Shumica prej nesh kalojmë ditën pa u menduar shumë për trupin tonë, derisa diçka nuk shkon. Megjithatë, truri ynë kryen vazhdimisht një punë të jashtëzakonshme: bashkon informacionin nga shikimi, prekja, muskujt dhe nyjet për të krijuar ndjesinë e qartë se “ky trup është imi”. Kjo quhet pronësi trupore dhe është një element kyç i vetëdijes, ndjesia se jemi një “unë” i vendosur në një trup të caktuar, i ndarë nga bota përreth, sipas “Knowridge Science Report””.
Për dekada me radhë, teoritë shkencore kanë sugjeruar se një pjesë e madhe e këtij përpunimi trupor ndodh në mënyrë të pavetëdijshme.
Sipas kësaj ideje, trupi drejtohet “në heshtje”, ndërsa vetëdija fokusohet në mendime dhe stimuj të tjerë. Por një studim i ri e sfidon këtë pikëpamje, duke treguar se përvoja e pronësisë trupore është shumë më e lidhur me vetëdijen sesa mendohej më parë.
Për të hetuar këtë lidhje, studiuesit përdorën një version modern të eksperimentit të njohur si “iluzioni i dorës prej gome”.
Në këtë eksperiment, dora e vërtetë e pjesëmarrësit fshihet, ndërsa përpara vendoset një dorë artificiale. Kur të dyja preken njëkohësisht, shumë njerëz fillojnë të ndiejnë sikur dora prej gome është pjesë e trupit të tyre.
Në studimin e ri, u përdor një sistem robotik shumë i saktë.
Pjesëmarrësit shihnin dy duar prej gome, ndërsa dora e tyre reale prekej nga roboti. Njëra dorë artificiale prekej në të njëjtën kohë me dorën reale, ndërsa tjetra me një vonesë shumë të vogël, nga 18 deri në 150 milisekonda.
Pjesëmarrësit duhej të tregonin se cila dorë u dukej më shumë si e tyrja dhe sa e qartë ishte kjo ndjesi.
Rezultatet ishin domethënëse. Sapo vonesa mes prekjes së dorës reale dhe asaj artificiale kalonte rreth 30 milisekonda, njerëzit jo vetëm që zgjidhnin më saktë dorën “e duhur”, por edhe raportonin një ndjesi më të qartë të pronësisë trupore. Me fjalë të tjera, përmirësimi i performancës dhe rritja e vetëdijes ndodhnin njëkohësisht, pa prova të përpunimit të fshehtë dhe pavetëdijshëm.
Eksperimente kontrolluese treguan se kjo nuk lidhej thjesht me perceptimin e kohës. Kur duart vendoseshin në pozicione anatomikisht të pamundura, ndjesia e pronësisë zhdukej. Po ashtu, kur duart zëvendësoheshin me objekte neutrale, si blloqe druri, lidhja mes vetëdijes dhe performancës nuk ishte më aq e fortë. Kjo tregon se ndërgjegjësimi i lartë është specifik për përvojën e trupit si “vetja”.
Këto gjetje kanë rëndësi të madhe edhe për shëndetin mendor. Çrregullime si skizofrenia, çrregullimet e të ushqyerit, apo autizmi shpesh shoqërohen me probleme në perceptimin e trupit. Kuptimi më i saktë i lidhjes mes trupit dhe vetëdijes mund të ndihmojë në studimin dhe trajtimin e këtyre gjendjeve, si edhe në zhvillimin e teknologjive si realiteti virtual dhe protezat.
