ParĂ« diskursin e pĂ«rgjithshĂ«m nĂ« KosovĂ«, por edhe nĂ« ShqipĂ«ri dhe Maqedoni tĂ« Veriut rreth figurĂ«s sĂ« Ibrahim RugovĂ«s, duket qĂ« figura e tij pĂ«rfytyrohet si pika fillestare e çështjes sĂ« KosovĂ«s. Rugova dhe âepoka e tijâ pĂ«rbĂ«n âarkhe-nâ, pra âfilliminâ, âshkakun parĂ«sorĂ«â, âmaterien themeloreâ tĂ« asaj qĂ« mund tĂ« quhet âçështja e KosovĂ«s â e qĂ« u kurorĂ«zua me pavarĂ«sinĂ« e saj nĂ« vitin 2008.
Shkruan: Murat ALIU, Prilep
Điti, ideologjia dhe moderniteti?
Miti, para sĂ« gjithash, tregon njĂ« histori tĂ« shenjtĂ«. Miti Ă«shtĂ« njĂ« rrĂ«fim pĂ«r ngjarje tĂ« ndodhura nĂ« periudhat mĂ« arkaike, nĂ« kohĂ«n specifike tĂ« tregimeve âorigjinaleâ. Historiani dhe antropologu Mircea Eliade argumenton se miti, falĂ« arritjeve tĂ« âQenieve tĂ« Mbinatyrshmeâ shpreh se si njĂ« realitet vjen nĂ« jetĂ«. NĂ« kĂ«tĂ« kuptim, miti Ă«shtĂ« gjithmonĂ« historia e âkrijimitâ: si u krijua, si filloi tĂ« ekzistonte njĂ« diçka. Miti, i cili pĂ«rbĂ«n bazĂ«n kulturore tĂ« jetĂ«s shoqĂ«rore nĂ« shoqĂ«ritĂ« primitive dhe arkaike, shĂ«rben si model pĂ«r veprimet njerĂ«zore dhe, pĂ«r rrjedhojĂ«, shĂ«rben si justifikim pĂ«r kĂ«to veprime. NjĂ« mit, argumenton Eliade, âĂ«shtĂ« njĂ« histori e saktĂ« e asaj qĂ« ndodhi nĂ« âFillimin e KohĂ«sâ dhe ofron njĂ« model pĂ«r sjelljet njerĂ«zoreâ. PĂ«r kĂ«to shoqĂ«ri, miti perceptohet si shpjegimi i vetĂ«m i vlefshĂ«m i realitetit. Prandaj, siç shprehet Branislaw Malinowski, miti Ă«shtĂ« mĂ« shumĂ« se thjesht njĂ« histori e treguar nĂ« shoqĂ«ritĂ« primitive. ĂshtĂ« njĂ« realitet i jetuar. Sepse, mendohet se ngjarjet qĂ« mishĂ«rohen tek miti kanĂ« ndodhur nĂ« njĂ« tĂ« kaluar shumĂ« tĂ« largĂ«t dhe vazhdojnĂ« tĂ« kenĂ« ndikim nĂ« fatet e njerĂ«zimit.
NĂ«se funksioni i historisĂ« Ă«shtĂ« tĂ« zbulojĂ« dhe ndriçojĂ« sjelljen e komuniteteve nĂ« tĂ« kaluarĂ«n nĂ« mĂ«nyrĂ« sa mĂ« tĂ« saktĂ« dhe objektive tĂ« jetĂ« e mundur, funksioni i mitit nuk Ă«shtĂ« dija, por veprimi, vazhdimi i drejtpĂ«rdrejtĂ« i ekzistencĂ«s sĂ« komunitetit. Nga ky kĂ«ndvĂ«shtrim, pyetja qĂ« duhet shtruar nuk Ă«shtĂ« nĂ«se miti Ă«shtĂ« i vĂ«rtetĂ« apo jo, por âcili Ă«shtĂ« ndikimi i tij?â Sipas Karen Armstrong-ut, miti Ă«shtĂ« i vĂ«rtetĂ« jo sepse jep informacion apo dije pĂ«r tĂ« kaluarĂ«n, por sepse prodhon efekte nĂ« tĂ« tashmen. SĂ« kĂ«ndejmi, Malinowski argumenton se miti nuk Ă«shtĂ« kurrĂ« njĂ« shpjegim qĂ« synon ta kĂ«naqĂ« interesin shkencor ose ta shpĂ«rfaqĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ«n objektive pĂ«r tĂ« kaluarĂ«n, por njĂ« ritregim i njĂ« realiteti tĂ« lashtĂ«, tĂ« bazuar nĂ« nevojat dhe dĂ«shirat shoqĂ«rore. Miti ndihmon nevojat praktike, duke plotĂ«suar thellĂ«sisht nevojat fetare dhe aspiratat morale.
Individi modern shpeshherĂ« bije nĂ« lajthitje kur mendon qĂ« funksioni i miteve ka pĂ«rfunduar me shoqĂ«ritĂ« arkaike. Eliade argumenton se mitet, nĂ« njĂ« mĂ«nyrĂ« ose nĂ« njĂ« tjetĂ«r, pĂ«rmbushin funksione domethĂ«nĂ«se edhe nĂ« periudhat moderne e pĂ«r njerĂ«zit modernĂ« dhe e ruajnĂ« vazhdimĂ«sinĂ« e tyre. NĂ« epokĂ«n moderne, miti e ka ndryshuar vetĂ«m formĂ«n e tij dhe i ka maskuar veprimet e tij nĂ« njĂ« maskĂ« tjetĂ«r. MegjithatĂ«, kjo Ă«shtĂ« e vĂ«shtirĂ« tĂ« vĂ«rehet lehtĂ«, sepse i Ă«shtĂ« nĂ«nshtruar njĂ« procesi tĂ« gjatĂ« shekullarizimi. NĂ« kĂ«tĂ« kuptim, inovacioni i botĂ«s moderne bazohet nĂ« rivlerĂ«simin e vlerave tĂ« shenjta primitive, duke i shekullarizuar kĂ«to vlera. Kur bĂ«het fjalĂ« pĂ«r marrĂ«dhĂ«nien midis botĂ«s moderne dhe mitit, Eliade shtron pyetjen se çfarĂ« e zĂ«vendĂ«son mitin nĂ« botĂ«n moderne. Dija, edukimi dhe kultura didaktike â tĂ« gjitha kĂ«to e kanĂ« tĂ« njĂ«jtin funksion nĂ« shoqĂ«ritĂ« moderne, siç e ka pasur miti nĂ« shoqĂ«ritĂ« primitive. Sot, kur shikojmĂ« edukimin formal tĂ« shoqĂ«rive moderne, nuk do hamendĂ«sim se ai Ă«shtĂ« njĂ« vazhdimĂ«si e logjikĂ«s mitologjike, por e shekullarizuar. Privimi i vazhdueshĂ«m i shenjtĂ«risĂ« nga njeriu modern, e ka prishur jetĂ«n e tij shpirtĂ«rore, por nuk i ka thyer matricat e imagjinatĂ«s sĂ« tij.
NdĂ«rsa miti lidhet me modernitetin, ai shoqĂ«rohet gjithashtu me pushtetin dhe ideologjinĂ«. Funksioni i mitit, nĂ« periudhĂ«n moderne, Ă«shtĂ« ta legjitimojĂ« pushtetin politik dhe ideologjitĂ« dominuese. PĂ«r mĂ« tepĂ«r, shumĂ« studiues argumentojnĂ« se funksioni i ideologjisĂ« nĂ« periudhĂ«n moderne Ă«shtĂ« i ngjashĂ«m me funksionin e miteve nĂ« shoqĂ«ritĂ« e hershme. Prandaj, nĂ« vend tĂ« njĂ« âmarrĂ«dhĂ«niejeâ midis diskurseve qĂ« rrjedhin nga mitet dhe ideologjia, ekziston njĂ« marrĂ«dhĂ«nie qĂ« duhet kuptuar se njĂ«ri zĂ«vendĂ«son tjetrin dhe e plotĂ«son tĂ« njĂ«jtin boshllĂ«k nĂ« terren. Mitet kanĂ« funksione tĂ« mbulimit tĂ« interesave tĂ« klasĂ«s sunduese nĂ« periudhĂ«n moderne.
Raporti i shqiptarëve me mitin (politik)
ĂshtĂ« e vĂ«rtetĂ« se nĂ« epokĂ«n moderne mitet shoqĂ«rore dhe fetare e kanĂ« humbur vlefshmĂ«rinĂ« dhe ndikimin e tyre, por kjo nuk ka ndodhur me ato qĂ« quhen mite politike. Mitet politike, nĂ« epokĂ«n e nacionalizmit si asnjĂ«herĂ« mĂ« parĂ«, e ruajnĂ« aftĂ«sinĂ« e tyre pĂ«r tâi vĂ«nĂ« nĂ« lĂ«vizje masat e gjĂ«ra, nga njĂ«ra anĂ«, por nga ana tjetĂ«r ata shpeshherĂ« shndĂ«rrohen nĂ« instrument pĂ«r tâi manipuluar, disiplinuar dhe kontrolluar fizikisht e mendĂ«risht pĂ«r qĂ«llime tĂ« caktuara politike.
Mitet, në përgjithësi, e në veçanti mitet politike, shfaqen në rrethana të turbullta dhe atëherë kur një shoqëri përballet me situata të vështira, zgjidhja e të cilave mendohet se i tejkalon mundësitë natyrore të njeriut. Mitet politike krijohen në situata të pashpresa, veçanërisht gjatë transformimeve rrënjësore, si dhe gjatë krizave të thella sociale dhe kolektive. Shoqëritë ndejnë nevojë për mite (politike) në një situatë të traumave kolektive. Filozofi gjerman Ernst Cassirer argumenton se ishte psikoza kolektive e gjermanëve pas Luftë së Parë Botërore ajo që bëri të mundur krijimin e miteve politike, përmes të cilave u përligj dhe legjitimua nazizmit gjerman. Sipas tij, militarizimi i Gjermanisë pas vitit 1933 ishte refleksion i një militarizimi mendor që kishte filluar më herët. Miti kryesor politik në gjysmën e parë të shekullit nëntëmbëdhjetë në Gjermani ishte miti mbi origjinën, i cili e përligji besimin e superioritetit të racës ariane mbi racat e tjera.
PĂ«r tâiu shmangur qasjes reduksioniste, duhet thĂ«nĂ« qĂ« aktit ose fenomenit tĂ« prodhimit tĂ« miteve nuk i ka shpĂ«tuar asnjĂ« shoqĂ«ri nĂ« historinĂ« njerĂ«zore. TĂ« gjithĂ« popujt, pĂ«rgjatĂ« historisĂ« sĂ« tyre, kanĂ« pĂ«rfytyruar mite pĂ«r arsyet e lartpĂ«rmendura. Por, ky raport i krijimit tĂ« miteve, i cili dikur mund tĂ« ketĂ« qenĂ« simetrik, ndryshon nĂ« epokĂ«n e modernitetit nĂ« kuptimin qĂ« mendohet se popujt tĂ« cilĂ«t kanĂ« arritur njĂ« nivel tĂ« caktuar racionaliteti dhe progresi kanĂ« arritur tĂ« krijojnĂ« njĂ« distancĂ« mĂ« tĂ« madhe kundrejt miteve dhe mitologjisĂ« sesa popujt tĂ« cilĂ«t nuk kanĂ« kaluar pĂ«rmes proceseve shoqĂ«rore, ekonomike dhe politike pĂ«rmes tĂ« cilave kaloi, le tĂ« themi, bota perĂ«ndimore. ThĂ«nĂ« ndryshe, shoqĂ«ritĂ« tĂ« cilat e kanĂ« zhvilluar mendimin kritik deri nĂ« njĂ« shkallĂ« tĂ« caktuar janĂ« mĂ« pak tĂ« prira tĂ« krijojnĂ« dhe, rrjedhimisht, tâu besojnĂ« miteve politike.
NdonĂ«se vĂ«shtirĂ« e provueshme shkencĂ«risht dhe empirikisht, Ă«shtĂ« vĂ«shtirĂ« tĂ« argumentohet qĂ« shqiptarĂ«t mund tĂ« llogariten si shoqĂ«ri europiane nĂ« kuptimin e pĂ«rvojimit ose pĂ«rjetimit tĂ« transformimeve shoqĂ«rore dhe kulturore, pĂ«rmes tĂ« cilave kaloi Europa dhe PerĂ«ndimi. Kam pĂ«rshtypjen se shqiptarĂ«t e arritĂ«n epokĂ«n e postmodernitetit, pra epokĂ«n e sotshme, pa e kaluar procesin e industrializimit, shekullarizimit e urbanizimit, procese kĂ«to qĂ« pĂ«rbĂ«jnĂ« thelbin e habitusit tĂ« shoqĂ«rive europiane. Duke qenĂ« kĂ«shtu, pra tĂ« vonuar nĂ« kĂ«to procese, shoqĂ«ria shqiptare Ă«shtĂ« e predispozuar nĂ« krijimin dhe besimin e miteve, konspiracioneve dhe gjithĂ« asaj qĂ« mund tĂ« quhet âirracionaleâ.
Mitet politike në shoqërinë shqiptare fillojnë me Rilindjen Kombëtare, atëherë kur shqiptarët ishin gjendur përballë një frike dhe pasigurie ekzistenciale. Kjo frikë dhe pasiguri ekzistenciale sigurisht kishte të bënte më fatin e tyre në të ardhmen, pasi që rilindësit shqiptarë e kishin kuptuar se Perandorisë nuk i kishte ngelur edhe shumë jetë e, nga ana tjetër, rreziku i copëzimit të tokave shqiptare nga popujt fqinjë ishte shumë i madh. Pra, mitet politike të krijuar nga rilindësit kishin të bënin me identitetin kombëtar shqiptar dhe me formimin e kombit dhe shtetit. Kështu u krijua miti i lashtësisë ose prejardhjes pellazgjike, ku shqiptarët përfytyroheshin si njëri ndër kombet më të vjetra të Europës dhe gjuha shqipe si njëra ndër gjuhët më të lashta. Gjithashtu, në këtë periudhë u krijua miti për Skënderbeun, ku ai u imagjinua dhe imponua si kryehero i shqiptarëve. Madje, jo vetëm si kryehero i shqiptarëve, por edhe si një hero i gjithë Europës. Ishte Skënderbeu ai që e mbrojti Europën nga një pushtim tjetër aziatik, shkruante Naimi.
PĂ«rgjatĂ« komunizmit, mitet politike, tĂ« cilĂ«t ishin nĂ« shĂ«rbim tĂ« ideologjisĂ« zyrtare, pĂ«rjetuan epokĂ«n e tyre tĂ« artĂ«. Studiuesi Enis Sulstarova argumenton se nĂ« periudhĂ«n e komunizmit mitet kryesore politike ishin ai i SkĂ«nderbeut, Rilindjes KombĂ«tare, LuftĂ«s Partizane dhe i figurĂ«s sĂ« Enver HoxhĂ«s. Miti i luftĂ«s partizane e pushtoi gjithĂ« hapĂ«sirĂ«n publike dhe kulturore tĂ« kĂ«saj periudhe. Ky mit shĂ«njoi gjithĂ« letĂ«rsinĂ«, historiografinĂ«, kinematografinĂ«, muzikĂ«n, kĂ«ngĂ«n popullore, dramaturgjinĂ«, pikturĂ«n, hapĂ«sirat e kujtesĂ«s kolektive etj. Miti i LuftĂ«s Ălirimtare shĂ«njoi edhe gjithĂ« koreografinĂ« e ceremonive publike dhe festave shtetĂ«rore. Miti i figurĂ«s sĂ« Enver HoxhĂ«s ishte po aq i fuqishĂ«m sa ai i LuftĂ«s Ălirimtare. Ai, duke iu kĂ«nduar nĂ«pĂ«r kĂ«ngĂ« popullore dhe duke qenĂ« figura qendrore e publikes dhe privates, imagjinohej si njĂ« âmbinjeriâ. NĂ« nder tĂ« tij u ngritĂ«n pĂ«rmendore tĂ« shumta dhe u ndĂ«rtua Muzeu i Enver HoxhĂ«s. NjĂ« mit tjetĂ«r i kĂ«saj periudhe ishte sigurisht miti i socializmit. Socializmi ose marksizĂ«m-leninizmi u propagandua si ideologjia mĂ« progresiste dhe humaniste, si e vetmja ideologji qĂ« do ta shpĂ«tojĂ« individin dhe shoqĂ«rinĂ« nga prangat e kapitalizmit dhe perĂ«ndimit tĂ« degjeneruar. Socializmi, me postulatet dhe mortalitetin e tij, do ta ndĂ«rtonte individin dhe shoqĂ«rinĂ« e re shqiptare, njĂ« shoqĂ«ri ku tĂ« gjithĂ« do tĂ« ishin tĂ« barabartĂ« dhe pa klasa.
Mitet politike tĂ« krijuara nĂ« periudhĂ«n e Rilindjes dhe komunizmit, me motive nacionaliste, vijuan tĂ« jetojnĂ« edhe nĂ« epokĂ«n postkomuniste. Por, pĂ«r dallim nga periudha e komunizmit, nĂ« periudhĂ«n pas tĂ« â90-tave, si rrjedhim i fitimit tĂ« lirisĂ« politike, u krijua mundĂ«sia e prodhimit tĂ« miteve tĂ« shumta, tĂ« cilat jo doemos lidheshin me narracionin kombĂ«tar dhe figura tĂ« caktuara tĂ« historisĂ« sonĂ«. Pas viteve tĂ« â90-ta, ndĂ«r shqiptarĂ«t u paraqit njĂ« fetishizim ndaj sendeve si pasojĂ« e shoqĂ«risĂ« sĂ« konsumit dhe logjikĂ«s sĂ« kapitalizmit, nocioneve siç Ă«shtĂ« liria dhe miti i BE-sĂ«, ndonĂ«se ky i fundit assesi tĂ« bĂ«het realitet pĂ«r shqiptarĂ«t. Ideja kĂ«tu nuk Ă«shtĂ« tĂ« themi qĂ« kapitalizmi, liria dhe BE-ja janĂ« tĂ« paarritshme pĂ«r shqiptarĂ«t, porse duke i fetishizuar dhe mitizuar, shqiptarĂ«t e humbĂ«n mundĂ«sinĂ« pĂ«r tâi kuptuar, pĂ«rjetuar dhe pĂ«rfituar nĂ« mĂ«nyrĂ«n e tyre tĂ« vĂ«rtetĂ«.
Lindja e një shoqërie e cila është e prirë të mitizojë dhe glorifikojë gjithçka, mbase mund të jetë normale pas gjithë atyre traumave historike, të cilat i përjetuan shqiptarët, pas një mbylljeje mendore gjysmëshekullore dhe pas një regjimi politik, botëkuptimet morale dhe estetike të të cilit nuk përbënin asgjë, përveçse një shpërfytyrim të qenies njerëzore. Regjimi komunist në Shqipëri dhe Jugosllavi, përveçse ishte i dhunshëm në kuptimin e kufizimit të lirisë, përbënte edhe një degradim moral, kulturor dhe estetik.
Mitizimi dhe ideologjizimi i figurës së Rugovës
Duke e parĂ« diskursin e pĂ«rgjithshĂ«m nĂ« KosovĂ«, por edhe nĂ« ShqipĂ«ri dhe Maqedoni tĂ« Veriut rreth figurĂ«s sĂ« Ibrahim RugovĂ«s, duket qĂ« figura e tij pĂ«rfytyrohet si pika fillestare e çështjes sĂ« KosovĂ«s. Rugova dhe âepoka e tijâ pĂ«rbĂ«n âarkhe-nâ, pra âfilliminâ, âshkakun parĂ«sorâ, âmaterien themeloreâ tĂ« asaj qĂ« mund tĂ« quhet âçështja e KosovĂ«sâ e qĂ« u kurorĂ«zua me pavarĂ«sinĂ« e saj nĂ« vitin 2008.
Figurat e tilla, si Ibrahim Rugova, tĂ« cilĂ«t perceptohen si âarkheâ, si fillesĂ« e njĂ« diçkaje, veçmas nĂ« epokĂ«n e nacionalizmit, kur kĂ«to figura pĂ«rfytyrohet si pinjoll tĂ« rezistencĂ«s kombĂ«tare, Ă«shtĂ« e pamundur tâi shpĂ«tojnĂ« mitizimit/shenjtĂ«rimit dhe ideologjizimit tĂ« ndĂ«rgjegjshĂ«m. ThĂ«nĂ« ndryshe, kĂ«to lloj figurash nĂ« tĂ« shumtĂ«n e shoqĂ«rive shndĂ«rrohen nĂ« mite dhe epoka e veprimtarisĂ« sĂ« tyre nĂ« atĂ« qĂ« thotĂ« Niçe nĂ« histori monumentale. Duke e pasur parasysh kĂ«tĂ« marrĂ«dhĂ«nie emocionale dhe politike, duket e vĂ«shtirĂ« njĂ« analizĂ« racionale dhe objektive rreth figurĂ«s sĂ« tij.
Ajo qĂ« sot vĂ«rehet kur analizohet figura e RugovĂ«s Ă«shtĂ« njĂ« tendencĂ« gjithmonĂ« nĂ« rritje e mitizimit dhe ideologjizimit tĂ« saj. KĂ«tu me mitizim dhe ideologjizim duhet nĂ«nkuptuar ekzagjerimin, glorifikimin, shenjtĂ«rimin dhe shtrembĂ«rimin me ose pa vetĂ«dije tĂ« figurĂ«s sĂ« tij. Padyshim se Rugova paraqet figurĂ«n qendrore tĂ« çështjes sĂ« KosovĂ«s pas viteve tĂ« â90-ta deri nĂ« vdekjen e tij. Dhe, pa dyshim qĂ« bĂ«het fjalĂ« pĂ«r njĂ« figurĂ« historike qĂ« ka njĂ« kontribut tĂ« jashtĂ«zakonshĂ«m nĂ« çlirimin e KosovĂ«s. Por, duhet pasur parasysh se figurat historike kanĂ« vepruar nĂ« njĂ« kontekst tĂ« caktuar politik dhe nĂ« rrethana tĂ« caktuara shoqĂ«rore, fakte kĂ«to qĂ« i bĂ«jnĂ« ato kompleksĂ« dhe shpeshherĂ« tĂ« pakuptueshĂ«m pĂ«r ne qĂ« jetojmĂ« nĂ« rrethana krejtĂ«sisht tĂ« ndryshme. Figurat historike janĂ« komplekse, madje shpeshherĂ« misterioze dhe detyra jonĂ« Ă«shtĂ« qĂ« tâi kuptojmĂ« me gjithĂ« kompleksitetin e tyre. ThĂ«nĂ« ndryshe, tâi kuptojmĂ« nĂ« plotninĂ« e tyre.
Sot, nĂ« historiografinĂ« moderne, figurat historike trajtohen me njĂ« gjuhĂ« kritike dhe nĂ« njĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« gjithanshme. NĂ« historiografinĂ« moderne figurat historike dhe, pĂ«rgjithĂ«sisht, e kaluara i nĂ«nshtrohet njĂ« kritike dhe analize objektive, pikĂ«risht me qĂ«llim tĂ« demistifikimit dhe demitizimit tĂ« tyre. Kjo qasje kritike dhe holistike Ă«shtĂ« pikĂ«risht ajo qĂ« i mungon historiografisĂ« shqiptare dhe pĂ«rgjithĂ«sisht mendimit politik e shkencor shqiptar nĂ« raport me figurat historike dhe tĂ« kaluarĂ«n, nĂ« pĂ«rgjithĂ«si. Si tĂ« thuash, ne shqiptarĂ«t kemi vĂ«shtirĂ«si tĂ« gjejmĂ« njĂ« rrugĂ« âtĂ« ndĂ«rmjetmeâ, njĂ« qasje disi mĂ« humane karshi figurave historike. Ato ose mitizohen dhe glorifikohen ose denigrohen dhe shpallen tradhtarĂ«. NĂ« kĂ«tĂ« kuptim, njĂ« trajtim dhe analizĂ« objektive dhe gjithĂ«pĂ«rfshirĂ«se tĂ« figurĂ«s sĂ« RugovĂ«s, pĂ«rveçqĂ« duket e pamundur pĂ«r shkak tĂ« distancĂ«s kohore tĂ« afĂ«rt, duket e pamundur edhe pĂ«r shkak tĂ« qasjes sĂ« njĂ«anshme, emocionale dhe ideologjike.
Siç u tha më lart, mitet në periudha të turbullta dhe kriza kolektive e kanë fuqinë të ofrojnë shpresë. Në kohë të tilla shoqëritë mbështeten tek mitet, pasi që aty gjejnë ngushëllimin dhe mitet u mundësojnë arratisjen nga një realitet i hidhur në një botë ideale. Shoqëritë bashkohen tek miti me idealen dhe aty e gjejnë epokën ose kohën e artë të dikurshme. Parë nga ky pikëvështrim, sot figura e Rugovës, po jo vetëm, mitizohet për dy arsye: së pari shoqëria shqiptare, e në veçanti shqiptarët e Kosovës, u gjendën dhe akoma gjenden përballë një pasigurie për të nesërmen, ndërsa kjo nënkupton pasiguri ekzistenciale përballë plot sfidave që kanë të bëjnë me procesin e shtetndërtimit dhe sfidave që kanë të bëjnë me ekonominë e të ndryshme. Në situata të tilla mitet shërbejnë si një mburojë nga kjo pasiguri, e cila shpeshherë përjetohet si pasiguri ekzistenciale. Arsyeja e dytë ka të bëjë me mitizimin ose politizimin e figurës së tij në mënyrë të ndërgjegjshme. Këtu mitizimi nuk përbën një spontanitet ose nuk është rrjedhim i natyrshëm, por është i ndërgjegjshëm dhe sforcohet nga qarqe të caktuara për konsum e interes politik. Sot, duke e parë diskursin e figurave politike dhe të politikës në përgjithësi kundrejt figurës së Rugovës, shohim se ai shërben si një kapital simbolik nga ku mund ta prodhojnë legjitimitetin e tyre politik dhe nga ku mund të rrjepin kapital politik për vetën e tyre. Politika, duke shpërdoruar ndjenjat dhe raportin emocional të shqiptarëve ndaj Rugovës, e përdor këtë kapital simbolik për qëllime politike.
Nga ana tjetĂ«r, duhet thĂ«nĂ« se çmitizimi i figurave historike nuk nĂ«nkupton zhvlerĂ«sim dhe mosnjohje tĂ« veprimtarisĂ« dhe vlerave tĂ« tyre. PĂ«rkundrazi, zbardhja e tyre, me gjithĂ« anĂ«t pozitive dhe negative qĂ« i kanĂ« pasur, do tâi nderonte ato. RugovĂ«n dhe gjithĂ« shqiptarĂ«t shumĂ« mĂ« tepĂ«r do tâi kishte nderuar njĂ« trajtim objektiv i botĂ«kuptimeve dhe idesĂ« sĂ« tij politike dhe, rrjedhimisht, njĂ« trajtim mĂ« human, sesa mitizimi i tij, qĂ« nĂ« esencĂ« paraqet vetĂ«m shpĂ«rdorim tĂ« figurĂ«s sĂ« tij. Sa pĂ«r ilustrim mund ta marrim shembullin e njĂ« pjesĂ« tĂ« konsiderueshme tĂ« figurave publike shqiptare, tĂ« cilĂ«t shpesh e pĂ«rdorin termin ârugovizĂ«mâ, duke mos dhĂ«nĂ« njĂ« pasqyrĂ« tĂ« qartĂ« se çfarĂ« nĂ« fakt paraqet rugovizmi. Sot shumĂ«kush flet pĂ«r njĂ« ideologji rugoviane, por askush nuk ka arritur njĂ« artikulim tĂ« qartĂ« dhe shkencor mbi atĂ« se çâĂ«shtĂ« kjo lĂ«vizje apo ideologji. SĂ« kĂ«ndejmi, qasja mitike ndaj figurave historike Ă«shtĂ« ikje nga pĂ«rgjegjĂ«sia pĂ«r tâu pĂ«rballur me tĂ« vĂ«rtetĂ«n. NĂ« fund tĂ« fundit, Ă«shtĂ« ikja nga njĂ« detyrim moral, qĂ« Ă«shtĂ« pĂ«rcjellja te brezat e ardhshĂ«m vetĂ«m dhe vetĂ«m e vĂ«rteta.
Por, jo vetĂ«m kaq. Ămitizimi dhe çlirimi nga mitet Ă«shtĂ« i rĂ«ndĂ«sishĂ«m edhe pĂ«r tĂ« tashmen dhe tĂ« ardhmen, sepse çlirimi nga mitologjia nĂ« vetvete nĂ«nkupton lirinĂ«. Ernst Cassirer-i thotĂ« se njeriu mund tĂ« çlirohej nĂ« atĂ« masĂ« sa gjuha, arti dhe shkenca arritĂ«n tĂ« mundin mitin dhe fenĂ« primitive. Kur nĂ« njĂ« shoqĂ«ri dobĂ«sohet shkenca, morali dhe arti, hapĂ«sira u ngelet miteve. Mitet shpĂ«rfaqen atĂ«herĂ« kur zgjidhjet e zakonshme dhe racionale tĂ« krizave dhe kaosit janĂ« tĂ« pamundura. KĂ«sisoj, nĂ« epokĂ«n tonĂ« mitet politike e luajnĂ« rolin qĂ« luan magjia dhe mitologjia nĂ« shoqĂ«ritĂ« primitive. Sepse, njerĂ«zit gjithmonĂ« mund tĂ« pĂ«rdorin mjete tĂ« dĂ«shpĂ«ruara pĂ«r tĂ« gjetur rrugĂ«dalje nga situatat e pashpresĂ«. Por, shoqĂ«ritĂ« e qytetĂ«ruara nuk mund tâi zgjidhin problemet e tyre nĂ« mĂ«nyrĂ«n qĂ« i zgjedhin shoqĂ«ritĂ« primitive. NjerĂ«zit qĂ« jetojnĂ« nĂ« shoqĂ«ritĂ« e qytetĂ«ruara duhet tĂ« gjejnĂ« arsye tĂ« vlefshme pĂ«r tĂ« besuar nĂ« atĂ« qĂ« u paraqitet dhe tĂ« zhvillojnĂ« teori pĂ«r tâi justifikuar besimet e tyre. Aktivitetet filozofike, me natyrĂ«n e tyre integruese, mund tĂ« kontribuojnĂ« nĂ« tejkalimin e kaosit nĂ« fjalĂ« dhe shndĂ«rrimin e tij nĂ« njĂ« rend (kozmos), duke i shfaqur kĂ«to arsye dhe teori tĂ« vlefshme dhe duke e mbrojtur shkencĂ«n, artin dhe moralin.
