Të dashur vëllezër dhe motra,
Para pak ditësh më telefonoi një djalosh. Ishte dukshëm i shqetësuar. Më tregoi se në një xhami kishte parë Kuranin të vendosur në një raft që, sipas tij, ishte shumë i ulët. Kjo, tha ai, ishte mungesë respekti. Kurani duhej të vendosej më lart – të paktën mbi lartësinë e gjoksit.
E dëgjova me vëmendje dhe e pyeta:
“Përse e shpalli Allahu Kuranin? Që ne të diskutojmë se në çfarë lartësie duhet të qëndrojë në raft? Apo që ta lexojmë, ta kuptojmë, të meditojmë mbi të dhe ta ndërtojmë jetën tonë sipas vlerave të tij? Dhe edhe sikur ta vendosnim Kuranin kudo mbi kokat tona, a do të bëheshim për këtë më të suksesshëm, më të drejtë apo më të përparuar?”
Për një çast mbretëroi heshtja.
Të dashur motra dhe vëllezër,
Nuk më shqetësoi vetë pyetja. Çdo njeri ka të drejtë të bëjë pyetje fetare. Ajo që më shqetëson është se me çfarë ne myslimanët e kalojmë kohën, energjinë dhe aftësitë tona mendore.
Kohët e fundit mora pjesë në një takim imamësh. Një pjesë e madhe e diskutimit sillej rreth pyetjes nëse Ramazani duhet të fillojë vetëm pas shikimit të hënës apo edhe sipas llogaritjeve astronomike.
Ky debat mund të jetë plotësisht i ligjshëm nga këndvështrimi teologjik. Nuk është ky problemi im.
Ajo që më trishton është diçka tjetër: se shpesh kalojmë orë të tëra duke diskutuar për çështje të tilla, ndërsa sfidat e mëdha të kohës sonë mezi përmenden.
Nganjëherë pyes veten:
A i kemi humbur prioritetet tona?
Kurani përmend dy kushte themelore për ngritjen e një shoqërie: besimin dhe dijen.
“Allahu do t’i ngrejë në shkallë të larta ata prej jush që besojnë dhe ata që janë pajisur me dije.”
(El-Muxhadele, 58:11)
يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنكُمْ وَالَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَاتٍ
Kurani na fton vazhdimisht të lexojmë, të mendojmë, të fitojmë dije, të vëzhgojmë krijimin dhe të përdorim mendjen. Shpallja e parë fillon me fjalën: “Lexo!”
E megjithatë, shpesh merremi me çështje që kanë vendin e tyre, por që kurrë nuk duhet të vendosin për të ardhmen e një shoqërie.
Diskutojmë nëse manikyri e prish abdesin. Nëse mjekra duhet të ketë një gjatësi të caktuar. Nëse pantallonat duhet të jenë mbi apo poshtë kyçeve. Nëse duart në namaz vendosen mbi apo nën gjoks. Nëse duhet lëvizur gishti tregues. Nëse diçka është bidat apo jo.
Natyrisht, këto pyetje mund të shtrohen. Ato bëjnë pjesë në jurisprudencën islame.
Por ato nuk duhet të bëhen kurrë qendra e mendimit tonë fetar.
Ne debatojmë për hollësi, ndërsa harrojmë çështjet e mëdha.
Nganjëherë merremi madje edhe me tema që nuk përmenden fare në Kuran, por që janë shfaqur shekuj më vonë në disa transmetime, komente ose libra. Jo çdo gjë për të cilën myslimanët kanë debatuar ndër shekuj ka të njëjtin autoritet si shpallja e Zotit.
Një urtësi e njohur profetike thotë:
“Allahu i do çështjet e larta, të rëndësishme dhe fisnike, ndërsa i urren gjërat e ulëta dhe të parëndësishme.”
إنَّ اللهَ يُحِبُّ معاليَ الأمورِ وأشرافَها، ويكرهُ سفسافَها
Këto fjalë shprehin në mënyrë të mrekullueshme frymën e Islamit.
Allahu dëshiron që ne të mendojmë madhështor.
Të merremi me çështje që u sjellin dobi njerëzve dhe e çojnë botën përpara.
Ndërkohë që shoqëri të tjera investojnë miliarda në arsim, kërkim shkencor, mjekësi, inteligjencë artificiale, teknologji mjedisore dhe inovacion, ne shpesh harxhojmë një pjesë të madhe të energjisë sonë duke u marrë me çështje dytësore.
Në vend të kësaj duhet të shtrojmë pyetje krejt të tjera:
* Si të ndërtojmë shkolla më të mira?
* Si ta forcojmë shkencën dhe kërkimin?
* Si të përgatisim mësues të shkëlqyer, mjekë, inxhinierë dhe ekspertë të inteligjencës artificiale?
* Si ta luftojmë korrupsionin?
* Si ta forcojmë ndershmërinë dhe përgjegjësinë?
* Si ta mbrojmë mjedisin?
* Si të japim kontribut për paqen?
Pikërisht për këto tema duhet të flasim shumë më shpesh në xhamitë tona, në qendrat tona arsimore dhe në konferencat tona.
Një pengesë tjetër është mënyra se si sillemi me njëri-tjetrin.
Shumë shpesh merremi me diskreditimin e myslimanëve të tjerë ose me mohimin e besimit të tyre.
Sunitë kundër shiitëve.
Selefitë kundër sufive.
Konservatorët kundër liberalëve.
Ndërkohë, Zoti nuk na ka thirrur të jemi gjykatës të besimit të të tjerëve.
Përkundrazi, Kurani na fton të garojmë me njëri-tjetrin në vepra të mira.
Edhe raporti ynë me gruan ka nevojë për një ripërtëritje të sinqertë.
Një shoqëri që e sheh gruan kryesisht si problem ose nuk i zhvillon aftësitë e saj, ia mohon vetes një potencial të jashtëzakonshëm. Kurani u drejtohet grave dhe burrave njësoj si njerëz përgjegjës.
Mbi të gjitha, ne myslimanët kemi nevojë ta rifitojmë guximin për vetëkritikë.
Shumë shpesh shkakun e problemeve tona e kërkojmë vetëm te të tjerët.
Por Kurani fillon me një pyetje tjetër:
إِنَّ اللَّهَ لَا يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّىٰ يُغَيِّرُوا مَا بِأَنفُسِهِمْ
“Allahu nuk e ndryshon gjendjen e një populli derisa ata të ndryshojnë atë që është në vetveten e tyre.”
(Er-Ra’d, 13:11)
Të dashur motra dhe vëllezër,
Lulëzimi i parë i qytetërimit islam nuk lindi sepse myslimanët u morën me gjëra dytësore.
Ai lindi sepse ata kërkuan dije, përkthyen libra, themeluan spitale, ndërtuan universitete, zhvilluan astronominë, matematikën dhe i shërbyen njerëzimit.
Ata pyetën:
“Si mund t’i sjellim dobi njerëzimit?”
Sot ndodhemi përsëri përballë një kthese historike.
Inteligjenca artificiale, bioteknologjia dhe digjitalizimi do ta përcaktojnë të ardhmen.
Pyetja vendimtare nuk është nëse këto zhvillime do të ndodhin.
Ato do të ndodhin.
Pyetja vendimtare është:
A do të jemi ne bashkëkrijues të kësaj të ardhmeje, apo do të vazhdojmë ta harxhojmë kohën tonë kryesisht me gjëra dytësore?
Islami nuk erdhi që t’i humbte njerëzit në çështje dytësore.
Ai erdhi për t’i edukuar njerëzit, për ta fisnikëruar karakterin e tyre dhe për t’i aftësuar që të marrin përgjegjësi për këtë botë.
Në fund dua t’u drejtohem veçanërisht të rinjve tanë.
Të dashur të rinj,
Ju jeni shpresa dhe e ardhmja jonë.
Mos e humbni kohën me diskutime të pafundme për çështje dytësore që nuk i sjellin dobi as njeriut, as shoqërisë. Merruni me çështjet e mëdha të kohës sonë. Arsimohuni. Lexoni. Hulumtoni. Mendoni. Zhvilloni ide të reja. Synoni përsosmërinë në çdo gjë që bëni.
Kur Allahu në Kuran i lavdëron njerëzit e dijes, Ai nuk i lavdëron vetëm dijetarët e fesë. Ai lavdëron njerëzit e dijes: shkencëtarët, inxhinierët, mjekët, mësuesit, astronomët, informaticienët, ekspertët e inteligjencës artificiale, studiuesit dhe të gjithë ata që me dijen e tyre i shërbejnë njerëzimit.
Lini gjurmë pas vetes. Jepni kontributin tuaj në zhvillimin e njerëzimit. Bëni që edhe firma juaj të jetë e dukshme në arritjet e mëdha të kohës sonë.
Pikërisht për këtë na thërret Islami: të mos jemi vetëm spektatorë të historisë, por bashkëkrijues të saj me përgjegjësi.
Allahu na dhëntë dije që sjell dobi, urtësi që udhëheq dhe vepra që japin fryte edhe pas jetës sonë.
Allahu na dhëntë urtësi që ta dallojmë thelbësoren nga e parëndësishmja.
Dhe na bëftë një bashkësi që beson, kërkon dije, merr përgjegjësi dhe i sjell dobi mbarë njerëzimit.
Hafiz Bajrambunjamin Idrizi
