Kurani mbetet thirrje e hapur për çdo kohë. Ai nuk i përket vetëm një epoke, sepse natyra njerëzore nuk ndryshon thelbësisht. Njeriu gjithmonë kërkon drejtim, qetësi dhe kuptim. Në një botë që ndryshon me shpejtësi marramendëse, mesazhi i tij mbetet i qëndrueshëm: ndryshimi i vërtetë fillon nga brenda
Nga Mr. Hasan BAFTIJARI
Në çdo epokë njeriu ka kërkuar kuptim. Ka kërkuar të dijë pse jeton, pse vuan, pse gëzohet dhe ku po shkon. Përparimi material nuk e ka shuar këtë pyetje; përkundrazi, sa më shumë është zhvilluar bota, aq më shumë është thelluar zbrazëtia e brendshme e njeriut. Qytetet janë bërë më të mëdha, por vetmia më e madhe; informacioni është shtuar, por urtësia shpesh është zvogëluar.
Kurani nuk i afrohet njeriut si një libër i ftohtë rregullash. Ai i drejtohet ndërgjegjes, arsyes dhe zemrës njëkohësisht. Ai nuk kërkon vetëm lexim me gjuhë, por përjetim me shpirt. Në të, njeriu nuk gjen vetëm përgjigje teologjike, por një pasqyrë të vetvetes. Çdo ajet bëhet pyetje: kush je, çfarë kërkon dhe çfarë po ndërton në këtë botë? Problemi i madh i njeriut modern nuk është mungesa e dijes, por mungesa e orientimit. Ai di shumë gjëra, por nuk di gjithmonë pse i bën ato. Pikërisht këtu Kurani shfaqet si udhëzim që rikthen boshtin moral të jetës. Ai e lidh njeriun me përgjegjësinë personale dhe me kuptimin e ekzistencës, duke e nxjerrë nga rastësia drejt qëllimit.
Mendimtarë të shumtë islamë kanë theksuar se kriza e qytetërimeve fillon kur dobësohet ideja shpirtërore. Një shoqëri mund të jetë e pasur dhe teknologjikisht e avancuar, por nëse humbet vizionin moral, ajo fillon të zbrazet nga brenda. Malik bin Nebi e shpjegonte këtë si krizë të ideve, jo të mjeteve. Kur energjia morale shuhet, qytetërimi vazhdon fizikisht, por humbet shpirtin.
Kurani ndërton pikërisht këtë energji të brendshme. Ai nuk e ndryshon botën duke imponuar forcë, por duke ndryshuar njeriun. Ndryshimi fillon në ndërgjegje, në mënyrën si njeriu e sheh veten dhe përgjegjësinë e tij. Kur zemra ndryshon, ndryshon edhe sjellja; kur ndryshon sjellja, ndryshon edhe historia. Ibn Halduni, duke analizuar ngritjen dhe rënien e qytetërimeve, vuri re se drejtësia është themeli i çdo shoqërie të qëndrueshme. Kur padrejtësia bëhet sistem, fillon rrënimi, edhe nëse fuqia politike duket e pathyeshme. Ky ligj historik përputhet me mesazhin kuranor, i cili e lidh fatin e shoqërive me moralin e tyre kolektiv. Historia nuk është vetëm ngjarje; ajo është pasojë e zgjedhjeve morale të njerëzve.
Në këtë kuptim, leximi i Kuranit nuk është vetëm akt individual adhurimi. Ai është proces formimi. Njeriu mëson të jetë i drejtë kur askush nuk e sheh, të jetë i durueshëm kur sprovohet dhe të jetë modest kur arrin sukses. Kjo krijon një personalitet që nuk lëkundet lehtë nga rrethanat.
Imam Hasan el-Bena theksonte se reforma e vërtetë nuk fillon nga institucionet, por nga njeriu. Ligjet mund të ndryshojnë shoqërinë përkohësisht, por vetëm edukimi shpirtëror e ndryshon atë në mënyrë të qëndrueshme. Kurani ndërton pikërisht këtë lloj reforme: një revolucion të heshtur brenda zemrës. Një nga gabimet më të zakonshme është reduktimi i Kuranit në ritual leximi. Zëri mund të jetë i bukur, por nëse kuptimi nuk depërton në ndërgjegje, mesazhi mbetet në sipërfaqe. Kur leximi shndërrohet në reflektim, atëherë teksti fillon të jetojë brenda njeriut. Ai bëhet kriter vendimesh, burim qetësie dhe udhërrëfyes në paqartësi. Historia islame dëshmon se brezat që e lexuan Kuranin si projekt jete ndërtuan qytetërime të qëndrueshme. Ata nuk e panë atë si kujtim të së kaluarës, por si udhëzim për të ardhmen. Kur lidhja me shpalljen ishte e gjallë, edhe shoqëria ishte e gjallë.
Në reflektimet e tij, Alija Izetbegoviç shpesh theksonte se feja nuk është arratisje nga realiteti, por mënyrë për ta kuptuar realitetin më thellë. Sipas tij, njeriu modern nuk vuan nga mungesa e lirisë, por nga mungesa e kuptimit të saj. Liria pa orientim moral mund të shndërrohet në konfuzion, ndërsa besimi i jep drejtim asaj.
Ai gjithashtu vinte në dukje se konflikti i vërtetë i kohës sonë nuk është ndërmjet qytetërimeve, por brenda vetë njeriut: ndërmjet dimensionit material dhe atij shpirtëror. Kurani nuk e mohon botën materiale; ai e vendos atë në ekuilibër me përgjegjësinë morale.
Njeriu bashkëkohor jeton në një epokë paradoksesh. Ai ka mjete komunikimi të menjëhershme, por shpesh nuk arrin të dëgjojë zërin e ndërgjegjes së vet. Ai ka rehati më të madhe fizike se çdo brez para tij, por ankthi mbetet i pranishëm. Kjo tregon se problemi nuk është jashtë njeriut, por brenda tij. Kurani i drejtohet pikërisht kësaj brendësie. Ai nuk imponon kuptim; ai e zgjon atë. Ai nuk e detyron njeriun të besojë, por e fton të mendojë. Pyetjet kuranore janë thirrje për reflektim: a nuk mendoni, a nuk reflektoni, a nuk shihni?
Përveç shtysës për reflektim, Kurani ofron udhëzime praktike për jetën shoqërore. Ai kujton se drejtësia, solidariteti dhe respekti për të tjerët janë elemente themelore për të jetuar në harmoni. Në çdo kohë, kur ekzistojnë konflikte etnike, raciale apo fetare, ajetet kuranore që flasin për barazinë njerëzore dhe mosdhunën bëhen qendra e reflektimit: “S’ka dhunë në fe” dhe “Të gjithë njerëzit janë të krijuar nga një shpirt”. Këto mesazhe nuk janë të vjetruara; ato janë udhërrëfyes për shoqërinë e çdo epoke. Shumë dijetarë si Malik bin Nebi dhe Ibn Halduni theksojnë se një qytetërim i vërtetë nuk mund të jetë i qëndrueshëm pa lidhje të forta morale dhe shpirtërore. Kurani i bën lexuesit të kuptojnë se veprimi moral nuk është vetëm çështje e ndërgjegjes individuale, por edhe çelësi i stabilitetit shoqëror. Duke u përqendruar tek etikë, drejtësi dhe solidaritet, Kurani formon njerëz që ndërtuan historikisht shoqëri të forta dhe humane.
Po ashtu, të kuptosh shtresat e ndryshme të Kuranit do të thotë të pranosh se një tekst mund të flasë në mënyra të ndryshme për njeriun e ri, të sprovuar apo të plagosur. Alija Izetbegoviç e përshkruante këtë si zbulim gradual: një ajet që dikur kalonte pa u vënë re bëhet qendër reflektimi kur jeton eksperienca e dhimbjes, humbjes apo lumturisë. Kjo i jep çdo lexuesi një përvojë personale të thellë dhe unike. Recitimi i Kuranit në arabisht, madje edhe pa e kuptuar gjuhën, prodhon efekt të fuqishëm shpirtëror. Zëri i harmonizuar, ritmi dhe pauzat e Kuranit krijojnë qetësi, duke treguar se mesazhi hyjnor kalon përtej kuptimit të drejtpërdrejtë. Përvoja e përbashkët e recitimit shpirtëror lidh njerëzit në një nivel universalisht human. Kjo qasje e gjerë dhe e ndërlidhur e Kuranit e bën atë jo vetëm libër fetar, por horizont të jetuar për çdo njeri. Ai kombinon ligjin dhe drejtësinë, betejën dhe faljen, këtë botë dhe tjetrën, duke i dhënë njeriut një vizion të plotë dhe të balancuar për jetën.
Kurani mbetet thirrje e hapur për çdo kohë. Ai nuk i përket vetëm një epoke, sepse natyra njerëzore nuk ndryshon thelbësisht. Njeriu gjithmonë kërkon drejtim, qetësi dhe kuptim. Në një botë që ndryshon me shpejtësi marramendëse, mesazhi i tij mbetet i qëndrueshëm: ndryshimi i vërtetë fillon nga brenda.
Kur zemra lidhet me kuptimin, lind një njeri më i vetëdijshëm. Kur lind ky njeri, ndryshon familja, shoqëria dhe historia. Leximi i Kuranit nuk mbetet vetëm akt devocioni, por bëhet fillimi i një rilindjeje të heshtur njerëzore. Ai flet për çdo zemër, çdo epokë dhe çdo kulturë, duke u bërë udhërrëfyes i përjetshëm për ata që kërkojnë kuptim dhe drejtësi në jetën e tyre. /koha.mk
