Artikulli i fundit i publikuar në organet më prestigjioze të shtypit arab, si revista “Azhar al-Harf” në Egjipt dhe gazeta “alekhbaryaelarabya” në Arabinë Saudite, hedh dritë mbi një kapitull jetik por shpesh të heshtur të marrëdhënieve tona ndërkombëtare. Përmes penës së Prof. Dr. Beqir Ismailit, ky studim vjen si një dedikim intelektual dhe mirënjohje shkencore për Hirësinë e Tij, Imamin e Madh Prof. Dr. Ahmed Al-Tajib, me rastin e 80-vjetorit të lindjes së tij.
Më shumë se një biografi, ky punim analizon “diplomacinë fetare morale” të Al-Azhar-it, e cila luajti një rol kyç në krijimin e klimës së mirëkuptimit që i parapriu njohjes historike të Kosovës nga Egjipti. Artikulli gërsheton dëshmitë personale të ish-ambasadorit Ismaili me analizën letrare të shkrimtarit të madh egjiptian Xhemal Al-Gajtani, duke e portretizuar Imamin Al-Tajib jo vetëm si udhëheqës fetar, por si një arkitekt të paqes dhe dialogut global.
Në një kohë sfidash për imazhin e Islamit në Evropë, ky shkrim dokumenton se si bashkëpunimi mes Prishtinës dhe Kajros u shndërrua në një model të mesatarisë dhe integrimit pozitiv.
Nga: Prof. Dr. Beqir Ismaili
Imami i Madh, Hirësia e Tij Prof. Dr. Ahmed Al-Tajib: Një rrugëtim shkencor dhe një rol intelektual në forcimin e sigurisë dhe dialogut global
Dedikimi
Ky artikull vjen si një përshëndetje intelektuale dhe morale, dhe si një mirënjohje shkencore e merituar, e dedikuar nga Kosova për Hirësinë e Tij, Imamin e Madh, Prof. Dr. Ahmed Muhamed Ahmed Al-Tajib, Shejhun e Al-Azharit Al-Sherif, me rastin e mbushjes së moshës tetëdhjetëvjeçare. Ky stacion jetësor nuk matet me numrin e viteve, aq sa matet me atë që ka grumbulluar nga dija, urtësia dhe ndikimi i gjerë në jetën e njerëzve, institucioneve dhe kombeve.
Ky dedikim nuk hyn në kuadrin e mirësjelljes protokollare, as në kontekstin e një festimi emocional kalimtar, por buron nga një vlerësim i thellë për një përvojë unike intelektuale dhe njerëzore, në të cilën Imami i Madh mishëroi modelin e dijetarit mysliman që bashkoi rrënjosjen në traditë me hapjen e ndërgjegjshme ndaj kohës, dhe midis udhëheqjes fetare dhe përgjegjësisë qytetëruese globale.
Nga Kosova, kjo hapësirë islame evropiane që ka përjetuar dhimbjen dhe konfliktin, e më pas zgjodhi rrugën e paqes dhe bashkëjetesës, vjen ky dedikim si shprehje e mirënjohjes për rolin e Al-Azharit dhe Shejhut të tij në përkrahjen e çështjeve të myslimanëve në periferi, mbështetjen e tyre shkencore dhe morale, si dhe rrënjosjen e vlerave të mesatarisë (uasetijes), dialogut dhe njohjes së tjetrit.
Ky artikull, me analizën intelektuale, dëshminë personale, leximin diplomatik dhe shprehjen letrare që përmban, prezantohet në këtë rast jo për të numëruar arritjet e një njeriu, por për të kontribuar në kuptimin e domethënies së thellë të udhëheqjes së tij, dhe për të konfirmuar se tetëdhjetë vitet në jetën e Imam Al-Tajib nuk janë fundi i një rrugëtimi, por kulmi i pjekurisë për një kontribut të pandërprerë, ndikimi i të cilit vazhdon të shtrihet në Al-Azhar, në botën islame dhe në hapësirat e dialogut njerëzor botëror.
Hyrje
Imam Ahmed Al-Tajib: Nga biografia individuale te modeli qytetërues
Në një kohë kur krizat intelektuale po dendësohen dhe fjalimet e urrejtjes dhe keqkuptimet e ndërsjella midis kulturave dhe feve po rriten, shfaqet nevoja urgjente për modele intelektuale dhe morale të afta për të bashkuar origjinalitetin e përkatësisë me vetëdijen e kohës, dhe qëndrueshmërinë e referencës me fleksibilitetin e diskursit. Hirësia e Tij, Imami i Madh Prof. Dr. Ahmed Muhamed Ahmed Al-Tajib, vjen në ballë të këtyre modeleve të rralla, si një dijetar enciklopedik i Al-Azharit, filozof mysliman dhe udhëheqës fetar botëror, i cili arriti t’i japë institucionit të Al-Azharit një prani të përtërirë në mes të transformimeve ndërkombëtare bashkëkohore.
Ky artikull – në strukturën e tij aktuale të zgjeruar – nuk synon thjesht të gjurmojë biografinë e Shejhut të Al-Azharit, as të numërojë postet e tij shkencore dhe administrative, pavarësisht rëndësisë së tyre, por kërkon një lexim të integruar të projektit të tij intelektual, njerëzor dhe diplomatik, si një projekt që tejkalon kufijtë e gjeografisë egjiptiane për të ndikuar në hapësirat islame dhe globale njëkohësisht. Imam Al-Tajib nuk lexohet si individ, por si një mishërim i gjallë i një metodologjie historike të Al-Azharit, e cila është riaktivizuar në një kontekst global shumë kompleks.
Ky punim niset nga një hipotezë qendrore që thotë se mesataria që përfaqëson Imam Al-Tajib nuk është një sllogan retorik, por një praktikë institucionale, një vizion njohës dhe një sjellje morale. Prandaj, kapitujt e artikullit variojnë midis analizës akademike, dëshmisë personale, leximit diplomatik dhe shprehjes poetike, për të pasqyruar nivelet e shumta të ndikimit që Imami i Madh ka ushtruar në realitet.
Gjithashtu, ky studim merr veçantinë e tij nga këndvështrimi prej të cilit niset, pasi është shkruar nga pozicioni i një intelektuali dhe diplomati që vjen nga Kosova, pra nga një hapësirë islame evropiane e sapoformuar, e cila ka vuajtur nga tmerret e konfliktit dhe kërkon një referencë shpirtërore dhe intelektuale të moderuar. Rrjedhimisht, marrëdhënia midis Al-Azharit dhe Kosovës, siç manifestohet në këtë punim, nuk është një marrëdhënie kalimtare, por një shembull tregues i rolit global të Al-Azharit në përqafimin e skajeve të botës islame pa tutelë apo përjashtim.
Kapitujt e artikullit janë ndarë midis:
• Leximit të rrugëtimit shkencor dhe intelektual të Imamit të Madh.
• Analizës së rolit të tij në përtëritjen e diskursit fetar dhe forcimin e kulturës së dialogut.
• Dokumentimit të dëshmive personale që zbulojnë dimensionin njerëzor dhe moral të udhëheqjes së tij.
• Vënies në pah të rolit të tij diplomatik të tërthortë në mbështetjen e çështjeve të drejta, me në krye çështjen e Kosovës.
• Kalimit te poezia si memorie emocionale e ngjarjeve dhe qëndrimeve.
Kështu, kjo hyrje nuk i paraprin vetëm tekstit, por fton lexuesin ta trajtojë atë si një dokument intelektual, letrar dhe diplomatik, që kontribuon në kuptimin e një modeli bashkëkohor të udhëheqjes fetare dhe ri-shtron pyetjen për rolin e vërtetë të dijetarit mysliman në një botë të trazuar.
Një njeri në zemër të epokës
Hirësia e Tij, Imami i Madh Prof. Dr. Ahmed Muhamed Ahmed Al-Tajib, përfaqëson një model unikk të dijetarit enciklopedik që bashkon origjinalitetin e thellë me bashkëkohësinë e vetëdijshme, specializimin e thellë filozofik me përgjegjësinë e madhe fetare, dhe përkatësinë lokale me rrezatimin global. Rrugëtimi i tij i pasur – që nga lindja e tij në fshatin Al-Kurne në provincën e Luksorit në vitin 1946 – nuk është thjesht një seri postesh dhe titujsh, por është një projekt i plotë intelektual dhe reformues, që synon të konfirmojë rolin e Al-Azharit Al-Sherif dhe pozitën e tij si fanar i mesatarisë dhe moderimit në një botë të mbushur me sfida intelektuale dhe politike.
Ndërtimi shkencor dhe akademik: Nga fshati drejt botës
Shejh Ahmed Al-Tajib u rrit në një mjedis shkencor dhe familjar të nderuar, ku mori arsimin tradicional të Al-Azharit të bazuar në mësimin e Kur’anit përmendsh dhe leximin e teksteve klasike, gjë që i dha një bazë të fortë në shkencat e transmetuara dhe gjuhësore. Më pas, ai u ngjit në shkallët e shkencës moderne, duke marrë diplomën e licencës, pastaj magjistraturën dhe doktoraturën në një specializim preciz që është “Besimi dhe Filozofia” nga Fakulteti i Bazave të Fesë në Kajro. Ky bashkim midis metodës tradicionale të përvetësimit dhe specializimit filozofik modern është ai që formoi mendësinë kritike dhe analitike me të cilën ai u dallua.
Imam Al-Tajib i zgjeroi horizontet e tij njohëse përmes misioneve shkencore jashtë Egjiptit, veçanërisht zotërimin e gjuhës frenge dhe përkthimet prej saj, qëndrimin shkencor në Universitetin e Parisit dhe punën e tij në universitete prestigjioze në Arabinë Saudite, Katar, Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Pakistan. Këto përvoja të larmishme e bënë atë një dijetar që njeh kontekstet e mendimit islam në dimensionet e tyre globale dhe i aftë për të dialoguar me sistemet e tjera intelektuale me gjuhën dhe terminologjinë e tyre.
Prodhimi intelektual: Kombinimi i trashëgimisë dhe inovacionit
Projekti intelektual i Dr. Ahmed Al-Tajib dallohet për fokusimin në tre akse kryesore:
1. Trashëgimia filozofike islame: Siç manifestohet në studimet e tij për Abu al-Barakat al-Baghdadi dhe Al-Taftazani, redaktimin e teksteve trashëgimore dhe kritikën e tij logjike e filozofike. Këtu ai nuk e përcjell trashëgiminë në mënyrë të ngurtë, por e prezanton, e kritikon dhe e analizon, duke e nxjerrë atë nga rrethi i ngurtësisë në hapësirën e dialogut me mendjen moderne.
2. Sufizmi dhe filozofia gnostike: Një fushë specializimi e imtësishme, ku ai përktheu dhe shkroi për mendimin e Muhyiddin ibn Arabi, duke e prezantuar këtë trashëgimi shpirtërore dhe filozofike me një gjuhë akademike të qartë, dhe mbrojti një anë të rëndësishme të trashëgimisë islame që ishte subjekt i keqkuptimit ose injorimit.
3. Çështjet e përtëritjes dhe mesatarisë: Përmes shumë ligjëratave dhe konferencave ku mbrojti imazhin e Islamit të moderuar dhe diskutoi çështjet e përtëritjes intelektuale me guxim dhe vetëdije, siç shihet në kërkimin e tij “Trashëgimia dhe Përtëritja – Diskutime dhe Përgjigje”.
Imam Al-Tajib ia doli të prezantojë një model të dijetarit të Al-Azharit të hapur ndaj rrymave të ndryshme të mendimit, pa humbur identitetin e tij apo pa u shkëputur nga rrënjët e tij. Shkrimet e tij ndërthurin saktësinë e akademikut me thellësinë e dijetarit të sheriatit, dhe midis gjuhës së kohës dhe pyetjeve të saj.
Ndikimi në jetën intelektuale dhe fetare: Udhëheqja e Al-Azharit në epokën moderne
Emërimi i Dr. Ahmed Al-Tajib si Shejh i Al-Azharit në vitin 2010 shënoi një kthesë të rëndësishme në historinë e këtij institucioni. Ai mori përgjegjësinë në një fazë jashtëzakonisht të ndjeshme, rajonalisht dhe ndërkombëtarisht, ku dallgët e ekstremizmit dhe konfliktit sektar po rriteshin, dhe sulmet intelektuale ndaj Islamit po ashpërsoheshin. Ai u nis në udhëheqjen e tij nga disa shtylla:
• Rrënjosja e mesatarisë si metodologji: Ai e bëri mesatarinë islame – në kuptimin e saj gjithëpërfshirës që bashkon tekstin me realitetin, dhe të palëkundshmen me të ndryshueshmen – një shenjë dalluese të diskursit të Al-Azharit, qoftë në fetva, në arsim apo në dialogun me tjetrin.
• Reforma institucionale: Ai u përpoq të zhvillonte dhe modernizonte kurrikulat e Al-Azharit, duke ruajtur bërthamën e tyre shkencore, dhe mbështeti kërkimin shkencor në universitetet e Al-Azharit.
• Dialogu i brendshëm: Ai punoi për të forcuar unitetin kombëtar dhe afrimin midis shkollave juridike islame, si dhe përballjen me diskursin e tekfirit dhe ekstremizmit.
Roli i tij si ish-rektor i Universitetit të Al-Azharit dhe më pas si Shejh i Al-Azharit i lejoi atij ndikim të drejtpërdrejtë te mijëra studentë dhe dijetarë, duke e kaluar vizionin e tij reformues nga sfera e teorisë në fushën e zbatimit institucional.
Roli Global: Ambasador i dialogut, sigurisë dhe paqes
Imami i Madh përfaqëson një nga figurat më të rëndësishme të dialogut islamo-ndërkombëtar në dy dekadat e fundit. Pjesëmarrjet e tij të shumta në konferenca për paqen dhe dialogun mes feve dhe kulturave – nga Franca në Itali e deri në Shtetet e Bashkuara – nuk ishin thjesht përfaqësim protokollar, por një kontribut efektiv në prezantimin e një vizioni islam të moderuar për çështjet komplekse të botës.
1. Dialogu Ndërfetar:
Prania e tij ishte e fuqishme në konferencat ndërkombëtare që synonin forcimin e respektit të ndërsjellë mes feve, si Samiti i Nju Jorkut dhe Harvardit, ku ai e prezantoi Islamin si një thirrës për paqe dhe bashkëjetesë.
2. Promovimi i kulturës së tolerancës:
Në dritën e rritjes së gjuhës së urrejtjes, ai theksoi në fjalimet e tij globale vlerat e tolerancës, drejtësisë dhe dinjitetit të përbashkët njerëzor, duke u mbështetur në trashëgiminë e pasur islame me këto vlera.
• Mbrojtja e imazhit të Islamit: Pas akteve të dhunës që njollosën imazhin e Islamit globalisht, Imam Al-Tajib u shndërrua në një ambasador diplomatik intelektual, i cili shpjegon të vërtetën e Islamit, mesatarinë e tij dhe refuzimin e dhunës dhe terrorizmit, duke përdorur argumente racionale dhe juridike me një gjuhë që përshtatet me mendësinë perëndimore.
• Çështjet kulturore dhe letrare: Përmes pjesëmarrjes së tij në konferencat e kulturës dhe feve në rajonin e Mesdheut, ai kontribuoi në vënien në pah të rolit qytetërues të Islamit në dialogun e civilizimeve dhe theksimin e pikave të përbashkëta njerëzore.
Vizioni ekonomik, politik dhe diplomatik: Një perspektivë islame e ndritur
Diskursi i Imamit të Madh nuk u kufizua vetëm në çështjet e pastra fetare, por u shtri edhe në çështjet bashkëkohore ekonomike dhe politike, nga një perspektivë islame e bazuar në qëllimet e Sheriatit (Makasid) dhe kërkesat e interesit publik:
• Dimensioni ekonomik: Në kontekstin e diskutimeve mbi ekonominë islame, ai prezantoi vizione që konfirmojnë drejtësinë sociale, refuzimin e shfrytëzimit dhe rolin e moralit në jetën ekonomike.
• Vizioni politik: Ai ka theksuar gjithmonë konceptin e shtetit civil me referencë islame, i cili realizon shtetësinë e plotë dhe ruan liritë publike brenda kornizave të sheriatit, duke shprehur refuzimin e tij për përdorimin e fesë për qëllime të ngushta politike.
• Diplomacia fetare: Ai përdori pozitën e tij globale si ndërmjetës për paqen dhe zgjidhjen e konflikteve, duke mbështetur përpjekjet për pajtim në zonat e konfliktit, duke u mbështetur në prestigjin shpirtëror dhe intelektual të Al-Azharit.
• Përballja me sfidat intelektuale: Ai u përball me qëndrueshmëri ndaj diskurseve ekstremiste si ISIS dhe të tjerat, duke zbërthyer ideologjinë e tyre intelektualisht dhe juridikisht, dhe duke ofruar alternativën e moderuar dhe të mesme.
Takimi i dy dijetarëve: Dëshmi personale në hapësirën e moralit dhe udhëheqjes intelektuale
(Dëshmia e Prof. Dr. Beqir Ismailit)
Hyrje analitike: Nga përshkrimi te domethënia
Dëshmitë personale nuk janë thjesht rrëfime mbresash kalimtare, por janë dokumente psikologjike dhe kulturore që zbulojnë dimensionet njerëzore të fshehura pas personaliteteve publike, dhe urëzojnë hendekun midis imazhit zyrtar dhe thelbit njerëzor. Dëshmia e Dr. Beqir Ismailit mbi takimin e tij me Hirësinë e Tij, Imamin e Madh Dr. Ahmed Al-Tajib, shndërrohet nga thjesht kujtime në një tekst kuptimplotë, që zbulon një strukturë morale dhe intelektuale që formohet në marrëdhënien midis dijetarit dhe nxënësit, udhëheqësit dhe mysafirit, qendrës (Al-Azhari) dhe periferisë (si Kosova). Ajo regjistron jo vetëm natyrën e njeriut, por edhe rolin e institucionit të Al-Azharit si strehë shpirtërore dhe intelektuale për myslimanët në mbarë botën, veçanërisht nga rajonet që kanë dëshmuar transformime të dhunshme politike si Kosova. Takimi, siç e përshkruan Beqir Ismaili, është një takim mes “metodës” dhe “nevojës”, mes “referencës” dhe “identitetit” në proces e sipër të riformësimit.
Rrëfimi i redaktuar dhe i analizuar
Prof. Dr. Beqir Ismaili thotë:
“Takimet e mia të njëpasnjëshme me Hirësinë e Tij, Shejhun e Al-Azharit, Imamin e Madh Prof. Dr. Ahmed Al-Tajib, përbëjnë një kapitull themelor në rrugëtimin tim intelektual dhe personal. E njoha atë fillimisht kur mbante postin e Myftiut të Republikës së Egjiptit, dhe në mendjen time u gdhend imazhi i dijetarit të nderuar që bashkon gjerësinë e dijes me lartësinë e moralit. Takimi i parë ishte sikur të qëndroja para një oqeani të pafund dijesh, por një oqean me dallgë të qeta, me rrënjë të thella, pa zhurmë dhe pa pretendime. Këtu ishte një dijetar i një lloji unik: shpjegon, vendos dhe arsyeton me një metodologji racionale të rreptë, duke u mbështetur në argumente dhe tekste me rreptësinë e një akademiku, por pa devijuar nga e vërteta dhe pa u ndikuar nga teket e kohës apo presionet e saj.
Por ajo që më tërhoqi më shumë se gjerësia e dijes së tij – e cila është e njohur dhe e dëshmuar – ishte përsosmëria e moralit dhe përulësia e tij e madhe. Ai më priti me një mikpritje të ngrohtë, jo me ngurtësi protokollare, por me spontanitetin e dijetarit punëtor dhe dhembshurinë e prindit shpirtëror. Në gjerësinë e shpirtit të tij, në fisnikërinë e origjinës dhe në prekjen e thjeshtësisë që zbukuron çdo lëvizje të tij, gjeta mishërimin e gjallë të shpirtit islam për të cilin kemi lexuar në biografitë e paraardhësve tanë të mirë, shpirtin e pajisur me moralin e Profetit Muhamed ﷺ. Ishte me fytyrë të qeshur, me ballë të hapur, e ndante kohën e tij – kohë e çmuar dhe e zënë ditë e natë me çështjet e umetit – për t’i ofruar atij që ka nevojë për një informacion apo udhëzim, atë që ai e konsideron si shërbim ndaj tjetrit, ndërsa në realitet është një mirësi dhe dhuratë nga ana e tij.
Në bisedat tona, të cilat prekën çështje intelektuale dhe komplekse që lidhen me realitetin e myslimanëve në Ballkan dhe në botë, përgjigja e tij ishte gjithmonë si ‘melem mbi plagë’. Ai nuk ofronte përgjigje të gatshme apo fjalime retorike, por ofronte një jurisprudencë realiste të bazuar në parimet e sheriatit dhe që synon urtësinë e qëllimeve të tij, gjë që shuan zjarrin e konfuzionit dhe ngop etjen e zemrës dhe mendjes së bashku. Përgjigjet e tij ishin shëruese dhe të mjaftueshme, sepse buronin nga një vizion i integruar, që bashkon qëndrueshmërinë e parimeve me fleksibilitetin në trajtimin e fakteve të ndryshueshme të historisë.
Takimet tona vazhduan, dhe lidhja ime me të u thellua, duke dëshmuar kalimin e tij nga pozita e Myftiut në atë të Rektorit të Universitetit të Al-Azharit, e më pas në Shejh të Al-Azharit Al-Sherif. Gjatë këtyre takimeve, roli im evoluoi nga një përfaqësues i Kosovës në një ambasador të saj. Gjatë gjithë këtyre fazave, Hirësia e Tij mbeti modeli i palëkundur: një udhëheqës intelektual, njeriu i të cilit nuk ndahet nga posti i tij, dhe as metoda e tij shkencore nga sjellja e tij morale. Ishte këmbëngulës dhe i durueshëm, nuk hezitoi për asnjë moment të bënte mirë dhe të thoshte të vërtetën, edhe kur e vërteta ishte e hidhur apo e vështirë. Kam përfituar prej tij dije që zgjeron horizontin dhe moral që edukon shpirtin, dhe kuptova se personaliteti ‘i rrallë’ që po kërkoja nuk është thjesht një mit, por është një realitet i mishëruar në një dijetar prej mishi e gjaksh, i cili mban brengën e të gjithë umetit mbi supet e tij, dhe sheh te çdo individ që vjen nga periferitë e tij një djalë prej djemve të tij që meriton kujdes dhe vlerësim.”
Përfundimi Kritik: Domethëniet e dëshmisë në kontekstin e gjerë
Nuk mund të lexohet kjo dëshmi e izoluar nga konteksti i saj politik dhe gjeo-kulturor. Prof. Dr. Beqir Ismaili vjen nga Kosova, një shtet me shumicë myslimane në zemër të Evropës, i dalë nga një konflikt i përgjakshëm dhe që kërkon identitet dhe lidhje me qendrën e tij qytetëruese. Takimi i tij me Shejhun e Al-Azharit, pra, është më shumë se një takim personal; është një takim simbolik mes “periferisë” dhe “qendrës”, mes përvojës islame evropiane moderne dhe institucionit fetar historik e të lashtë.
Përmes kësaj perspektive, cilësitë e Imam Al-Tajib mbi të cilat u fokusua Beqir Ismaili – thjeshtësia, gjerësia e shpirtit, morali i lartë, metodologjia e përgjigjes – marrin një domethënie më të thellë. Ato nuk ishin thjesht virtyte personale, por ishin mjete të diplomacisë kulturore me efikasitet të lartë. Al-Tajib ia doli, përmes sjelljes së tij, të mishëronte “fytyrën njerëzore” të Al-Azharit, duke e bërë atë një destinacion shpirtëror dhe një referencë kulturore për pakicat dhe shoqëritë myslimane në Perëndim, duke u rikthyer atyre besimin në përkatësinë e tyre pa rënë kjo në kundërshtim me integrimin e tyre. Ai e shndërroi postin nga një autoritet burokratik në një autoritet moral dhe tërheqje shpirtërore.
Për më tepër, teksti zbulon modelin e udhëheqjes që përfaqëson Al-Tajib: ai nuk është udhëheqësi heroik i zhurmshëm, por dijetari i durueshëm dhe punëtor, te i cili udhëheqja realizohet përmes shembullit, qëndrueshmërisë dhe thellësisë intelektuale, jo përmes sensacionit dhe medias. Durimi i tij dhe “këmbëngulja” në durim, siç e përshkroi Beqir Ismaili, është një strategji ekzistenciale përballë epokës së shpejtësisë dhe sipërfaqshmërisë.
Së fundi, dëshmia tregon rolin e Al-Azharit nën udhëheqjen e Al-Tajib si një vatër për botën e re islame. Pritja e tij për përfaqësuesit e shteteve dhe shoqërive të vogla si Kosova, dhe ofrimi i lehtësive dhe dijes, vendos themelet për rolin e Al-Azharit si një rrjet mbështetjeje intelektuale dhe morale globale, që ripërcakton konceptin e “qendërsisë” jo si dominim, por si shërbim dhe tërheqje e urtë. Kështu, dëshmia personale shndërrohet nga një përshkrim i njeriut në një analizë të roleve të institucionit në epokën e globalizimit, dhe tregon se si morali dhe metoda shkencore janë mjetet më të fuqishme të ndikimit politik dhe kulturor në afatgjatë.
Libri dhe Parathënia: Një dokument letrar dhe diplomatik në kontekstin global
Hyrje analitike: Dokumentimi si akt politik dhe ndërtimi i simbolikës
Autorësia e një libri mbi një figurë publike gjatë ushtrimit të detyrës së tij zyrtare nga një diplomat i huaj, është një akt që tejkalon fushën e dokumentimit akademik për të hyrë në botën e diplomacisë kulturore dhe ndërtimin e simbolikës politiko-fetare. Libri i Prof. Dr. Beqir Ismailit për Imam Al-Tajib gjatë periudhës kur ai mbante postin e Myftiut, përfaqëson një fenomen kulturor unik. Ai nuk është vetëm regjistrim i një biografie shkencore, por është një mesazh nga “periferia” drejt “qendrës”, dhe një ri-dërgim i modifikuar nga ajo qendër drejt periferisë (popullit të Kosovës) përmes një forme të dokumentuar. Zgjedhja ka një domethënie të dyfishtë: autorësia e librit në gjuhën e mikut (arabisht) dhe njohja e popullit të tij me të, pastaj forcimi i legjitimitetit të tij letrar dhe intelektual me një parathënie nga një prej shtyllave të letërsisë egjiptiane dhe arabe, Xhemal Al-Gajtani. Ky proces zbulon një strategji për ndërtimin e një ure kulturore të përhershme, ku Imam Al-Tajib shndërrohet nga një figurë lokale në një model global të tolerancës dhe dialogut, që i prezantohet një shoqërie myslimane evropiane në rritje si referencë morale dhe intelektuale.
Rrëfimi i redaktuar dhe këndvështrimi
“Marrëdhënia intelektuale që lindi mes meje dhe Hirësisë së Tij, Imamit të Madh, nuk u ndal vetëm në takime dhe dialogë, por u mishërua në një punë dokumentuese të përhershme. Pas një serie takimesh dhe diskutimesh të hollësishme me Hirësinë e Tij, Dr. Ahmed Al-Tajib, autorizova një libër të zgjeruar me titull: ‘Prof. Dr. Ahmed Al-Tajib, Myftiu i Republikës së Egjiptit: Përpjekjet e tij shkencore dhe filozofike’.
Qëllimi im me këtë punë ishte i dyfishtë: së pari, të prezantoja një imazh shkencor të plotë për një njeri tek i cili pashë mishërimin e gjallë të vlerave të tolerancës, paqes dhe dialogut ndërfetar, me të cilat ai i shërbeu myslimanëve dhe gjithë njerëzimit. Së dyti, t’ia prezantoja këtë model popullit të Kosovës, që të ishte për ta një udhërrëfyes dhe ndihmë në kuptimin e mundësive të integrimit pozitiv në botën bashkëkohore pa braktisur identitetin, duke u frymëzuar nga mendimi i një njeriu që bashkoi origjinalitetin me hapjen.
Për t’u siguruar që libri të gëzonte thellësinë letrare dhe pozitën kulturore të duhur, kërkova një parathënie nga një prej ikonave të mendimit dhe letërsisë në Egjipt, shkrimtari i madh Xhemal Al-Gajtani. Shkrimi i kësaj parathënieje prej tij pati një ndikim të madh në pasurimin e veprës, duke ofruar një vizion depërtues nga brenda skenës kulturore egjiptiane që plotësonte vizionin tim nga pozicioni i mikut dhe vëzhguesit.”
Parathënia e Xhemal Al-Gajtani: Analizë kritike e dimensioneve letrare dhe politike
Parathënia e Xhemal Al-Gajtani përbën, në vetvete, një dokument letrar dhe kritik me rëndësi të lartë. Ajo nuk është thjesht një lëvdatë kalimtare, por një analizë e mprehtë politiko-kulturore e shkruar në një moment historik kyç (pas ngjarjeve të 11 shtatorit 2001). Dimensionet e saj mund të zbërthehen si vijon:
1. Konteksti historik si hyrje dramatike: Al-Gajtani fillon me lajmin e emërimit të Al-Tajib si Myfti, lajm të cilit intelektuali iu përgjigj me: “Faleminderit Zotit!”. Ky fillim nuk është thjesht një emocion, por një pozicionim politik i nënkuptuar. Ai tregon për një krizë në kriteret e përzgjedhjes së personaliteteve për poste të larta fetare, ku “gatishmëria politike” ndonjëherë tejkalonte “dijen dhe biografinë e mirë”. Emërimi i Al-Tajib, sipas tij, përfaqëson një përjashtim që korrigjoi një rrugë të gabuar.
2. Imazhi moral si alternativë ndaj ideologjisë: Al-Gajtani vizaton imazhin e Imam Al-Tajib si modeli i “njeriut të madh dhe krenar” që mund të kishte qëndruar në hije për shkak të modestisë së tij. Ky imazh paraqitet si alternativë ndaj tipit të personalitetit publik të zhurmshëm ose oportunist. Fokusimi te “qetësia” dhe “siguria” që burojnë nga “vështrimi i qetë dhe i sigurt” dhe “përulësia e madhe” është konfirmim i autoritetit të moralit të qetë përballë kaosit dhe zhurmës së kohës.
3. Mësimi si akt përpjekjeje dhe hapjeje: Al-Gajtani vë në dukje rrugëtimin arsimor të Al-Tajib nga Egjipti i Sipërm (Said) drejt Qendrës Kulturore Franceze, duke e shndërruar biografinë në një histori përpjekjeje. Mësimi i frëngjishtes për të nuk është për mburrje, por si “mjet për t’u adresuar popujve të tjerë”. Këtu Al-Gajtani lidh drejtpërdrejt përpjekjen personale me vlerën e madhe qytetëruese: aftësinë për dialog me tjetrin.
4. Roli historik i pritshëm: Filozofia si armë në betejën e imazhit: Al-Gajtani prezanton një vizion ambicioz për rolin e Al-Tajib, duke e veçuar atë si një hallkë lidhëse mes trashëgimisë filozofike islame të harruar dhe botës. Thënia e tij: “Sikur njerëzit në Lindje dhe Perëndim të njihnin të vërtetat e filozofisë islame… do të ndryshonte imazhi i Islamit në sytë e të tjerëve”, është një deklaratë e guximshme politiko-kulturore. Ai akuzon “vizionet me horizont të ngushtë” (referencë e qartë ndaj diskurseve ekstremiste) për fshehjen e të vërtetave dhe dhënien e një imazhi të deformuar.
5. Përtëritja nga brenda: Al-Gajtani konfirmon se përtëritja për Al-Tajib është “nga thelbi i Islamit” dhe jo një importim nga jashtë. Ky dallim është vendimtar në konfliktin intelektual të brendshëm dhe e vendos Al-Tajib në pozitën e mesatarisë së ndritur.
6. Integriteti material: Referenca për refuzimin e Al-Tajib për të marrë ndonjë shpërblim për aktivitetin e tij të thirrjes është prekja përfundimtare në ndërtimin e modelit moral të plotë, duke e shkëputur atë nga dyshimet për përfitim.
Midis çështjes së atdheut dhe rolit global: Al-Azhari dhe Kosova në epokën e Imam Al-Tajib
Hyrje: Ura diplomatike fetare: Nga çështja te njohja
Kontributi i Imam Al-Tajib nuk u ndal në kufijtë e diskursit të përgjithshëm, por u shtri në një ndërhyrje të drejtpërdrejtë në çështjet jetike të umetit. Çështja e Kosovës spikat si një shembull i gjallë se si udhëheqja fetare e urtë mund të luajë një rol diplomatik dhe njerëzor aktiv. Trajtimi i Imam Al-Tajib me përfaqësuesin dhe më pas ambasadorin e Kosovës në Egjipt, Prof. Dr. Beqir Ismailin, ishte një model i “diplomacisë parandaluese” dhe “ndërmjetësimit moral” që ndihmoi në shtrimin e rrugës për njohjen e Kosovës nga Egjipti.
Rrëfimi: Nga interesi te kontributi i qartë
Prof. Dr. Beqir Ismaili thotë:
“Janë mbajtur shumë takime të frytshme të nivelit të lartë politik dhe diplomatik me Imamin e Madh gjatë kohës sime si përfaqësues e pastaj ambasador i Kosovës në Egjipt. Hirësia e Tij gjithmonë ka treguar interes të vërtetë dhe ndjekje të vazhdueshme për gjendjen e popullit të Kosovës dhe popujve të Ballkanit. Al-Azhari nën udhëheqjen e tij u shndërrua në një platformë mbështetjeje: përmes bursave për studentët kosovarë, ndihmave dhe hapjes së kanaleve të dialogut. Pozicioni i tij prindëror kontribuoi në krijimin e një klime mirëkuptimi që ishte një nga faktorët që i paraprinë njohjes historike të Egjiptit për Kosovën si shtet sovran.”
Mendimi i Imam Al-Tajib: Toleranca dhe paqja si metodë pune
Shtyllat e këtij mendimi mund të përmblidhen në këto pika:
1. Dialogu si mjet njohjeje, jo konflikti: Ai konfirmon se njohja kërkon pranimin e tjetrit të ndryshëm dhe respektimin e veçantisë së tij.
2. Toleranca është forcë dhe jo dobësi: Toleranca islame është forcë në qëndrimin pas parimit me mëshirë ndaj krijesave.
3. Paqja është origjina, lufta është përjashtim: Thelbi i paqes është ruajtja e jetës, mendjes, nderit dhe pasurisë.
4. Mesataria si metodë jete: Ajo që na pengon nga ekstremizmi ose lëshimi i parimeve dhe na hap derën e trajtimit të urtë të të gjitha çështjeve.
5. Roli i dijetarit: Lehtësimi dhe jo rëndimi, bashkimi dhe jo ndarja: Detyra e dijetarit është të sqarojë të vërtetën me urtësi dhe të shtrijë urat e dashurisë.
Përfundimi: Një model i efektivitetit fetar në marrëdhëniet ndërkombëtare
Historia e mbështetjes së Imam Al-Tajib për Kosovën zbulon një model të thellë të efektivitetit fetar në shekullin XXI. Ai nuk bazohet në retorikë revolucionare, por në legjitimitet moral, ndërtim të qetë të marrëdhënieve dhe lidhje të vetëdijshme mes parimeve të përgjithshme dhe zbatimeve praktike. Imam Al-Tajib e shndërroi Al-Azharin nga një institucion arsimor historik në një aktor ndërkombëtar moral që përdor autoritetin e tij për të mbështetur çështjet e paqes dhe njohjes së tjetrit.
Nga Al-Azhari në Kosovë – Poezia e Mirënjohjes dhe Analiza
Ky kapitull vjen në një kontekst dokumentar-letrar që synon të nxjerrë në pah dimensionin njerëzor, intelektual dhe diplomatik në marrëdhënien e Hirësisë së Tij, Imamin e Madh Prof. Dr. Ahmed Al-Tajib me çështjen e Kosovës, ashtu siç e ka përjetuar dhe dëshmuar Prof. Dr. Beqir Ismaili nga pozicioni i tij si përfaqësues e më pas ambasador i vendit të tij. Ky kapitull nuk kufizohet vetëm në rrëfimin historik apo dëshminë diplomatike, por përdor poezinë si një mjet shprehës fisnik dhe analizën letrare si një mënyrë për të kuptuar domethëniet e thella të tekstit poetik si dokument kulturor.
Përfshirja e poezisë në këtë kapitull nuk është një luks estetik, por një kalim nga gjuha e raportimit në gjuhën e ndjenjës, dhe nga logika e politikës në horizontin e vlerave, ku poezia bëhet një dëshmitar plotësues i historisë, i aftë të thotë atë që gjuha e drejtpërdrejtë nuk mund ta thotë.
Së pari: Teksti Poetik
Nga Al-Azhari në Kosovë… Besëlidhje e Mirënjohjes
(Vizioni i Prof. Dr. Beqir Ismailit për Hirësinë e Tij, Imamin e Madh Prof. Dr. Ahmed Al-Tajib)
O Shejh i Azharit, o dritë e minberit,
Shenjë e dijes së palëkundur dhe të ndritur.
Nga Egjipti i Sipërm erdhe, udhëzimin duke mbartur,
U bëre kible e mendimit për çdo bashkëbisedues.
Nuk e ngrite zërin e dhunës, por përkundrazi,
Butësinë tënde e bëre shpatë të së vërtetës ngadhënjyese.
Të pyeta për Kosovën, dhe dhimbja u rëndua,
Në zemër, por me një bindje të mrekullueshme.
Thoshe: Al-Azhari nuk i humb njerëzit e tij,
Në Ballkan, në lindje dhe kudo që janë.
Bijtë tanë janë atje, dhe dija që
U dhurojmë, është besëlidhje pa mburrje.
Studentit i dhe libër dhe shpresë,
E theve murin e dëshpërimit me dashuri të pastër.
Nuk ishe thjesht Shejh i fetvave apo i pozitës,
Por ishe ndërgjegjja e së drejtës në kohë të vështirë.
Në çdo takim ishe një prind i dhembshur,
Jo një diplomat me fytyrë hileqare.
Sinqeriteti i bashkëpunimit mes nesh nuk ishte
Vetëm fjalë, por rrugë e palëkundur udhëtari.
O ti që e bëre Azharin urë të sigurt,
Midis popujve dhe midis një zemre falënderuese.
Historia do të kujtojë se ti ishe një qëndresë
Me të shtypurin, dhe jo zë tregtari.
Dhe Kosova – nëse e pyet koha –
Do të thotë: Ky Shejh është pjesë e fatit tim.
Së dyti: Analiza Letrare dhe Kritike
1. Kuadri i përgjithshëm i tekstit:
Kjo poezi hyn në kuadrin e poezisë së dëshmisë dhe mirënjohjes, një stil poetik që ndërthur përvojën subjektive me dimensionin kolektiv, duke e shndërruar marrëdhënien personale në një simbol kulturor. Autori këtu nuk flet si një individ i mahnitur pas një figure publike, por me zërin e një kombi të vogël që gjeti tek Al-Azhari dhe Shejhu i tij një mbështetje morale dhe shkencore në një etapë historike kritike.
2. Struktura artistike dhe ritmi:
Poezia vjen në formën tradicionale klasike, duke ruajtur njësinë e vargut dhe rimës, gjë që i jep tekstit një dinjitet që përputhet me personalitetin e të lavdëruarit dhe pozitën e tij shkencore e fetare. Rima e njësuar sugjeron qëndrueshmëri dhe pasqyron idenë e besëlidhjes së pandërprerë mes Al-Azharit dhe Kosovës.
3. Imazhi poetik dhe domethënia simbolike:
Autori është mbështetur në imazhe simbolike të qarta por me kuptim të thellë:
• Al-Azhari si “urë e sigurt”: Një imazh që përmbledh rolin global të institucionit në lidhjen e periferisë me qendrën pa dominim.
• Imam Al-Tajib si “prind i dhembshur”: Një imazh njerëzor që e nxjerr personalitetin nga korniza zyrtare drejt hapësirës së moralit dhe kujdesit.
• Dija si “besëlidhje”: Jo si lëvdatë apo dhuratë, por si një angazhim moral i përhershëm.
4. Dimensioni intelektual dhe diplomatik:
Poezia zbulon një kuptim të thellë të rolit të Imamit të Madh në shndërrimin e mendimit të mesatarisë në praktikë. Mbështetja nuk ishte vetëm fjalim emocional, por u mishërua në institucione dhe bursa. Gjithashtu, poezia shfaqet si një mjet i “fuqisë së butë”, duke kontribuar në konsolidimin e imazhit të Al-Azharit si një aktor moral global.
Përfundim
Drejt një kuptimi të ri për rolin e dijetarit mysliman në epokën moderne
Ky punim, në tërësinë e tij, nxjerr përfundimin se Hirësia e Tij, Imami i Madh Prof. Dr. Ahmed Al-Tajib, nuk përfaqëson thjesht një hallkë në zinxhirin e Shejhëve të Al-Azharit, por mishëron një transformim cilësor në praninë e institucionit fetar në sferat botërore dhe ndërkombëtare. Ai arriti që përmes dijes së tij të thellë, metodës së tij të mesatarisë dhe moralit të tij personal, ta kalojë Al-Azharin nga pozicioni i mbrojtjes dhe reagimit në pozicionin e iniciativës dhe ndikimit.
Përvoja e trajtuar në këtë artikull vërtetoi se fuqia e vërtetë e një dijetari fetar nuk qëndron në zhurmën mediatike, por në qëndrueshmërinë morale, thellësinë shkencore dhe aftësinë për të dëgjuar e dialoguar. Imam Al-Tajib nuk u përball me ekstremizmin me një ekstremizëm tjetër, por me zbërthim njohës dhe duke rikthyer në vëmendje qëllimet e larta të Sheriatit.
Përvoja e Kosovës tregon se mendimi i mesatarisë, kur shndërrohet në praktikë institucionale dhe diplomaci të qetë, mund të kontribuojë në ndryshime të mëdha. Mbështetja e Al-Azharit ishte një model i “diplomacisë fetare morale” që ndërton besimin dhe bindjen.
Në fund të fundit, ky artikull konfirmon se modeli i Imamit të Madh Ahmed Al-Tajib jep një përgjigje praktike për një pyetje thelbësore:
Si mundet dijetari mysliman të jetë besnik ndaj trashëgimisë së tij, i hapur ndaj kohës së tij dhe ndikues në botën e tij pa humbur identitetin?
Ky model përfaqëson një pasuri qytetëruese për Al-Azharin dhe gjithë botën islame, dhe një ftesë e hapur për t’i rikthyer rëndësinë arsyes, moralit dhe dialogut në ndërtimin e një të ardhmeje më të sigurt dhe më paqësore për mbarë njerëzimin.
