Xhamia Banyabashi, e vetmja xhami e hapur për adhurim në kryeqytetin e Bullgarisë, Sofje, tërheq vëmendjen si një nga monumentet më të rëndësishme historike që ka arritur të mbijetojë nga periudha osmane deri më sot.
E ndërtuar në vitet 1566-1567 nga njëri prej burrështetasve osmanë, Kadi Seyfullah Efendi, xhamia dallohet me planin me një kupolë të vetme dhe minaren e saj të hollë, që pasqyrojnë tiparet e arkitekturës klasike osmane.
Xhamia historike, e cila ka ruajtur ekzistencën e saj për rreth 5 shekuj, njihet gjithashtu me emrat “Xhamia e Kadi Seyfullah Efendiut” dhe “Xhamia e Molla Efendiut”. Duke përmbushur nevojat fetare të komunitetit mysliman në Sofje, xhamia tërheq interes të madh veçanërisht gjatë faljeve të xhumasë dhe bajrameve.
E vendosur në qendër të qytetit, xhamia njihet si një nga trashëgimitë e rëndësishme kulturore që tërheq vëmendjen jo vetëm të banorëve vendas, por edhe të turistëve që vizitojnë Sofjen.
– Xhamia Banyabashi, një trashëgimi osmane në Sofje
Duke folur për Anadolu mbi Xhaminë Banyabashi, Myftiu Rajonal i Sofjes, Beyhan Mehmed, tha se xhamia është një nga strukturat më të vlefshme që ka mbijetuar pas Luftës Ruso-Osmane.
Mehmed rikujtoi se udhëpërshkruesi i shekullit të 17-të, Evliya Çelebi, në udhëpërshkrimin e tij e ka përshkruar xhaminë si “një nga më të bukurat në qytet”, duke theksuar se ajo përbën një qendër të rëndësishme fetare për myslimanët në Sofje.
Duke theksuar se hapësira aktuale e xhamisë shpesh është e pamjaftueshme për besimtarët, Mehmed tha se sidomos gjatë ditëve të xhumasë dhe festave, faljet zhvillohen edhe jashtë xhamisë.
Mehmed shpjegoi se emri i xhamisë vjen nga hamamet që ndodheshin në zonë gjatë periudhës osmane, duke shtuar: “Banyabashi do të thotë ‘koka e hamamit’. Për këtë arsye ajo njihet në popull si Xhamia Banyabashi.”
Ai gjithashtu theksoi se dikur rreth xhamisë ndodheshin hamame, tregje dhe Tyrbja e Kadi Seyfullah Efendiut, e cila u shkatërrua pas Luftës Ruso-Osmane dhe nuk ka mbijetuar deri në ditët e sotme.
– A mund të jetë vepër e Arkitektit Sinan?
Edhe pse nuk ka prova të qarta, Mehmed theksoi se xhamia konsiderohet nga populli dhe historianët si një nga ndërtimet që mund t’i përkasin Arkitektit Sinan, duke shtuar se ajo ka ngjashmëri me Xhaminë Rustem Pasha dhe Xhaminë Sokollu Mehmet Pasha në Stamboll.
Duke shtuar se xhamia është restauruar disa herë gjatë viteve, Mehmed tha: “Restaurimi më i madh është realizuar nga TIKA në periudhën 2012-2017. Është bërë një punë shumë e gjerë dhe xhamia është rikthyer në formën e saj origjinale.”
Mehmed theksoi se xhamia është në varësi të institucionit të Kryemyftinisë, duke shtuar: “Mirëmbajtja e xhamisë realizohet nga Kryemyftinia përmes Myftinisë Rajonale të Sofjes. Duke qenë trashëgimi kulturore, ajo mbrohet në kuadër të ligjeve të trashëgimisë të Ministrisë së Kulturës së Bullgarisë.”
