Shumë shpejt në duart e lexuesve!
—–
Nga minberi në jetë
Seria NGA MINBERI NË JETË
SUNETET HYJNORE
Ligjet e Allahut në ndryshimin e individëve, shoqërive dhe qytetërimeve
Parathënie
Pse ky libër dhe çfarë boshllëku synon të plotësojë
Ky libër është një përpjekje për ta zhvendosur vështrimin nga ngjarja e çastit te procesi që e prodhon atë, nga komentimi i rezultateve te njohja e shkaqeve dhe nga gjykimi mbi të tjerët te përgjegjësia jonë për ndryshim. Ai nuk premton çelësin e së fshehtës; synon një peshore më të saktë për ta lexuar jetën, shoqërinë dhe historinë.
Në kohë të ndryshme kam trajtuar në ligjërata çështje që lidhen me ndryshimin e njeriut, ngritjen dhe rënien e shoqërive, fitoren e humbjen, drejtësinë e zullumin, sprovën, nimetin dhe përgjegjësinë. Të marra veçmas, këto tema mund të duken si këshilla të shpërndara. Të vendosura pranë njëra-tjetrës, ato formulojnë një pyetje më të madhe: a e lexojmë jetën si një varg ngjarjesh të shkëputura, apo përpiqemi të kuptojmë rendin e shkaqeve, kushteve dhe pasojave që Allahu ka vendosur në jetën njerëzore?
Gjatë përgatitjes së këtyre temave në formë libri janë konsultuar edhe vepra mbi sunetet hyjnore, ndër to: Es-Sunen el-ilahijje fi el-umem ve el-xhema’at ve el-efrad fi esh-sheri’a el-islamijje, i dr. Abdulkerim Zejdanit; Es-Sunen el-kevnijje ve el-kijem el-insanijje, i dr. Zuhejr Mensur el-Mezidit; dhe Es-Sunen el-kevnijje ve el-ixhtima’ijje fi el-Kur’an el-kerim, i Teufik ibn Ahmed el-Galbzurit.
Afërsia me disa prej temave të trajtuara në këto vepra është e natyrshme, sepse burimet e përbashkëta janë Kurani dhe Suneti, ndërsa vëmendja përqendrohet te ligjet e Allahut në jetën e individëve dhe të shoqërive. Megjithatë, themeli i këtij libri mbetet te temat dhe shqetësimet që kam trajtuar ndër vite në ligjërimet e mia. Literatura e konsultuar e ka shoqëruar përgatitjen e tyre për botim, ndërsa lidhja ndërmjet temave dhe mënyra e shtjellimit ruajnë drejtimin e këtyre ligjërimeve.
Pikërisht këtu qëndron qëllimi i këtij libri. Shpesh jemi më të shpejtë në komentimin e rezultatit sesa në shqyrtimin e rrugës që ka çuar tek ai. Na tërheq fitorja, por harrojmë kushtet që e kanë përgatitur; na trondit humbja, por nuk pyesim çfarë është dobësuar më herët; shohim shembjen, por jo gërryerjen që ka nisur para saj; admirojmë fuqinë, por jo domosdo dijen, disiplinën, organizimin dhe drejtësinë relative që e kanë bërë të mundur. Në anën tjetër, mund të flasim gjatë për vlera të larta dhe të mos e pyesim veten nëse i kemi kthyer ato në karakter, punë, marrëdhënie e institucione.
Për këtë arsye, shqetësimi kryesor nuk është të shtohet një tjetër listë shpjegimesh për historinë. Është të vendoset një mënyrë më e përgjegjshme e të menduarit. Besimtari nuk është i thirrur të mohojë shkaqet me arsyetimin se çdo gjë është kader, por as t’i bëjë shkaqet të pavarura nga Allahu. Ai nuk duhet ta konsiderojë çdo sukses në jetën e kësaj bote si dëshmi të miratimit dhe kënaqësisë së Allahut, as çdo humbje si shenjë të braktisjes prej Tij. Ai nuk mund ta kthejë një ngjarje të vetme në ligj universal dhe as një shembull historik në parashikim të sigurt për të ardhmen.
Ky kufi është i domosdoshëm. Emërtimi “sunet hyjnor” ka peshë të veçantë fetare dhe nuk duhet përdorur në mënyrë të pakujdesshme apo thjesht si zbukurim retorik. Jo çdo këshillë, virtyt, mjet reforme apo rast historik është sunet hyjnor i pavarur. Ka kushte, ka pasoja, ka mekanizma, ka mjete dhe ka raste që vetëm e ndriçojnë një parim. Nëse këto përzihen, krijohet ndjesia e sigurisë pikërisht aty ku duhet maturi. Prandaj kam dashur që kjo vepër të jetë sa edukative, aq edhe e kujdesshme në atë që pretendon.
Një tjetër boshllëk është ndarja e rreme ndërmjet moralit dhe realitetit. Nuk mjafton të thuhet se drejtësia është e mirë; duhet kuptuar se si ajo ndërton besim, siguri dhe qëndrueshmëri. Nuk mjafton të dënohet përçarja; duhet parë si ajo e dobëson fuqinë e bashkësisë. Nuk mjafton të lavdërohet imani; duhet kuptuar se si imani, takvaja, sabri dhe përgjegjësia lidhen me marrjen e shkaqeve, me dijen, profesionalizmin, organizimin dhe etikën. Dhe nuk mjafton të kritikohen shoqëritë e tjera duke harruar se dija, puna, ruajtja e kontratës dhe institucionet funksionale prodhojnë pasoja reale, pavarësisht se kush i merr këto shkaqe.
Po aq i rrezikshëm është edhe skaji tjetër: që fuqia materiale të bëhet gjykatës i së vërtetës. Historia nuk na mëson se fituesi ka gjithmonë të drejtë. Ajo na mëson se shkaqet kanë peshë, se epërsia nuk është e përhershme dhe se fuqia mund të jetë njëkohësisht mundësi, sprovë dhe amanet. Prandaj kapaciteti material duhet ndarë me kujdes nga vlera morale. Mund të mësojmë nga ajo që tjetri e bën mirë pa e marrë çdo gjë të tij si kriter të së vërtetës; dhe mund ta ruajmë bindjen tonë pa e përdorur atë si alibi për dobësinë, kaosin ose neglizhimin e shkaqeve.
Një tjetër qëllim është ta kthejë vëmendjen nga fotografia e dukshme te procesi. Ngritja fillon shumë përpara se të bëhet e dukshme: në formimin e njeriut, në dije, në disiplinë, në aftësi, në organizim dhe në ndërtimin e strukturave që vazhdojnë përtej individit. Edhe rënia fillon para shembjes: kur prishet peshorja e vlerave, kur zullumi normalizohet, kur dhuntia kthehet në teprim, kur korrigjimi dobësohet dhe kur njerëzit mësohen ta shohin të keqen si gjendje të zakonshme. T’i shohësh këto procese herët është më e dobishme se të komentosh fundin e tyre pasi ai të jetë bërë i dukshëm.
Por ky libër do ta humbte qëllimin nëse do të përdorej vetëm për t’i diagnostikuar të tjerët. Është shumë e lehtë të kërkosh në një popull tjetër shenjat e rënies, në një grup tjetër përçarjen, në një institucion tjetër zullumin dhe në një epokë tjetër shfrenimin. Më e vështirë është të pyesësh: “Çfarë po ndërtoj unë? Çfarë po normalizoj? Cilin hak po ruaj ose po cenoj? Cilin kusht po neglizhoj? Çfarë duhet të ndryshoj në mënyrën time të të menduarit, të punuarit dhe të bashkëpunuarit? Në këtë pikë, njohja e suneteve hyjnore pushon së qeni vetëm temë studimi dhe bëhet vetëllogari.
Prandaj ky libër nuk është për të parashikuar fatin e shteteve, popujve e ngjarjeve dhe as për të dhënë verdikte mbi to. Qëllimi është tjetër: ta lidhim tekstin me realitetin pa e tejkaluar tekstin; besimin me shkaqet pa e materializuar jetën; moralin me ndërtimin pa e kthyer reformën në slogan; dhe historinë me përgjegjësinë pa pretenduar se e dimë të fshehtën.
Në përmbyllje, dua të falënderoj nga zemra Bashkësinë Islame të Kosovës dhe Shtëpinë Botuese “Dituria Islame” për mbështetjen e pakursyer që kjo vepër të shohë dritën e botimit. Një falënderim i veçantë dhe me shumë respekt shkon për të gjithë ekipin që e përgatiti për botim këtë libër që nga hapat e parë e deri në finalizim, me që pas këtyre faqeve fshihet një kontribut i madh, i padukshëm për syrin e lexuesit, por jashtëzakonisht i çmuar për mua si autor.
I lutem Allahut t’i shpërblejë me të mira të gjithë ata që dhuruan nga koha, dija dhe mundi i tyre, dhe ta bëjë këtë punë tonën të përbashkët një burim dobie për çdo lexues!
Nëse pas leximit të këtij libri, secili prej nesh bëhet pak më i kujdesshëm në gjykime, më i thellë në kërkim të të vërtetave, më i gatshëm për të parë brenda vetes dhe më serioz karshi përgjegjësive që mbart, atëherë ky libër e ka përmbushur misionin e tij. Fundja, ligjet dhe sunetet e Zotit nuk na janë zbuluar që të pretendojmë se njohim të fshehtat e historisë, por që të ecim në këtë botë me më shumë dije, përulësi dhe përgjegjësi.
Hoxhë Husamedin Abazi
