Vazhdojmë meditimin dhe përsiatjen mbi ajetet e bekuara nga rrëfimi i Profetit të Allahut, Ibrahimit (a.s.), dhe dialogu i tij me të atin, ashtu siç është përmendur në suren Merjem, për të zbuluar thesaret e shprehjes së lartë, bukurinë e ligjërimit, butësinë e thirrjes dhe finesën e këshillës. Këto ajete zbulojnë një aspekt madhor të metodës së thirrësit të urtë, i cili ndërthur dijen me edukatën e lartë, butësinë e stilit me forcën e argumentit. Në këto ajete fisnike janë theksuar domethënie retorike që i kanë nxjerrë në pah dijetarët, prej të cilave po përmendim:
Fjalën e Allahut të Lartësuar, e thënë nga Ibrahimi (a.s.) drejtuar babait të tij: “O ati im, mua më ka ardhur dije që ty nuk të ka ardhur, prandaj më ndiq mua, të të udhëzoj në një rrugë të drejtë.”[1]
Ibrahimi (a.s.) vazhdon këshillat e tij drejtuar të atij duke thënë: “O ati im, mua më ka ardhur dije që ty nuk të ka ardhur, prandaj më ndiq mua, të të udhëzoj në një rrugë të drejtë”. Pasi ia sqaroi të atit pavlefshmërinë e asaj që ai adhuronte, për shkak të mangësisë dhe paaftësisë së saj – sepse e adhuruara është e pamundur të jetë më e ulët se adhuruesi – Ibrahimi (a.s.) kalon në sqarimin e burimit të thirrjes së tij. Ai nuk e ftoi të atin mbi bazën e dëshirës personale, por thirrja e tij ishte e mbështetur në dijen që Allahu ia kishte dhuruar. Prandaj, ai e këshillon të atin ta ndjekë, që të shpëtojë nga shkatërrimi dhe të ecë në rrugën e udhëzimit dhe drejtimit të saktë.
Profeti i Allahut, Ibrahimi (a.s.), e përsërit edhe një herë këtë thirrje të butë: “O ati im!”, sikur të dëshironte të zgjonte te i ati instinktin e mëshirës prindërore dhe lidhjet e gjakut. Është sikur t’i thoshte: fjala ime me ty është fjala e birit me babanë e tij. Ai e thirri të atin me këtë thirrje katër herë radhazi në këto ajete, dhe kjo vetëm nga dëshira e tij e madhe për udhëzimin e të atit dhe për ta kapur për dore drejt rrugës së drejtë e të qëndrueshme.
Medito këshillën e dytë të Ibrahimit (a.s.) për të atin: ai u përpoq të fitonte dhembshurinë e tij dhe e përforcoi fjalën me dy theksues: “inna” dhe “kad”; sepse ai po ia rrëzonte adhurimin e të atit dhe po e ftonte ta ndiqte atë në rrugën e drejtë, ndërkohë që i ishte dhuruar një dije nga Allahu që i ati nuk e kishte arritur. Kjo, natyrshëm, mund të ngjallte kundërshtim te prindi, prandaj e përforcoi fjalën me më shumë se një herë.
Shiko edukatën e birit thirrës, të butë dhe të matur: ai nuk e akuzoi të atin për padituri, edhe pse ky ishte zhytur në humnerat e saj. Nuk i tha, për shembull: “Unë jam dijetar e ti je i paditur, prandaj më ndiq”, edhe pse realiteti mund të ishte i tillë. Po ashtu, Ibrahimi (a.s) nuk pretendoi se kishte arritur kulmin e dijes, ndonëse dija e tij ishte e lidhur drejtpërdrejt me Allahun përmes shpalljes dhe udhëzimit. Ai nuk tha as këtë, por u shpreh: “mua më ka ardhur dije që ty nuk të ka ardhur”, domethënë: unë kam një pjesë, një segment të vogël dijeje që ti nuk e ke, e cila është dije që të udhëzon drejt rrugës së drejtë.
Këtu vihen re disa nuanca domethënëse:
Paraprirja e argumentit pas thirrjes, me një fjali pohore të theksuar “mua më ka ardhur dije”, përballë një mohuesi që refuzon të pranojë se dikush tjetër mund të jetë më i ditur se ai në diçka. Kështu, pohimi shërben si hyrje për kërkesën urdhërore me qëllim këshillimi: “prandaj më ndiq mua!”
Nga veçoritë e stilistikës gjuhësore të përdorur në Kuran është se, kur flet për ardhjen e dijes, përdor vetëm foljen “më ka ardhur” për të treguar se ajo që i ka ardhur Ibrahimit (a.s) ka peshë dhe rëndësi: ajo largon paditurinë, heq perden nga sytë dhe zemrat, për shkak të qartësisë, forcës së provës dhe argumentit, si dhe e pengon njeriun nga ndjekja e epshit dhe devijimi. Prandaj, Ibrahimi (a.s.) tha: “mua më ka ardhur”, e jo: “më është dhënë”
Përdorimi i fjalës “dije” në mënyrë të pakufizuar, pa e lidhur drejtpërdrejt me të Adhuruarin e vërtetë (si p.sh. “më ka ardhur dije nga Allahu”, me qëllim që të mos e befasojë të atin me shpalljen e pejgamberisë para se ta përfundojë procesin e afrimit gradual. Kështu, përmes këtij përdorimi të fjalës në mënyrë të përgjithshme, nënkuptohet se të dy palët kanë dije, sepse i ati e shihte veten si njeri me dije të madhe, duke qenë prijës fetar i popullit të tij, ndërsa Ibrahimi (a.s.) synonte dijen e shpalljes dhe profetësisë.
Lidhja e dijes së madhe që i ka ardhur me parafjalën “min” (nga), e cila shpreh pjesëzimin, bart në vete domethënien e thellë të përulësisë; sepse dija është një det i pafund dhe i ripërtëritshëm, të cilin askush nga njerëzit nuk mund ta përfshijë tërësisht.
Kufizimi i dijes që i ka ardhur me përemrin lidhor “që ty nuk të ka ardhur”, i cili mohon barazinë e plotë në dije dhe i jep Ibrahimit (a.s.) një lloj veçantie, si hyrje për këshillën: “prandaj më ndiq mua”. Përmendja e fjalës “dije” këtu është tregues se besimtari duhet ta adhurojë Allahun mbi bazë të dijes, ta thërrasë njerëzimin tek Allahu me dije, t’i ndjekë profetët me dije dhe ta organizojë jetën e tij mbi dije. Allahu, kur e porositi krijesën më të zgjedhur, Muhamedin (a.s), me fjalën e teuhidit – veprën më fisnike që njeriu mund ta realizojë në jetën e tij – e urdhëroi ta përqafojë atë mbi dije, duke thënë: “Dije se nuk ka të adhuruar tjetër me meritë përveç Allahut, dhe kërko falje për gjynahun tënd dhe për besimtarët e besimtaret. Allahu e di lëvizjen dhe qëndrimin tuaj.”[2]
Kufizimi i kërkesës për ndjekje me përgjigjen: “të të udhëzoj në një rrugë të drejtë”, ku shfaqet shpërblimi dhe përfundimi i mirë, si dhe nxitja për ndjekje. Këtu përdoret metafora në foljen “të të udhëzoj”, duke e krahasuar veprimin e Ibrahimit (a.s.) me veprimin e një udhërrëfyesi të ditur për shtigjet dhe kthesat, ndërsa “rruga e drejtë” shërben si tregues i këtij krahasimi. Mund të kuptohet edhe si metaforë e hapur, ku besimi i vërtetë krahasohet me një rrugë të drejtë që të çon tek synimi. Përdorimi i fjalës “rrugë” në trajtë të pashquar tregon krahasimin, sepse po të ishte fjala për rrugën e teuhidit në kuptimin e drejtpërdrejtë, do të vinte e shquar, si në ajetin: “Na udhëzo në rrugën e drejtë” [3]
Në shpjegimin e ajetit: “prandaj më ndiq mua, të të udhëzoj në një rrugë të drejtë” imam Sa’di thotë: domethënë: në një rrugë të qëndrueshme dhe të balancuar, që është adhurimi i Allahut të vetëm, pa ortak, dhe bindja ndaj Tij në çdo rrethanë. Në këtë shprehje vërehet një butësi dhe finesë e jashtëzakonshme e ligjërimit: ai nuk i tha të atit “unë jam dijetar e ti je i paditur”, apo “ti nuk ke dije”, por përdori një formulim që nënkupton se të dy kanë dije, por ajo që i ka ardhur atij nuk i ka ardhur të atit, prandaj ky duhet ta ndjekë argumentin dhe t’i bindet atij.
Gjithashtu, fjala e Allahut: “prandaj më ndiq mua, të të udhëzoj në një rrugë të drejtë”, është dëshmi për vlefshmërinë e ndjekjes së dijetarëve të devotshëm dhe se detyrë e atij që nuk ka arritur një pjesë të dijes është të ndjekë atë që i sjell dijen dhe e udhëzon, sepse kjo do të jetë ose argument në favor të tij, ose kundër tij në Ditën e Gjykimit.
Përdorimi i trajtës së pashquar në “rrugë” dhe përshkrimi i saj me “të drejtë” shpreh madhërim dhe lartësim. Ndërsa urdhri në fjalën “prandaj më ndiq mua” nuk është për detyrim në formë të prerë, por nëkupton që ndiqe këshillën dhe udhëzimin tim.
Kuptimi i fjalës: “prandaj më ndiq mua, të të udhëzoj në një rrugë të drejtë” është: “të të tregoj rrugën e drejtë dhe fenë e qëndrueshme”, dhe kjo tregon edukatën e lartë të Ibrahimit (a.s.) ndaj të atit: ai e paraqiti veten si shoqërues dhe udhërrëfyes në rrugë, e jo si një njeri autoritar mbi të. Më pas, Ibrahimi (a.s.) i sqaroi të atit se adhurimi i idhujve nuk është gjë tjetër veçse bindje ndaj shejtanit, sepse ai është themeluesi i parë, mbështetësi dhe thirrësi kryesor i kësaj adhurimi.
Autor: Ali Muhamed Salabi
Përktheu: Elton Harxhi
Ardhmëriaonline.com
[1] – Sure Merjem: 43.
[2] – Sure Muhamed: 19.
[3] – Sure Fatiha: 6.
