Thelbi i artikullit:
Ky artikull synon të rrëzojë pretendimin e atyre që e keqkuptojnë kaderin hyjnor, duke menduar se fati i banorëve të Zjarrit është vulosur me detyrim nga Zoti i botëve. Një pohim i tillë është i pambështetur. Përmes një sërë argumentesh të qarta dhe të qëndrueshme, autori sqaron se janë vetë njerëzit ata që zgjedhin rrugën e mosbesimit dhe, si pasojë e kësaj zgjedhjeje të vetëdijshme, ata e meritojnë ndëshkimin.
Për një pasqyrë më të gjerë dhe më të argumentuar, ju ftojmë të lexoni tekstin e mëposhtëm:
Më kujtohet se njëri nga studentët më pyeti për interpretimin e fjalës së Allahut të Lartësuar në suren Hud: “Dhe u përmbush Fjala e Zotit tënd: ‘Me siguri do ta mbush Xhehenemin me xhindë dhe njerëz, të gjithë.”[1]
I thashë atij: Duhet të lexohen të gjitha ajetet që flasin për këtë çështje, që të arrijmë në përfundimin përfundimtar, sepse ajo që është e përmbledhur në një vend, është e detajuar në një vend tjetër. Dhe komentimi më i mirë i Kuranit është që t’i kthehemi vetë Kuranit, sepse vetëm Allahu e di qëllimin e Tij. Dhe nuk është e lejueshme për një mysliman të jetë i paditur për Librin e Allahut, sidomos nëse është student i shkencave islame. Lidhja ndërmjet ajeteve që kanë të njëjtën temë është një formë thellimi dhe reflektimi. Po ta kishe bërë këtë, o biri im, do të arrije në përfundimin e saktë, që të udhëzon drejt drejtësisë së plotë dhe gjithëpërfshirëse të Allahut, dhe se hyrja në Xhehenem është fundi i jobesimtarëve, idhujtarëve, të devijuarve, hipokritëve dhe mëkatarëve – të cilët e kanë bërë këtë me vullnet të lirë, pa dhunë dhe pa detyrim. Allahu i Lartësuar thotë: “Çfarë do të bëjë Allahu me dënimin tuaj, nëse falënderoni dhe besoni?”[2]
Eja të thellohemi bashkë në ajetet e Allahut rreth pyetjes që më bëre:
Allahu i Lartësuar thotë në suren A’raf: “(Allahu) tha: Dënimi Im i godet ata që Unë dua, por mëshira Ime përfshin çdo gjë. Atë do t’ua caktoj atyre që janë të devotshëm, që japin zekatin dhe atyre që besojnë në ajetet Tona. Ata që ndjekin të Dërguarin, Profetin analfabet, të cilin e gjejnë të shkruar te ata në Teurat dhe Inxhil, që i urdhëron për të mirën, i ndalon nga e keqja, u lejon atyre gjërat e mira dhe u ndalon atyre të ndyrat, dhe ua heq prej tyre barrën dhe prangat që i rëndonin. Ata që besojnë në të, e ndihmojnë dhe e nderojnë atë dhe ndjekin dritën që është zbritur me të – pikërisht ata janë të shpëtuarit. Thuaj: O njerëz! Unë jam i Dërguari i Allahut për të gjithë ju.”[3]
Pra, Muhamedi (a.s) është i dërguar për gjithë njerëzimin, për çdo njeri. Prandaj, nuk ka shpëtim për ithtarët e librave të mëparshëm përveçse nëpërmjet besimit në të dhe besimit në atë që ai solli. Ai na solli dy të mira: mirësinë e dynjasë dhe ahiretit: “Ai nuk flet nga dëshira; ajo nuk është tjetër veçse shpallje që i shpallet.”[4]
Kush beson, ai është i udhëzuar, e kush mohon, do ta godasë dënimi.
Dhe vetë surja A’raf i përgjigjet pyetjes tënde, o biri im, dhe sqaron se kush do ta përjetojë këtë dënim. Allahu thotë: “Ne kemi krijuar për Xhehenemin shumë nga xhindët dhe njerëzit: ata kanë zemra me të cilat nuk kuptojnë, kanë sy me të cilët nuk shohin dhe kanë veshë me të cilët nuk dëgjojnë. Ata janë si bagëtitë, madje edhe më të humbur. Ata janë të pakujdesshmit (të shpërfillurit).”[5]
Ata e merituan hyrjen në Xhehenem për shkak se shpërfillën aftësitë dhe dhuntitë që u janë dhënë, mendjen, ndjesitë dhe shqisat. Sepse po t’i kishin përdorur siç duhet, do të arrinin në përfundimin se Allahu është i vërtetë, dhe se ajo që Ai i shpalli të dërguarve të Tij është e vërtetë.
Në suren Kaf lexojmë: “Hidhni në xhehenem çdo mohues kokëfortë, ndalues të mirësisë, që i kalon kufijtë dhe është plot dyshim. Ai që i ka bërë Allahut një tjetër zot, hidhini pra në dënim të ashpër! Shoqëruesi i tij do të thotë: ‘Zoti ynë, unë nuk e kam çuar në devijim, por ai vetë ishte në humbje të largët!’ Ai do të thotë: ‘Mos u grindni para meje, unë ju kam paralajmëruar më parë. Fjala nuk ndryshohet tek Unë, dhe Unë nuk jam padrejtës ndaj robërve.’ Atë Ditë Ne do t’i themi Xhehenemit: ‘U mbushe?’ e ajo do të thotë: ‘A ka më (për të sjellë)?’ Dhe Xheneti do t’u afrohet të devotshmëve, jo larg. Ky është ai që ju është premtuar: për çdo të penduar dhe të ruajtur. Kush e ka frikë të Gjithëmëshirshmin pa e parë dhe vjen me një zemër të kthyer (te Zoti), hyni aty në paqe. Ky është Dita e përjetshme. Aty ata do të kenë çfarë të duan, dhe Ne kemi më tepër për ta. Sa gjenerata kemi shkatërruar para tyre, që ishin më të fuqishëm se ata, dhe kërkuan rrugëdalje nëpër toka – a kishte shpëtim? Në këtë ka vërtet një përkujtim për atë që ka zemër, apo dëgjon me vëmendje duke qenë i pranishëm (me mendje).”[6]
Zjarri është për ata që kanë devijuar, kanë qenë të humbur, që kanë bërë shirk, kanë mohuar, kanë ndaluar të mirën dhe kanë kaluar kufijtë. Ndërsa Xheneti është për të devotshmit: ata që kanë kuptuar, janë udhëzuar, kanë pasur frikë nga i Gjithëmëshirshmi në të fshehtë, dhe që janë afruar dhe kthyer tek Zoti me zemër të sinqertë. Njeri i mençur është ai që e dëgjon të vërtetën, përfiton prej saj, dhe merr mësim nga këshillat dhe provat.
Në suren Sexhde lexojmë: “Sikur të donim, do t’i kishim udhëzuar të gjithë, por Fjala Ime është e vërtetuar: ‘Do ta mbush Xhehenemin me xhinë dhe njerëz, të gjithë së bashku.”[7]
Domethënë: Sikur Allahu të donte t’i detyronte robërit e Tij në një gjë, do t’i kishte detyruar të gjithë në besim dhe udhëzim. Por Ai i krijoi me natyrë të pastër, u dha atyre lirinë e zgjedhjes, dhe Ai ka shkruar Xhenetin për ata që besuan, u udhëzuan, qëndruan të drejtë dhe bënë vepra të mira. Dhe ka shkruar Zjarrin për ata që e njohën të vërtetën, por e injoruan apo e harruar, ndaj ata do të lihen pas dore në Ditën e Gjykimit dhe nuk do të mëshirohen për shkak të mosbesimit dhe devijimit të tyre.
Në suren Tahrim lexojmë: “O ju që nuk besuat! Mos kërkoni ndjesë sot, ju po shpërbleheni vetëm për atë që keni bërë.”[8]
Dhe në suren A’raf – tema që pyeti studenti – është një qortim i fortë nga Allahu ndaj djallit dhe një përgjigje e prerë dhe bindëse ndaj tij. Në ajetin: “Ai tha: ‘Dil prej saj i përçmuar dhe i larguar! Me të vërtetë, do ta mbush Xhehenemin me ty dhe me të gjithë ata që të ndjekin prej tyre.”[9]
Pra, banorët e Zjarrit, me të cilët do të mbushet Xhehenemi, janë ndjekësit e djallit dhe tiranët e xhindëve dhe njerëzve.
Në suren Isra lexojmë:“Ai (Allahu) tha: Shko! Dhe kushdo që të ndjek ty prej tyre, Xhehenemi do të jetë shpërblimi juaj, shpërblim i plotë!”[10]
Në suren Sad lexojmë: “Ai (djalli) tha: Për nderin Tënd, do t’i mashtroj të gjithë ata! Përveç robërve të Tu të sinqertë mes tyre. Ai (Allahu) tha: E vërteta është, dhe Unë e them të vërtetën: Do ta mbush Xhehenemin me ty dhe me ata që të ndjekin prej tyre, të gjithë.”[11]
Dhe në suren Hixhr lexojmë “Ai (djalli) tha: Meqë më mashtrove, unë do t’i devijoj ata të gjithë, përveç robërve të Tu të sinqertë mes tyre. Ai (Allahu) tha: Kjo është rrugë e drejtë mbi Mua. Me të vërtetë, robërit e Mi ti nuk do të kesh fuqi mbi ta, përveç atyre që të ndjekin nga të devijuarit. Dhe vërtet, Xhehenemi është premtimi i tyre, të gjithëve.”[12]
Djalli pra e pranon se është i pafuqishëm ndaj robërve të sinqertë të Allahut, në krye të të cilëve janë të dërguarit dhe profetët fisnikë, ndër ta Jusufi (a.s), për të cilin Allahu i Lartësuar në suren Jusuf dëshmon se është prej të sinqertëve, ku thotë: “Ajo deshi të binte në mëkat me të, dhe ai deshi të binte me të, po të mos shihte provën e Zotit të vet. Kështu ndodhi që Ne t’i largojmë prej tij të keqen dhe imoralitetin. Vërtet, ai ishte prej robërve Tanë të sinqertë.”[13]
Të dërguarit dhe profetët janë shembull i mirë dhe model i drejtë për njerëzit. Allahu i ka zgjedhur ata nga më të mirët e krijesave të Tij. Ata janë të mbrojtur nga çdo mëkat dhe e keqe. Prandaj, bëhu i kujdesshëm ndaj rrëfimeve izraelite dhe ndaj çdo gjëje që është shpikur për Jusufin[14] apo të tjerët nga ajo që nuk i ka hije as njeriut të zakonshëm, e jo më të dërguarve fisnikë.
Kam përmendur më parë se Hazreti Aliu (Allahu e nderoftë fytyrën e tij) ka thënë: “Kush e akuzon dikë tjetër për kurvëri dhe nuk sjell dëshmi, duhet të rrihet me tetëdhjetë goditje. E kush akuzon një të dërguar apo profet, duhet të rrihet me njëqind e gjashtëdhjetë goditje”, sepse ai është gënjeshtar dhe shpifës, dhe ka akuzuar të dërguar të pagabueshëm, prandaj meriton ndëshkim të dyfishtë.
Nuk ka përmirësim për një popull, as për të rinjtë apo të rejat, burrat apo gratë e tij, përveç kur i marrin të dërguarit dhe profetët e pagabueshëm si shembull dhe model. Kur ata i shohin si shembuj të plotësisë dhe bukurisë morale, atëherë vetë përmirësohen. Por, nëse mendojnë keq për ta, rrëshqasin drejt mëkateve dhe devijimit, humbin dhe meritojnë ndëshkim të ashpër.
Më kujtohet se një nxënës më pyeti edhe për një tjetër çështje nga surja Fatir: “A është, pra, njësoj ai të cilit i është zbukuruar veprimi i keq dhe ai e sheh si të mirë? Allahu e humb kë të dojë dhe udhëzon kë të dojë. Mos u shkatërro nga mërzia për ta! Vërtet, Allahu është i Dijshëm për atë që bëjnë.”[15]
Dhe më pyeti: Nëse Allahu ia ka zbukuruar atyre të këqijat për t’i bërë dhe njofton se Ai humb kë të dojë, cili është faji i tyre nëse shkojnë në humbje apo bëhen të këqij?
Unë i thashë: Ngadalë, biri im! Ky ajet ka nevojë për një shpjegim të saktë dhe të thellë. Duhet të kthehemi te Kurani vetë dhe ta kuptojmë duke përdorur gjuhën arabe për të sqaruar keqkuptimin. Kjo kërkon të hulumtojmë tri çështje, për të cilat pyesim:
1 – Ku është kallëzuesi (fjalia kryesore) në ajet?
Përgjigjen e gjejmë në suren Muhamed: “A është njësoj ai që është mbi një provë të qartë nga Zoti i vet, me atë të cilit i është zbukuruar vepra e keqe dhe ndjek dëshirat e veta?”[16]
Pra, fjala “si ai që…” është kallëzuesi, që në suren Fatir është lënë e nënkuptuar. Pra, a është i humburi njësoj me të udhëzuarin?
Po ashtu në suren Mulk lexojmë: “A është më i udhëzuar ai që ecën i përkulur me fytyrën përtokë, apo ai që ecën drejt mbi rrugë të drejtë?”[17]
Fjala “më i udhëzuar” është lajmi.
Kjo na ndihmon të kuptojmë edhe ajetin në suren Fatir, dhe përforcohet nga ajo në suren: “A do t’i bëjmë muslimanët njësoj me kriminelët? Çfarë keni, si gjykoni kështu?!”[18]
Pra, nuk barazohet i mirë me të keqin, as i drejti me mëkatarin. Allahu flet të vërtetën dhe gjykon me drejtësi.
2 – Kush është zbukuruesi në këtë ajet?
Na e shpjegojnë këtë ajetet e mëposhtme:
Në suren Nahl: “Djalli ua ka zbukuruar veprat.”[19]
Në suren Neml: “Djalli ua ka zbukuruar veprat.”[20]
Pra, djalli është ai që u zbukuron të këqijat ndjekësve të tij, të cilët më pas ua zbukurojnë edhe të tjerëve. Në suren En’am: “Po kështu, shumë prej idhujtarëve u është zbukuruar nga shokët e tyre vrasja e fëmijëve.”[21]
Fjala “shokët e tyre” është kryefjala e veprimit “zbukuruan”, dhe ata janë ndihmës të djallit.
Allahu nuk zbukuron të keqen, por zbukuron të mirën, siç thotë në suren Huxhurat: “Allahu ua bëri të dashur besimin dhe e zbukuroi atë në zemrat tuaja, dhe ua bëri të urryer mosbesimin, mëkatin dhe ligësinë, këta janë të udhëzuarit.”[22]
3 – Po për zbukurimin e jetës
Në suren Ali Imran lexojmë: “U është zbukuruar njerëzve dashuria ndaj dëshirave: ndaj grave, fëmijëve, arit dhe argjendit, kuajve të stërvitur, bagëtive dhe të mbjellave. Kjo është kënaqësia e jetës së kësaj bote, por te Allahu është përfundimi më i mirë.”[23]
Ky zbukurim është për gjërat e lejuara, për ndërtimin e jetës dhe shoqërisë nga njerëz që e adhurojnë Allahun, zbatojnë detyrimet, respektojnë të drejtat, dhe përhapin virtytet.
Ata kanë fëmijë të mirë, pasardhës të devotshëm që vazhdojnë në rrugën e besimit dhe vlerave, duke përdorur begatitë si ari, argjendi, kafshë, bimë dhe të mira të tokës, në mënyrë të drejtë dhe të lejuar. Kjo është begatia e kësaj jete, dhe kush i përdor në rrugë të drejtë, fiton shpërblimin më të mirë tek Allahu.
Dhe nëse lexon nga Surja Ali Imran ajetet që vijnë pas këtij ajeti, do të shohësh një dëshmi të qartë për këtë.
Në një hadith autentik thuhet: “Edhe në marrëdhënien intime të ndonjërit prej jush ka shpërblim.” Ata i thanë: “O i Dërguar i Allahut! A vërtet ndonjëri prej nesh kryen dëshirën e tij (seksuale) dhe për këtë ka shpërblim?” Ai tha: “E a nuk do të kishte mëkat sikur ta vendoste atë në mënyrë të ndaluar (haram)?“ Ata thanë: “Po.” Ai tha: “Ashtu edhe nëse e vendos në të lejuarën (hallall), ka shpërblim për të.”
Ndërsa fjala e Allahut të Lartësuar në Suren En-Neml: “Vërtet, atyre që nuk besojnë në botën tjetër, u kemi zbukuruar veprat e tyre, prandaj ata enden verbërisht.”[24] Kjo është një shprehje metaforike, si në fjalën e Allahut: “Kur devijuan ata, Allahu ua devijoi zemrat.”[25] Do të thotë: Kur ata ngulmuan në devijim dhe në humbje, ndonëse kishin njohur të vërtetën dhe udhëzimin, dhe kur ndoqën hapat e djallit, i cili ua zbukuroi veprat e këqija dhe u larguan nga zëri dhe drita e së vërtetës, Ne (Allahu) e lejuam atë devijim dhe ndikimin e djallit mbi ta, sepse ata e ndoqën atë me dëshirë. Ata janë të humburit. Ne ua dhamë atë që vetë dëshironin – devijimin dhe prishjen – në mënyrë që të mos ndodhë asgjë veçse me dëshirën Tonë: “Dhe ju nuk mund të doni asgjë, veçse nëse dëshiron Allahu, Zoti i botëve.”[26]
Ajeti i sures Saf: “Kur devijuan, Allahu ua devijoi zemrat, dhe Allahu nuk udhëzon popullin mëkatar.” tregon këtë qartë, dhe përforcohet edhe më tepër nga fjala e Tij në Suren Ali Imran: “Dhe le të mos mendojnë ata që nuk besuan se Ne u japim afat për të mirën e tyre, Ne vetëm u japim afat që të shtojnë mëkatin, dhe për ta ka dënim poshtërues.”[27] Dhe në Suren Merjem [75-76]: “Thuaj: ‘Kush është në humbje, Zoti i Gjithëmëshirshëm le t’i japë atij një afat të gjatë, derisa, kur të shohin atë që u është premtuar – ose dënimin ose Orën – do ta kuptojnë se kush është në vendin më të keq dhe më i dobët në ushtri. Dhe Allahu ua shton udhëzimin atyre që janë udhëzuar. Dhe veprat e mira që mbesin janë më të mira tek Zoti yt për shpërblim dhe për kthim.”[28]
Atëherë: Cili është kuptimi i fjalës së Allahut: “Allahu e humb kë të dojë dhe udhëzon kë të dojë”
Përgjigjja na çon te analiza e përemrit dhe te kujt i referohet ai. Rregulli gramatikor thotë: Përemri i referohet më të afërmit të përmendur më parë, përveç nëse ka ndonjë tregues që e zhvendos te një tjetër.
Fjala e Allahut në Suren Jusuf: “Ajo i tha: ‘Eja!’ Ai tha: ‘Qoftë larg Allahu! Vërtet, Ai është Zoti im, më ka bërë vendbanimin tim të mirë. Vërtet, të padrejtët nuk do të shpëtojnë.’”[29]
Këtu përemri në “Ai është Zoti im” i referohet Allahut, sepse Ai është që është përmendur më afër në ajet. Nuk i referohet burrit të saj (Zulejhasë), sepse nuk ka ndonjë tregues që ta çojë kuptimin aty. Dhe gjithashtu, profeti Jusuf (a.s) u përmbajt jo nga frika e burrit të saj, por nga frika e Allahut. Ai ishte i ndershëm, i drejtë, i pastër, i mbrojtur (nga mëkati), dhe nuk bënte kurrë ndonjë të keqe.
Nëse përemri do i referohej burrit të saj, atëherë do të mendohej se Jusufi (a.s) nuk mëkatoi ngaqë burri i saj kishte qenë i mirë me të, dhe nëse nuk do të kishte qenë i mirë, ai ndoshta do kishte mëkatuar, e kjo është një gjë që nuk lejohet të mendohet për një profet. Hebrenjtë janë ata që e njollosin imazhin e profetëve dhe i shpifin atyre në Teurat. Ndaj duhet të jemi të kujdesshëm.
Profeti (Jusufi), kur thotë: “Ai është Zoti im”, nuk pranon hyjninë për askënd tjetër veç Allahut, as para dërgimit si profet, as pas tij.
Po ta kuptojmë këtë, atëherë arrijmë në përfundimin se përemri në fjalët “e humb kë të dojë” dhe “udhëzon kë të dojë” i referohet “kush”, d.m.th. “atë që dëshiron devijimin” ose “atë që dëshiron udhëzimin”.
Pra, kuptimi është: Allahu e humb atë që dëshiron devijimin dhe udhëzon atë që dëshiron udhëzimin.
Nuk ka ndonjë tregues që ta lidhë përemrin me një të përmendur më parë.
Drejtësia hyjnore e kërkon që përemri t’i referohet më të afërmit, që është “kush”.
Nëse do një shembull ku përemri i referohet më të largëtit për shkak të një treguesi, ja ku është ajeti nga Surja Teube : “Thuaj: Nëse etërit tuaj, bijtë tuaj, vëllezërit tuaj, bashkëshortet tuaja, farefisi juaj, pasuritë që i keni fituar, tregtia që frikësoheni se do të dështojë, dhe shtëpitë që i doni, janë më të dashura për ju se Allahu, i Dërguari i Tij dhe lufta në rrugën e Tij, atëherë pritni derisa Allahu të sjellë urdhrin e Tij. Dhe Allahu nuk udhëzon popullin e prishur.”[30]
Përemri në fjalën e Allahut të Lartësuar: “në rrugën e Tij” kthehet patjetër te Allahu i Madhëruar dhe jo te i Dërguari i Tij, domethënë te i përmenduri më larg dhe jo më afër, për një arsye të qartë: Allahu i Madhëruar ka theksuar në Librin e Tij të Shenjtë, ashtu siç ka përmendur edhe i Dërguari (a.s) në hadithet e tij të sakta, se xhihadi nuk bëhet, nuk pranohet, nuk lejohet dhe nuk shpërblehet veçse nëse është vetëm në rrugën e Allahut, të Vetmit, pa shok.
Në Kuranin fisnik ka shumë ajete ku përemri i kthimit në humbje dhe shpie në humbje i atribuohet vetë njeriut, ose në ajet njeriu paraqitet si veprues i humbjes me dëshirën e tij, ose sqarohet se ajo që i ka zbritur dhe do t’i zbresë nga ndëshkimi është për shkak të humbjes së tij dhe zgjedhjes së së keqes në vend të së mirës, të së pavërtetës në vend të së vërtetës, të devijimit në vend të udhëzimit. Ose sqarohet se shejtani është ai që i ka udhëhequr të humburit drejt çdo të keqeje dhe prishjeje kur ka parë te ta dëshirë për këtë dhe largim nga udhëzimi dhe rruga e tij. Po ashtu, ndonjëherë kjo i atribuohet ndihmësve të shejtanit.
Nga kjo është fjalët e Allahut të Madhëruar në suren Nisa: “Dhe shejtani dëshiron t’i largojë ata në humbje të madhe.”[31] “Kush i bën shok Allahut, ai ka humbur humbje të madhe.”[32] “Allahu ua sqaron që të mos humbni, dhe Allahu është i Dijshëm për çdo gjë.”[33] [176] domethënë: që të mos humbni.
Në suren A’raf: “Zoti ynë, këta na humbën, prandaj jepu atyre dënim të dyfishtë nga zjarri.” Ai tha: ‘Për secilin ka të dyfishtë, por ju nuk e dini.”[34] E në vazhdim të leximit, në fund të ajeteve pas këtij ajeti gjenden: “Shijoni dënimin për atë që keni fituar Kështu i shpërblejmë kriminelët. Kështu i shpërblejmë zullumqarët.”[35]
Në suren Isra: “Kush udhëzohet, udhëzohet për të mirën e vet; dhe kush humbet, humbet vetëm kundër vetes së tij.”[36]
Në suren Kehf: “Thuaj: A t’ju tregojmë më të humburit në veprat e tyre? Ata që u është humbur përpjekja e tyre në jetën e kësaj bote, ndërsa mendojnë se po bëjnë mirë. Ata janë ata që mohuan ajetet e Zotit të tyre dhe takimin me Të, prandaj u janë shuar veprat dhe në Ditën e Kiametit nuk do t’u japim asnjë peshë. Ky është shpërblimi i tyre: Xhehenemi, për shkak se mohuan dhe tallën me ajetet e Mia dhe me të dërguarit e Mi.”[37]
Në suren Haxh: “Ka prej njerëzve që polemizojnë për Allahun pa dituri dhe ndjekin çdo shejtan të mallkuar. Është caktuar për të se kush e merr për mik, ai do ta humbë dhe do ta udhëzojë drejt dënimit të zjarrit flakërues.”[38]
Në suren Shuara, në fjalët e jobesimtarëve Ditën e Gjykimit:“Dhe nuk na humbën veçse kriminelët.”[39]
Në suren Ahzab për banorët jobesimtarë të Xhehenemit: “Ditën kur do të përmbysen fytyrat e tyre në zjarr, ata do të thonë: ‘Ah, sikur t’i kishim bindur Allahut dhe t’i kishim bindur të dërguarit!’ Dhe do të thonë: ‘Zoti ynë, ne i bindëm krerët tanë dhe të mëdhenjtë tanë, dhe ata na humbën nga rruga. Zoti ynë, jepu atyre dënim të dyfishtë dhe mallkoji me mallkim të madh.”[40]
Në suren Kaf:“Shoku i tij (nga xhindët) do të thotë: ‘Zoti ynë, unë nuk e kam shtyrë në mëkat, por ai ka qenë në humbje të madhe.’ Ai (Allahu) do të thotë: ‘Mos u grindni para Meje, unë ju kam paralajmëruar. Fjala nuk ndryshohet tek Unë, dhe Unë nuk jam i padrejtë ndaj robërve’.”[41]
Ndërkaq, ka edhe ajete ku përemri në fjalën “i humb” i referohet Allahut të Lartësuar, ose përmendet emri i Tij si kryefjalë në ajet. Siç është në suren Ibrahim: “Dhe Allahu i humb zullumqarët”[42]
Në suren Bekare: “Dhe me të Ai nuk i humb tjetër veçse të pabindurit. Të cilët e thyejnë besën e Allahut pasi e kanë forcuar dhe i këpusin ato që Allahu ka urdhëruar të lidhen, dhe bëjnë çrregullime në tokë – ata janë të humburit.”[43]
Në suren Muhamed: “Ata që mohuan dhe penguan nga rruga e Allahut. Ai ua humbi veprat e tyre.”[44]
Në suren Merjem: “Thuaj: Kush është në humbje, le ta zgjasë për të Mëshiruesi zgjatjen (e asaj rruge).”
“Dhe Allahu u shton udhëzim atyre që janë udhëzuar.”[45]
Në suren Gafir: “Kështu Allahu e humb këdo që është i shfrenuar dhe dyshues.”[46]
Është e qartë se Allahu e humb këdo që ngul këmbë në humbje, e kërkon me vullnetin e vet dhe largohet nga udhëzimi edhe pasi ai i është shfaqur qartë. Atëherë Allahu e lejon atë humbje, për shkak të këmbënguljes së vetë humbësit.
E kemi parë se në fund të sures Fatiha, Allahu i Lartësuar thotë: “dhe jo të humburit”, dhe nuk ka thënë: “ata që Ti i ke humbur”, pra ata u humbën vetë dhe humbën edhe të tjerët, dhe Allahu e deshi këtë (ndodhi me lejimin e Tij), pasi asgjë nuk ndodh pa lejen dhe dëshirën e Tij. Por Ai i Lartësuar, kur e dëshiron këtë, nuk kënaqet me kufrin dhe ithtarët e tij, nuk e do për ta, por Ai kënaqet me besimin dhe ithtarët e tij, të cilin e ka bërë natyrë të njeriut: “Allahu është i kënaqur me ta dhe ata janë të kënaqur me Të; kjo është për atë që i frikësohet Zotit të tij.”[47]
Kjo gjithçka sqarohet nga ajeti në suren Saff: “Kur devijuan ata, Allahu ua devijoi zemrat.” Fjala “devijuan” është kushti, dhe “ua devijoi” është përgjigjja e kushtit; pra ata filluan devijimin me këmbëngulje, e kërkuan atë, e deshën atë, dhe Allahu ua lejoi: “Dhe Allahu nuk e udhëzon popullin e pabindur.”
Në suren Nisa:“Kush kundërshton të Dërguarin pasi i është bërë e qartë e vërteta dhe ndjek rrugë tjetër nga ajo e besimtarëve – Ne do ta lëmë aty ku është drejtuar dhe do ta djegim në xhehenem; e sa përfundim i keq që është!”[48] Në këtë ajet shohim qartë se individi ka lirinë të veprojë, madje edhe pasi i është bërë e qartë e vërteta.
Në suren er-Ra’d: “Thuaj: Allahu e humb kë të dojë dhe e udhëzon tek Ai atë që i kthehet (me pendim).”[49]
Pra, dera e udhëzimit është e hapur për atë që dëshiron, pendohet, kthehet dhe udhëzohet. Allahu i Lartësuar e lejon robin të ndjekë atë që dëshiron, sidomos nëse robi ngul këmbë në atë rrugë. Ai humb në humbje atë që dëshiron humbjen, por nuk është i kënaqur me humbjen e tij dhe nuk e ndihmon në të, përkundrazi ia vështirëson, që ai të kthehet në rrugën e drejtë: “Dhe Ne do t’i bëjmë të shijojnë një dënim më të vogël para dënimit më të madh, që ndoshta të kthehen.”[50]
Ai udhëzon kë të dojë në udhëzim, është i kënaqur me udhëzimin e tij dhe e ndihmon në të.
Ja disa ajete që e dëshmojnë qartë këtë: Në suren Muhammed: “E atyre që u udhëzuan, Ai ua shtoi udhëzimin dhe ua dha devotshmërinë.”[51]
Në suren Merjem: “Dhe Allahu ua shton udhëzimin atyre që janë udhëzuar.”[52]
Në suren Bekare: “Allahu udhëzon kë të dojë në rrugën e drejtë.”[53]
Në suren Ra’d:”Dhe Ai udhëzon tek Vetja atë që kthehet me pendim.”[54]
Në suren Shura: “Dhe Ai udhëzon tek Vetja atë që pendohet.”[55]
Në fund të sures Ankebut: “Ata që përpiqen për Ne, Ne padyshim do t’i udhëzojmë në rrugët Tona, dhe Allahu është me mirëbërësit.”
Në suren Kasas: “Por Allahu udhëzon kë të dojë, dhe Ai e di më mirë kush është i udhëzuar.”[56]
Në suren Tagabun:“Kush beson në Allahun, Ai ia udhëzon zemrën.”[57]
Në suren Maide: “Allahu nuk i udhëzon njerëzit zullumqarë.”[58] “Allahu nuk i udhëzon njerëzit mohues.”[59] “Allahu nuk i udhëzon njerëzit mëkatarë.”[60]
Në suren Gafir: “Allahu nuk e udhëzon atë që është teprues e gënjeshtar.”[61]
Në suren Zumer:“Allahu nuk e udhëzon atë që është gënjeshtar e mosmirënjohës.”[62]
Kush e refuzon udhëzimin e Allahut, nuk do të udhëzohet kurrë, dhe nuk do të gjesh për të as mbrojtës, as udhërrëfyes, sepse udhëzimi i vërtetë është vetëm udhëzimi i Allahut: “Thuaj: Udhëzimi i Allahut është udhëzimi i vërtetë.”[63]
Në suren Isra: “Kush udhëzohet, udhëzohet vetëm për dobinë e vet.”[64]
Në suren Ali Imran: “Thuaj: Udhëzimi është udhëzimi i Allahut.”[65]
Në suren Lejl: “Me të vërtetë, Neve na takon udhëzimi.”[66]
Sa i përket fjalës së Tij:“Nuk ka detyrim në fe.”[67]Kjo nuk do të thotë ndalim të xhihadit në rrugën e Allahut, siç kanë menduar disa studiues të Librit të Allahut, por do të thotë se futja e besimit në zemra dhe forcimi i tij aty është vepër dhe dhuratë e Allahut, kur Ai sheh sinqeritetin, përkushtimin dhe pastërtinë e qëllimit të robit në pranimin e udhëzimit dhe besimit. Allahu thotë: “Dhe ti nuk mund t’i udhëzosh të verbërit nga humbja e tyre.”[68] (Neml: 81)
Në suren Kasas:“Ti nuk mund të udhëzosh atë që do, por Allahu udhëzon kë të dojë.”[69]
Kjo gjithashtu do të thotë se detyrimi në çështjet e besimit nuk i sjell dobi as atij që e bën detyrimin, as atij që detyrohet. Ndërsa fjala e Tij në suren Shura: “Dhe ti, me të vërtetë, udhëzon në rrugën e drejtë”[70]
d.m.th. e tregon atë dhe udhëheq drejt saj, ti je vetëm përcjellës dhe përkujtes, jo sundues, sepse vetëm Allahu e di gjendjen e brendshme: “Pra, përkujto, ti je vetëm përkujtes. Ti nuk je sundues mbi ta.”[71] (Gashije: 21-22)
Unë kam përmendur në librin tim “Vështrime mbi Librin e Allahut” një studim të përmbledhur mbi kuptimet e udhëzimit në Kuranin Famëlartë, prandaj mund t’i referohesh atij.
Kur njeriu bëhet mendjemadh dhe e shpërfill udhëzimin e Allahut, ai bën tejkalim, humb, dështon dhe e shkatërron veten. Në suren Alek, Allahu thotë: “Me të vërtetë, njeriu e tejkalon kufirin kur e sheh veten të pavarur.”[72]
Në suren Taha: “Kush ndjek udhëzimin Tim, nuk do të humbasë dhe as nuk do të jetë i mjerë. E kush kthehet nga përmendja Ime, për të ka jetë të vështirë dhe Ne do ta ringjallim ditën e Kiametit të verbër. Ai do të thotë: ‘O Zoti im, pse më ringjallët të verbër, kur më parë shihja?’ Allahu do t’i thotë: ‘Kështu, sepse ty të erdhën shenjat Tona, por ti i harrove ato, kështu edhe sot harrohesh.’ Dhe kështu e ndëshkojmë atë që tejkalon dhe nuk beson në shenjat e Zotit të vet. Me të vërtetë, dënimi i ahiretit është më i ashpër dhe më i përhershëm.”[73]
Këtu, verbëria është verbëri e zemrës, jo e syrit, ashtu sikur thotë Allahu: “Sepse nuk verbohen sytë, por verbohen zemrat që janë në gjoks.”[74]
Autor: Hisham El Himsi
Përktheu: Elton Harxhi
[1] – Sure Hud: 119.
[2] – Sure Nisa: 47.
[3] – Sure A’raf: 156 – 158.
[4] – Sure Nexhm: 3 – 4.
[5] – Sure A’raf: 179.
[6] – Sure Kaf: 24 – 37.
[7] – Sure Sexhde: 13.
[8] – Sure Tahrim: 7.
[9] – Sure A’raf: 18.
[10] – Sure Isra: 63.
[11] – Sure Sad: 82 – 85.
[12] – Sure Hixhr: 39 – 43.
[13] – Sure Jusuf: 24.
[14] – Në këtë kontekst, autori – nxënës i të cilit kam qenë unë – i referohet atyre thënieve dhe citateve që hasim në librat e tefsirit, se Jusufi (a.s) mendoi që të binte në mëkatin e imoralitetit. Sh.pk.
[15] – Sure Fatir: 8.
[16] – Sure Muhamed: 14.
[17] – Sure Mulk: 22.
[18] – Sure Kalem: 35 – 36.
[19] – Sure Nahl: 63.
[20] – Sure Neml: 24.
[21] – Sure En’am: 137.
[22] – Sure Huxhurat: 7.
[23] – Sure Ali Imran: 14.
[24] – Sure Neml: 4.
[25] – Sure Saff: 5.
[26] – Sure Tekuir: 29.
[27] – Sure Ali Imran: 178.
[28] – Sure Merjem: 75 – 76.
[29] – Sure Jusuf: 23.
[30] – Sure Teube: 24.
[31] – Sure Nisa: 60.
[32] – Sure Nisa: 116.
[33] – Sure Nisa: 176.
[34] – Sure A’raf: 38.
[35] – Sure A’raf: 41.
[36] – Sure Isra: 15.
[37] – Sure Kehf: 103 – 106.
[38] – Sure Haxh: 3 – 4.
[39] – Sure Shuara: 99.
[40] – Sure Ahzab: 66 – 68.
[41] – Sure Kaf: 27 – 29.
[42] – Sure Ibrahim: 27.
[43] – Sure Bekare: 23 – 25.
[44] – Sure Muhamed: 1.
[45] – Sure Merjem: 75 – 76.
[46] – Sure Gafir: 34.
[47] – Sure Bejjine: 8.
[48] – Sure Nisa: 115.
[49] – Sure R’ad: 27.
[50] – Sure Sexhde: 21.
[51] – Sure Muhamed: 17.
[52] – Sure Merjem: 7.
[53] – Sure Bekare: 213.
[54] – Sure R’ad: 27.
[55] – Sure Shura: 13.
[56] – Sure Kasas: 56.
[57] – Sure Tegabun: 11.
[58] – Sure Maide: 51.
[59] – Sure Maide: 67.
[60] – Sure Maide: 108.
[61] – Sure Gafir: 28.
[62] – Sure Zumer: 3.
[63] – Sure Bekare: 120.
[64] – Sure Isra: 15.
[65] – Sure Ali Imran: 73.
[66] – Sure Lejl: 12.
[67] – Sure Bekare: 256.
[68] – Sure Neml: 81.
[69] – Sure Kasas: 56.
[70] – Sure Shura: 52.
[71] – Sure Gashije: 21 – 22.
[72] – Sure Alek: 7.
[73] – Sure Taha: 123 – 127.
[74] – Sure Haxh: 46.
