✍️- Në shekullin e tretë pas Hixhrit, lulëzoi lëvizja për të mbledhur, klasifikuar, kritikuar dhe dalluar hadithet autentike nga ato të dobëta, së bashku me studimin e transmetuesve, nivelet e tyre të saktësisë dhe precizitetit, dhe karakterin e tyre në aspektin e devotshmërisë dhe drejtësisë, ose paragjykimit dhe prirjes.
I pari që përpiloi një koleksion hadithesh autentike ishte Imam el-Buhariu, i ndjekur nga Muslimi në librin e tij “Sahih Muslim” i cili është libri i tretë në Islam.
🌴- Ai është Muslim ibn el-Haxhxhaxh ibn Muslim ibn Verd ibn Kushadh el-Kushajri En-nisaburi, i njohur edhe si Ebu el-Husejn. Ai i përkiste fisit Kushajr, një fis i njohur arab. Ai lindi në vitin 206 pas Hixhrit/821 të erës sonë, sipas historianëve më të besueshëm, në Nisabur, qyteti i lashtë i njohur për studimet dhe transmetimin e tij të lulëzuar të hadithit.
Babai i tij, Haxhxhaxh ibn Muslim el-Kushajri, ishte një dashamirës i dijes dhe një pjesëmarrës i shpeshtë i rretheve akademike. Djali i vogël Muslimi u rrit në këtë atmosferë të mrekullueshme, të bazuar në besim, duke shfaqur që në moshë të vogël një pasion për dijen, zell në ndjekjen e saj dhe një dashuri për hadithet profetike. Ai filloi të studionte me dijetarët e Nisaburit në moshën tetë vjeç.
Zoti e pajisi me një kujtesë të mprehtë, një mendje të shëndoshë dhe një kuptim të thellë. Kjo tërhoqi vëmendjen e mësuesve të tij, të cilët e lavdëruan kur ishte ende i ri. Mësuesi i tij, Is’hak ibn Rahvejh, në Nisabur, pa zellin dhe gatishmërinë e tij dhe parashikoi të ardhmen e tij, duke thënë: “Çfarë lloj njeriu do të jetë ky?” Mësuesi i tij, Muhamed Beshar, e konsideroi atë një nga memorizuesit më të mëdhenj të hadithit në botë, duke thënë: “Ka katër memorizues të mëdhenj të hadithit në botë: Ebu Zur’ah al-Razi në Rej, Muslimi në Nisabur, Abdullah al-Darimi në Samarkand dhe Muhamed ibn Ismail në Buhara.”
🌴- Imamët e hadithit e lavdëruan dhe e përshkruanin me lëvdatat dhe respektin më të lartë. Ndër përshkrimet më gjithëpërfshirëse është ai i dhënë nga Kadi Ijad, i cili tha: “Ai është një nga imamët e muslimanëve, një ruajtës i haditheve dhe një mjeshtër i përpilimit. Shumë imamë të hershëm dhe të mëvonshëm e lavdëruan atë dhe të gjithë ranë dakord për profesionalizmin e tij, përparësinë e tij, saktësinë e haditheve të tij, aftësinë e tij dalluese, besueshmërinë e tij dhe pranimin e transmetimeve të tij.”
Ndër veprat e tij janë libra mbi nofkat dhe emrat, klasat e Pasardhësve, transmetuesit e Urvah ibn al-Zubejrit, hadithe unike dhe hadithe të gjetura. Ai gjithashtu ka libra të humbur, duke përfshirë vepra mbi fëmijët e Sahabëve, vëllezërit dhe motrat, bashkëmoshatarët, gabimet e dijetarëve të hadithit, një përmendje të fëmijëve të el-Husejnit, mësuesve të Malikut, mësuesve të el-Thevriut dhe mësuesve të Shu’bes.
🌴- Ai filloi ta shkruante librin në një moshë të re në qytetin e tij të lindjes Nisabur, pasi udhëtoi shumë, u takua me dijetarë dhe mësoi prej tyre. Ai ishte njëzet e nëntë vjeç kur filloi këtë vepër të bekuar dhe iu deshën pesëmbëdhjetë vjet për ta përfunduar atë në vitin 250 AH (864 e.s.) në formën që kemi sot.
Imam Muslimi përpiloi dhe përzgjodhi hadithet për librin e tij nga treqind mijë hadithe që dëgjoi nga mësuesit e tij gjatë udhëtimeve të tij të gjata. Nga ky numër i madh, ai e ngushtoi numrin në 3033 hadithe unike. Me përsëritje, prova mbështetëse dhe transmetime vërtetuese, numri i përgjithshëm i haditheve në libër arrin në 7395, përveç dhjetë haditheve të përmendura në hyrje.
✍️- Një koleksion i organizuar mirë
Këto hadithe të zgjedhura u rregulluan në një mënyrë të organizuar mirë, duke i bërë ato lehtësisht të arritshme. Ato u rregulluan sipas kapitullit, me secilin libër që përmbante disa nënkapituj. Sipas numërimit të dijetarit të nderuar Muhamed Fuad Abdul Baki, koleksioni Sahih përfshin 54 libra, duke filluar me Librin e Besimit, i cili përfshin disa kapituj. Pas Librit të Besimit janë Libri i Pastrimit, pastaj Libri i Menstruacioneve, pastaj Libri i Lutjes, dhe Sahih Muslim përfundon me Librin e Interpretimit (Tefsir), i cili është libri i pesëdhjetë e katërt.
🌴- Ymeti Islam e pranoi me gatishmëri Sahih Muslim dhe e konsideroi atë së bashku me Sahih al-Bukhari, duke i konsideruar hadithet në të dyja si autentike dhe të vërtetuara përfundimisht. Disa dijetarë i krahasuan të dyja, me disa që anonin drejt preferimit të Sahih Muslim mbi homologun e tij, al-Bukhari. Megjithatë, konsensusi i vendosur midis dijetarëve është se Sahih al-Bukhari është superior në aspektin e autenticitetit, ndërsa Sahih Muslim është superior në aspektin e lehtësisë dhe aksesueshmërisë, pasi i paraqet hadithet në tërësinë e tyre në një vend, ndryshe nga al-Bukhari, i cili i ndan ato në kapituj. Dijetarët i janë përkushtuar Sahih Muslim, duke i ofruar asaj një shërbim të paçmuar. Ata kanë shkruar dhjetëra komente mbi të, më i famshmi prej të cilëve është “El-Minhaxh fi Sherh Sahih Muslim ibnil Haxhaxh” nga Imam En-nevevi. Sahih Muslim është botuar në botime të shumta, më i miri prej të cilëve është ai i redaktuar nga Muhammed Fuad Abd al-Baki.
🌴- Imam Muslim vazhdoi të mbante kuvende shkencore në Nisabur, duke tërhequr studentët e tij dhe ata që mezi prisnin të dëgjonin hadithet e Profetit (paqja dhe bekimet qofshin mbi të). Ndër studentët e tij më të shquar që udhëtuan tek ai ishin Ebu Isa Tirmidhi, Jahja ibn Sa’id, Ibn Huzejme, Ebu Bekr Muhammed ibn al-Nadr el-xharudi dhe të tjerë. Ai gjithashtu ia kushtoi kohën e tij shkrimit dhe përpilimit të haditheve. Natën e vdekjes së tij, ai ishte i angazhuar në kërkimin e një çështjeje shkencore që kishte lindur gjatë një diskutimi. Ai u ngrit për ta trajtuar çështjen dhe e kaloi natën duke ndjekur, por vdiq para agimit më 25 Rexheb, 261 AH (6 maj 875), në moshën pesëdhjetë e pesë vjeç. Ai u varros në Nisabur.
Prof. ass. dr. Musa Vila
