e librave), me stilin krijues emocional, i cili vërshon nga ndjenjat e admirimit, vlerësimit dhe dashurisë. Ky gërshetim krijon një ritëm të këndshëm për lexuesin, duke kaluar nga informacioni i saktë te ndjenjat e sinqerta, gjë që e bën leximin e librit një përvojë njohëse dhe shpirtërore në të njëjtën kohë.
2. Shumësia e zërave:
Libri nuk mjaftohet vetëm me zërin e autorit, por hap hapësira edhe për zëra të tjerë që konfirmojnë pozitën e Dr. El-Mehdiut. Në krye vjen zëri i Prof. Dr. Ahmed Ali Taha Rayyan, i cili jep një dëshmi objektive mbi personalitetin shkencor dhe administrativ të El-Mehdiut, duke shtuar detaje të sakta për rolin e tij në çështjet e kombit. Ky diversitet i jep besueshmëri më të madhe përmbajtjes dhe ofron një vizion të plotë nga këndvështrime të shumta.
3. Mbështetja në dokumente dhe dëshmi:
Autori tregon kujdes të veçantë për të dokumentuar çdo pjesë të jetës së El-Mehdiut, që nga datat, kualifikimet, postet dhe botimet. Gjithashtu, ai citon fragmente të gjata nga shkrimet, artikujt, bisedat radiofonike dhe tefsiret (interpretimet) e tij të Kuranit. Ky stil dokumentues e shndërron librin në një enciklopedi njohëse për këtë burrë dhe i kualifikon kërkuesit shkencorë që të mbështeten te ky libër si burim parësor. Shtimi i një indeksi të detajuar është dëshmi e kësaj metodologjie shkencore të saktë.
4. Gjuha e rregullt e gërshetuar me emocion:
Gjuha arabe që përdor Al-Kusovi është një gjuhë akademike e saktë, e pastër nga gabimet gjuhësore dhe që mbështetet në strukturat elokunte të arabishtes. Megjithatë, ajo nuk është një gjuhë e ftohtë; në të depërtojnë fjalë dhe shprehje që mbartin një ngrohtësi të madhe emocionale, veçanërisht në pjesët ku ai flet për takimet e tij personale me El-Mehdiun, si: “E gjeta atë asket, të dëlirë, të devotshëm” dhe “La te unë një mbresë të thellë në lidhjen time me të”.
5. Digresioni (zgjerimi) si metodë pasurimi:
Autori ka prirje drejt digresionit në disa raste, veçanërisht kur paraqet modele nga shkrimet ose fetvatë e El-Mehdiut. Ky zgjerim, ndonëse mund të zgjasë tekstin, i shërben qëllimit kryesor të librit: të shfaqë pasurinë e mendimit të El-Mehdiut dhe larmishmërinë e fushave të krijimtarisë së tij. Ai dëshiron që lexuesi të lexojë drejtpërdrejt nga El-Mehdiu, të shijojë stilin e tij dhe të thellohet në vizionin e tij.
Analiza e parathënies dhe hyrjes: Ndërtimi i besimit dhe rrënjosja e vlerës
Pjesa e parathënies (nga Prof. Dr. Ahmed Ali Taha Rijan) dhe hyrja (nga autori) përbëjnë një qasje të rëndësishme për të kuptuar metodologjinë dhe objektivat e librit.
• Parathënia: Dr. Rijan luan rolin e “dëshmitarit të drejtë” i cili vlerëson lart si personalitetin e El-Mehdiut, ashtu edhe atë të autorit. Ai thekson se El-Mehdiu është “përfaqësuesi i dijetarit gjithëpërfshirës të të gjitha kuptimeve të njohurive të Sheriatit”, fjalë kjo që do të përsëritet si ide qendrore në libër. Më pas, ai shton nga përvoja e tij një “grup faktesh” për të cilat ishte dëshmitar okular, si roli i tij në “Dokumentin e Mekës”, roli i tij udhëheqës në “Frontin e dijetarëve të Azharit” dhe përpjekjet e tij të vazhdueshme në “Shoqatën Legjitime”. Kjo parathënie i jep librit një besueshmëri të lartë që në fillim dhe konfirmon se ajo që vijon nuk është thjesht një rrëfim i rëndomtë, por një dëshmi nga një dijetar bashkëkohës dhe pjesëmarrës në ngjarje.
• Hyrja: Dr. Beqir Ismaili prek thelbin e çështjes që në rreshtin e parë: rëndësia e studimit të mendimit islam dhe personaliteteve të tij përballë rrymave intelektuale bashkëkohore. Ai e paraqet El-Mehdiun si një model të dijetarit mendimtar dhe thirrësit që përfaqëson një “simbol të dijes dhe mendimit”, një nga “figurat e shquara të Azharit fisnik” dhe një “simbol të mendimit islam”, madje duke e konsideruar atë si një nga reformatorët. Qëllimi i librit, siç deklaron ai, është studimi i këtij personaliteti që “ndoshta… t’i shtojë përvojës sonë në këtë fushë diçka të re që ndihmon në hapjen e dyerve të një dialogu serioz intelektual”. Këtu, autori e vendos librin e tij në kuadrin e një projekti më të madh intelektual, që është ringjallja e trashëgimisë islame dhe prezantimi i saj si metodë jetese.
Vlerësimi i ndikimit të librit në fusha të ndryshme
1. Në fushën intelektuale dhe letrare: Libri kontribuon në konsolidimin e metodës së “Islamizimit të Dijes” duke ofruar një model praktik të saj. Dr. El-Mehdi mishëron në personin dhe shkrimet e tij gërshetimin mes origjinalitetit dhe bashkëkohores, si dhe mes shkencave instrumentale (gjuhës) dhe shkencave të synimeve (fesë). Libri i rikthen vlerën figurës së dijetarit enciklopedik, i cili nuk gjendet më shpesh në këtë epokë të specializimit të ngushtë. Gjithashtu, përmes modeleve të shkrimeve të El-Mehdiut, ai prezanton një model të letërsisë islame me qëllim dhe të përkushtuar ndaj çështjeve të kombit, larg sipërfaqësisë ose ndërlikimit.
2. Në fushën shkencore dhe kulturore: Libri shërben si një burim i pasur për studiuesit në fushën e gjuhës arabe, thirrjes islame dhe mendimit modern islam. Listat e hulumtimeve, librave thirrës dhe artikujve gazetareskë, së bashku me mostrat e gjata të tefsireve (interpretimeve) dhe fetvave të El-Mehdiut, ofrojnë një lëndë të parë shkencore mbi të cilën mund të ndërtohen studime të ardhshme. Ai gjithashtu hedh dritë mbi përpjekjet e El-Mehdiut në mësimdhënien e lëndëve të larmishme në universitete prestigjioze, gjë që vërteton larmishmërinë e kulturës së tij dhe thellësinë e ndikimit akademik.
3. Në fushën politike dhe diplomatike të tërthortë: Libri nxjerr në pah rolin që kanë luajtur dijetarët e Azharit, me në krye Dr. El-Mehdiun, në ngjarjet e mëdha politike, si “Dokumenti i Mekës” në përgjigje të fetvave për certifikatat e investimeve. Kjo tregon se si dijetarët kishin ndikim në formulimin e politikave ekonomike dhe financiare nga perspektiva e Sheriatit. Gjithashtu, anëtarësimi i El-Mehdiut në “Komisionin për kodifikimin e Sheriatit Islam në Parlament” tregon rolin e tij këshillues në procesin legjislativ. Në rrafshin diplomatik, marrëdhënia që autori krijoi me El-Mehdiun, si përfaqësues i Kosovës, dhe mënyra se si El-Mehdiu dëgjoi dhe u angazhua me çështjet e Ballkanit, tregon një model të diplomacisë popullore dhe fetare që forcon lidhjet mes popujve islamë jashtë kuadrit zyrtar. Interesimi i El-Mehdiut për çështjet e muslimanëve në Kosovë dhe Bosnjë, dhe shndërrimi i këtyre çështjeve në leksione, mësime dhe hytbe, është një akt diplomatik par excellence, që kontribuon në mobilizimin e opinionit publik botëror dhe përkrahjen e të shtypurve.
Në fund, libri i Prof. Dr. Beqir Ismailit mbetet më shumë se thjesht një biografi. Ai është një punë kritike dhe letrare gjithëpërfshirëse që pikturon një tablo të plotë të një prej figurave të mendimit islam në shekullin e njëzetë dhe fillimin e shekullit të njëzet e një. Përmes metodës së tij të saktë dokumentuese, stilit të tij të ndjeshëm emocional dhe dëshmive të shumta, autori ia del mbanë të ringjallë trashëgiminë e Dr. Muhamed El-Muhtar El-Mehdiut dhe ta prezantojë atë te brezat e rinj si një model që duhet ndjekur në gërshetimin mes dijes dhe veprimit, mes mendimit dhe thirrjes, si dhe mes origjinalitetit dhe bashkëkohores. Libri është një urë që lidh të kaluarën me të tashmen, Lindjen me Perëndimin (Kosovën dhe Egjiptin), dhe shkencën me emocionin, duke e bërë atë një vepër unike në bibliotekën arabe.
Takimi i Shkencës dhe Emocionit: Dëshmi të gjalla nga Dr. Beqir Ismaili në elegjinë për mësuesin e tij
Shkrimet e Dr. Beqir Ismailit për Hirësinë e tij, Prof. Dr. Muhamed El-Muhtar El-Mehdi, përfaqësojnë një model unik të gërshetimit midis objektivitetit akademik dhe ndjenjave të fuqishme. Në librin e tij të dedikuar njohjes me shehun (mësuesin) e tij, si dhe në brendësinë e veprave të tjera, Dr. Beqiri na ka lënë dëshmi të sinqerta që mishërojnë thellësinë e marrëdhënies që e lidhi me këtë Imam të nderuar, duke nxjerrë në pah pozitën e tij shkencore dhe njerëzore. Këto citate nuk janë thjesht fjalë, por dokumente besnikërie dhe vlerësimi nga një nxënës për mësuesin e tij dhe nga një mik për mikun e tij të jetës.
1. Dëshmi në njohjen e rolit intelektual dhe thirrës të El-Mehdiut
Në librin e tij për Sheh El-Mehdiun, Dr. Beqir Ismaili vë gishtin mbi thelbin e personalitetit të tij, duke e përshkruar si “simbol i dijes dhe mendimit” dhe “figurë e shquar e Azharit Fisnik”. Ai konfirmon metodologjinë e tij reformuese duke thënë:
“Përkundrazi, ai konsiderohet si një nga ata që u drejtuan me të vërtetë drejt përtëritjes së mendimit islam.”
Dhe shpjegon arsyen e zgjedhjes së tij për të studiuar personalitetin e El-Mehdiut duke thënë:
“Ndoshta studimi ynë i personalitetit të tij, sqarimi i rolit të tij në mendim dhe ndikimi i tij efektiv në shërbim të çështjeve të botës islame, i shton përvojës sonë në këtë fushë diçka të re, që ndihmon në hapjen e dyerve të një dialogu serioz intelektual rreth çështjeve që kanë ende nevojë urgjente për pasurim dhe trajtim nga këndvështrime të ndryshme.”
2. Dëshmi në përshkrimin e gjerësisë së dijes dhe thjeshtësisë së tij
Ndër gjërat më elokuente që Dr. Beqiri ka shkruar për mësuesin e tij është ajo shprehje që bashkon admirimin për dijen e tij të gjerë me asketizmin dhe thjeshtësinë e tij të skajshme. Ai thotë:
“Kur iu afrova dhe e njoha më shumë, dhe u takova me të, e gjeta atë asket, të dëlirë, të devotshëm, të pastër dhe bujar. I tillë më është dukur dhe nuk dëshmoj para Zotit për pafajësinë e askujt.”
Dhe shton duke përshkruar ndikimin e këtij personaliteti te ai:
“Ndjeva te ai – me të vërtetë – shpirtin shkencor dhe moralin e lartë që la te unë një mbresë të thellë dhe një lidhje të fortë që në kontaktin e parë, pasi ai ishte nga ata të paktë njerëz të cilëve Zoti u ka dhuruar dije të gjerë dhe mendim ndriçues.”
3. Dëshmi mbi ndikimin e tij në çështjet e Ballkanit dhe mbështetjen për Kosovën
Roli i Sheh El-Mehdiut nuk u kufizua vetëm në çështjet e muslimanëve në Lindje, por u shtri edhe te brengat e Ballkanit. Dr. Beqiri dëshmon për këtë duke thënë:
“Kur e takova dhe i prezantova veten, ai më mikpriti shkëlqyeshëm; i shpjegova situatën në Kosovë dhe Bosnjë, shkëmbyem mendime dhe ide, si dhe i dhashë disa informacione mbi muslimanët në rajonin e Ballkanit.”
Ai konfirmon se këto çështje gjetën një jehonë të thellë te Shehu, i cili nuk hezitoi asnjë çast për të ofruar mbështetje:
“Dhe kur takimet tona u përsëritën, ai nuk hezitoi asnjë çast për të na ndihmuar dhe për t’i studiuar çështjet tona me një seriozitet dhe përkushtim të pashoq.”
4. Një dëshmi e përjetshme pas largimit
Dy vite pas ndarjes nga jeta të Sheh El-Mehdiut, Dr. Beqiri u kujdes për të përjetësuar kujtimin e tij në veprat e tij, duke marrë pjesë në enciklopedi dhe libra kolektivë. Në një nga kontributet e tij letrare, ai kthehet për të konfirmuar lidhjet që e bashkojnë me dijetarët e Azharit, si një referencë e tërthortë për atë që dashuria e Sheh El-Mehdiut mbolli në shpirtin e tij si vlerësim për këtë kështjellë shkencore. Kjo dëshmohet në librin “Kumbari: Kujtesa e shkronjës dhe ndërgjegjja e kuptimit”, i botuar në vitin 2021, ku një grup shkrimtarësh dhe kritikësh përfshinë dëshmitë e tyre, mes të cilëve ishte edhe Dr. Beqir Ismaili.
Këto citate nuk janë thjesht shtesa zbukuruese për artikullin, por janë thelbi dhe shpirti i tij. Ato e zhvendosin lexuesin nga rrethi i tregimit të ftohtë të fakteve në rrethin e ndjenjave të gjalla dhe përvojave të sinqerta njerëzore. Ato mishërojnë se si dija mund të jetë një urë për dashurinë dhe se si dijetari mund të lërë një gjurmë të pashlyeshme te nxënësit e tij, jo vetëm përmes asaj që u mësoi nga shkencat, por përmes asaj që mbolli te ta si vlera, moral dhe interesim për çështjet e kombit të tyre.
Mirënjohje nga Kosova: Poezi Përkujtimore dhe Analizë Letrare nga Prof. Dr. Beqir Ismaili në Elegjinë për Hirësinë e tij, Prof. Dr. Muhamed El-Muhtar El-Mehdi
Hyrje: Kur lamtumira bëhet poezi
Në letërsinë arabe, elegjitë për dijetarët dhe miqtë mbeten ndër kapitujt më të sinqertë dhe më prekës të poezisë, sepse ato burojnë nga një dhimbje e vërtetë dhe një kujtesë plot ngjarje. Nga ky burim lexojmë vargjet e Prof. Dr. Beqir Ismailit, ambasadorit kulturor të Kosovës në Egjipt, për të përjetësuar mikun e tij të jetës dhe shokun e rrugëtimit në shërbim të kombit, Prof. Dr. Muhamed El-Muhtar El-Mehdi.
Marrëdhënia mes tyre nuk ishte kalimtare, por një partneritet shkencor e human që zgjati me vite, të bashkuar nga një çështje: Kosova, dhe një lidhje: dashuria për Azharin. Për këtë, Dr. Beqiri nuk e la mikun e tij të largohej pa shkruar me “bojën e zemrës” një poezi që dokumenton këtë moment historik në marrëdhëniet Egjipt-Ballkan.
Poezia
(Drejtuar shpirtit të dijetarit të madh, Prof. Dr. Muhamed El-Muhtar El-Mehdi)
O udhëtar nga Kosova në Egjipt drejtuar,
Lum takimi sot, o hënë e ndriçuar!
Erdhe me brengën e popullit, në dhimbje i rënduar,
Zemra rreh mes zjarrit e shpresës së amshuar.
Të pritën sytë e Nilit, të pastër e të qetë,
Nili që rrëfen lavdi e histori të vërtetë.
Shejkhu i Azharit, në emër të Mehdiut qëndroi,
Mysafirin nga Ballkani me nder e ftoi.
O Shejkhu ynë, Imam i Sunetit, hapat e tu dritë,
Në Kosovë shkëlqyen si agimi në sytë.
Sa ligjërata mbajte, të pastra si kristali,
Për nipërit ishe si shiu që zbret nga mali.
Sa shkrove për Bosnjën dhe njerëzit e saj,
Kosova të thërret: “O trim, mos na lej në vaj!”
Kudsi po qan, Palestina lëshon britmë,
Ti e dëgjon plagën, i jep zërit dritë e frymë.
Zgjove te ne ndërgjegjen e kohës që po vjen,
Nata po shuhet, ti je hëna që shkëlqen.
Në shoqatat e Sheriatit mbetesh thirrës i vërtetë,
Te Zoti, te mirësia, në punë e në jetë.
Gjuha e “Dad-it” (Arabishtja) te Mehdiu rrezatoi,
Udhët e mendimit me dritë i ndriçoi.
Gramatika, Morfologjia dhe Ballkani ranë në dashuri,
Me këtë gojtari, me këtë dijetar në lartësi.
Sa nxënës duart e tua në Mekë i bekuan,
Apo në Medine, ku diturinë e shijuan.
Sa net i gjallërove me lutje e me lexim,
Universi dëgjonte tefsirin tënd me adhurim.
Në çdo shkronjë të Kuranit ka një mrekulli,
Ti shpjegon ajetet me urtësi e dritësi.
O dijetar hyjnor në kohë mashtrimesh të rënda,
Qëndrove si mal, kur rrymat të vinin nga brenda.
Këshilli i Dijetarëve dëshmon me vërtetësi,
Se ishe fortesë, gardian në lartësi.
Akademia Shkencore për ty gjithmonë kujton,
Përpjekjen tënde që si yll gjithnjë ndriçon.
Fitove çmimin e Mbretit “Fejsal” me nder,
Si margaritar që shkëlqen në çdo herë.
Mbetesh gjallë në kujtesë, o i shtrenjti ynë,
Pavarësisht ndarjes e largësisë që na nxijnë.
Kosova e kujton Mehdiun me bujari e nder,
Egjipti rrëfen dashurinë për dije e letërsi si herët.
Ti që shkove në Firdeus me shpirtin fluturues,
Njerëzit rreth teje qajnë me lotë pëlcitës.
Allahu të vëndostë në Firdeus në lartësi,
E të na bashkojë me ty në shtëpinë prej ari.
O miku im në rrugën e lavdisë, të bashkuar,
Drejt udhëzimit dhe trashëgimisë së bekuar.
Lamtumira jonë nuk është harresë për ju,
Por si zogjtë që ikin, për t’u kthyer diku.
Do vazhdojmë në rrugën që ti na vizatove,
Dija mbetet, kujtimi yt kurrë nuk u mposht.
Na la trupi yt, por shpirti mbetet prore,
Në çdo zemër, në libra e në faqe histori-ore.
Mëshira e Zotit qoftë mbi Imam-udhërrëfyesin tonë,
Për lavdi, krenari, mirësi e kulturë përgjithmonë.
Analiza letrare dhe kritike e poemës
1. Konstruksioni artistik dhe arkitektonik
Poema është ndërtuar mbi metrin “Al-Basit” (Mustaf’ilun Fa’ilun Mustaf’ilun Fa’ilun), i cili është një nga metrat që harmonizohet më së miri me qëllimet e elegjisë dhe krenarisë, për shkak të muzikës së tij të qetë që anon drejt dinjitetit dhe madhështisë. Përdorimi i këtij metri pasqyron dëshirën e poetit për të shprehur ndjenjat e trishtimit të gërshetuara me krenari, dhe jo një emocion emocional të skajshëm e të vrullshëm.
• Uniteti organik: Poema shquhet për një lidhje të qartë tematike, ku kalon nga skena e takimit të parë (hyrja), në shpalosjen e virtyteve të të ndjerit (zhvillimi), dhe përfundon me skenën e largimit dhe përkujtimit (mbyllja). Kjo strukturë trepjesëshe pasqyron zhvillimin e marrëdhënies mes poetit dhe të ndjerit: nga njohja, te bashkëpunimi, e deri te ndarja.
• Hyrja (Al-Istihlal): Poeti fillon me thirrjen drejtuar të ndjerit (“O udhëtar nga Kosova në Egjipt”) në një metaforë figurative që e bën të ndjerin një udhëtar të përjetshëm, sikur poema të jetë një telegram lamtumire që mbërrin vetëm pas largimit. Kjo hyrje mbart një domethënie të thellë hapësinore (Kosovë – Egjipt), që është distanca gjeografike të cilën marrëdhënia njerëzore e tejkaloi.
2. Figurat retorike dhe zhvendosjet gjuhësore
• “Sytë e Nilit të pastër”: Një përdorim metaforik që e bën Nilin një qenie të gjallë që pret mysafirin. Nili këtu simbolizon Egjiptin dhe qytetërimin egjiptian, ndërsa cilësia “i pastër” pasqyron pastërtinë e ndjenjave dhe mikpritjen.
• “Hapat e tu dritë në agim”: Një metaforë që i bën hapat burim drite, ndërsa agimi (koha e syfyrit/agut) simbolizon fillimin e rilindjes dhe shpresës. Imazhi lë të kuptohet se Shejhu ishte lajmëtar i së mirës në Kosovë.
• “Nata po shuhet, ti je drita në hënë”: Një paradoks retorik i habitshëm; vetë hëna është burim drite, atëherë si mund të jetë i ndjeri “dritë brenda hënës”? Ky kontrast synon të lartësojë pozitën e Shejhut mbi nivelin e zakonshëm njerëzor; ai është burim drite edhe për vetë dritat.
• “Si zogjtë në ikje”: Krahasimi i lamtumirës me ikjen e zogjve, një imazh që mbart trishtimin dhe mallin bashkë. Zogjtë ikin por kthehen, kështu që lamtumira këtu nuk është harresë, por një mungesë e përkohshme.
3. Akset tematike
Në poemë gërshetohen tre akse kryesore:
• Së pari: Aksi i marrëdhënies personale. Ky aks shfaqet në vargjet që flasin për takimin e parë dhe bashkëpunimin (“O miku im në rrugën e lavdisë, të bashkuar”). Përdorimi i fjalës “miku im” (sahibi) e shndërron poemën nga një përkujtim zyrtar në një elegji personale, duke i dhënë ngrohtësi emocionale.
• Së dyti: Aksi i çështjes së Kosovës dhe Ballkanit. Kjo shfaqet në referenca të shumta: “brenga e popullit në dhimbje”, “Kosova të thërret”, “shkrove për Bosnjën dhe njerëzit e saj”. Poeti nuk harron se Shejkh El-Mehdiu ishte nga dijetarët e parë që u rreshtuan krah çështjes së Ballkanit, duke e shndërruar atë nga një çështje lokale në një kauzë të madhe islame. Ky aks përfaqëson unikalitetin e poemës; ajo nuk është një elegji e rëndomtë, por dokumentim i një qëndrimi historik.
• Së treti: Aksi i virtyteve shkencore dhe thirrëse. Poeti rreshton anë të shumta të personalitetit të El-Mehdiut: Imam i Sunetit, kryetar i Shoqatës Legjitime, përvoja gjuhësore (“gramatika dhe morfologjia”), tefsiri dhe studimet kuranore, anëtarësia në akademitë shkencore dhe çmimi “Mbreti Fejsal”. Ky diversitet pasqyron enciklopedizmin e burrit dhe e bën poemën një biografi poetike të përmbledhur.
4. Intertekstualiteti dhe huazimet
Në poemë shfaqen shenja të intertekstualitetit me trashëgiminë poetike arabe:
• “O udhëtar nga Kosova në Egjipt”: Referon fillimet e poemave të vjetra që nisin me thirrjen e udhëtarit, gjë që i jep tekstit një karakter klasik dhe origjinalitet.
• “Sa herë që era fryn…”: Një mbyllje tradicionale, e cila është pjesë e trashëgimisë së poezisë para-islame dhe asaj omejade, duke konfirmuar vazhdimësinë e stilit poetik arab ndër shekuj.
5. Ritmi i brendshëm
Përveç ritmit të jashtëm (metri dhe rima), poema shquhet për një ritëm të brendshëm që buron nga:
• Përsëritja: Përsëritja e gërmave të thirrjes krijon një atmosferë rrjedhshmërie emocionale.
• Antiteza (Al-Tibaq): Si “zjarri dhe shpresa”, “trupi dhe shpirti”, gjë që pasqyron gjendjen e konfliktit mes dhimbjes dhe krenarisë, mes ndarjes dhe qëndrueshmërisë.
6. Vlerësimi i ndikimit
Mund të thuhet se kjo poemë përfaqëson një shtesë cilësore për poezinë elegjiake në epokën moderne, për arsyet e mëposhtme:
1. Dimensioni njerëzor: Tejkalohet lëvdata tradicionale për të pasqyruar një marrëdhënie njerëzore të vërtetë, të bazuar në bashkëpunim, miqësi dhe shërbim ndaj kauzave të përbashkëta.
2. Dimensioni historik: Dokumenton një etapë të rëndësishme të marrëdhënieve Egjipt-Ballkan dhe rolin e dijetarëve në mbështetjen e çështjeve të drejta.
3. Dimensioni artistik: Poeti arriti të gërshetojë origjinalitetin (metrin klasik dhe fjalorin tradicional) me bashkëkohoren (trajtimin e çështjeve moderne me imazhe retorike inovative).
4. Dimensioni shpirtëror: Poema arriti të transmetojë ndjenjat e sinqerta pa ekzagjerim, duke e bërë atë të afërt me zemrën dhe shpirtin.
Së fundmi, poema e Prof. Dr. Beqir Ismaili në elegjinë për Dr. Muhamed El-Muhtar El-Mehdiun mbetet një dokument i rrallë besnikërie, që mishëron kuptimin “Dija është mision” dhe “Miqësia është përgjegjësi”. Ajo nuk është thjesht fjalë kalimtare, por një projekt dokumentues i jetës së një dijetari të madh dhe një njohje e meritave të atij që hapi zemrën dhe dijen e tij për çështjen e një populli gjeografikisht të largët, por të afërt në besim.
Poeti ia doli të shndërrojë dhimbjen personale në një vepër arti, dhe e pikturoi ndarjen si një tablo të plotë: ku ka takim, ku ka dhënie, ku ka lamtumirë dhe ku ka shpresë për takimin në botën tjetër. Kjo është poezia që përjetëson kujtimin, dhe kjo është besnikëria që i takon një dijetari të kalibrit të Dr. Muhamed El-Muhtar El-Mehdiut.
Përfundim
Leximi i jetës dhe veprimtarisë së Imamit Muhamed el-Muhtar el-Mehdi në dritën e analizës së mësipërme na zbulon një personalitet të shumëdimensionuar: një dijetar i thelluar në shkencat gjuhësore, një thirrës i vetëdijshëm për objektivat e sheriatit, një mendimtar që dinte t’i fliste kohës së tij pa hequr dorë nga parimet, dhe një drejtues institucional që e kuptoi se ndërtimi i institucioneve është forma më e qëndrueshme e shërbimit ndaj fesë.
Madhështia e tij u shfaq në aftësinë për të bashkuar gramatikën me tefsirin, gjuhën me realitetin, kërkimin akademik me fjalën publike. Ajo u reflektua edhe në mbështetjen e tij të sinqertë për çështjet e umetit, veçanërisht për Kosovën dhe Bosnjën, duke e kthyer çështjen e Ballkanit në pjesë të diskursit të tij shkencor dhe mimbarik, dhe duke kontribuar në ndërgjegjësimin e opinionit islam më gjerë.
Në dimensionin njerëzor, dëshmitë personale – veçanërisht ato të Prof. Dr. Beqir Ismailit – zbuluan një figurë të përulur, bujare, të hapur dhe të gatshme për të mbështetur e këshilluar. Poezia përkujtimore u shndërrua në një akt besnikërie dhe në një dokument emocional që ndërthur dhimbjen me krenarinë, kujtesën me historinë.
Vdekja e tij në vitin 2016 nuk shënoi fundin e ndikimit të tij. Përkundrazi, ajo hapi një kapitull të ri të pranisë së tij përmes veprave, nxënësve dhe institucioneve që ai ndërtoi. Dija, kur shoqërohet me sinqeritet, bëhet trashëgimi e përhershme; fjala, kur buron nga zemra, arrin zemrat e brezave.
Në fund, kjo studim – me analizën e tij shkencore, kritikën intelektuale, dëshminë personale dhe tekstin poetik – synon të paraqesë një figurë që jetoi për dijen dhe vdiq duke shërbyer ndaj saj.
Allahu e mëshiroftë Imamin Muhamed el-Muhtar el-Mehdi, e shpërbleftë për kontributin e tij në shërbim të Islamit dhe myslimanëve, dhe e bëftë dijen e tij sadaka të vazhdueshme për brezat që vijnë.
