Presidenti turk Recep Tayyip Erdogan deklaroi sot se Samiti i NATO-s i vitit 2026 në kryeqytetin Ankara përfundoi “me sukses”, duke e përshkruar atë si një takim “historik” që do të ndihmojë në formësimin e së ardhmes së Aleancës në një kohë të sfidave të shtuara të sigurisë në rajonin euroatlantik, raporton Anadolu.
“E kemi përfunduar me sukses Samitin e NATO-s, të cilin e kemi pritur në vendin tonë për herë të dytë në 22 vjet dhe për herë të parë në kryeqytetin tonë, Ankara”, tha Erdogan në një konferencë për media pas përfundimit të Samitit.
Ai tha se takimi u zhvillua në një moment kritik për sigurinë euroatlantike dhe do të ketë rëndësi afatgjatë për Aleancën. “Ky samit historik, të cilin e organizuam në një kohë kur siguria euroatlantike po vihet në provë, është zhvilluar në një mënyrë që do të formësojë të ardhmen tonë të përbashkët”, tha ai.
Erdogan tha se Turqia është përballur me kriza rajonale dhe terrorizëm për dekada, pa përfituar nga “dividendi i paqes” pas Luftës së Ftohtë, të cilin e kanë shijuar shumë vende evropiane.
“Ka pasur periudha kur kemi mbetur vetëm dhe jemi trajtuar padrejtësisht. Prandaj, shpesh na është dashur të mbështetemi në kapacitetet tona”, tha ai.
Ai theksoi se këto përpjekje kanë mundësuar që Turqia të tejkalojë shumë aleatë të NATO-s në shpenzimet e mbrojtjes, kapacitetet ushtarake dhe fuqinë e industrisë së mbrojtjes. “Sot, sa u përket shpenzimeve të mbrojtjes, kapaciteteve ushtarake dhe industrisë së mbrojtjes që i mbështet ato, ne jemi shumë përpara shumë aleatëve”, tha Erdogan.
Presidenti shtoi se liderët e NATO-s shqyrtuan zbatimin e zotimeve të bëra në samitin e vitit të kaluar në Hagë dhe rikonfirmuan planet e Turqisë për të rritur më tej kontributin e saj në Aleancë.
– Roli i Turqisë në NATO
Duke theksuar rolin ushtarak të Turqisë brenda NATO-s, Erdogan tha se vendi komandon forcën e dytë më të madhe tokësore të Aleancës dhe për dekada ka shërbyer si shtyllë e sigurisë në krahun juglindor të NATO-s.
“Aktualisht ne komandojmë ushtrinë e dytë më të madhe tokësore të NATO-s. Për dekada, siguria e krahut juglindor të NATO-s i është besuar kryesisht vendit tonë”, tha ai.
Ai tha se Turqia mbetet ndër kontribuuesit kryesorë në operacionet, misionet dhe financimin e përbashkët të NATO-s, duke shtuar se avionët luftarakë turq F-16 do të dislokohen në Estoni nga muaji gusht në kuadër të misionit të NATO-s për patrullimin ajror.
Erdogan tha se Turqia do të vazhdojë të udhëheqë Forcën e Kosovës të NATO-s (KFOR) deri në shtator të vitit 2026 dhe është planifikuar të komandojë Forcën e Reagimit të NATO-s në vitet 2028-2029. Duke vënë në pah industrinë turke të mbrojtjes, Erdogan tha se vendi është ndër pak anëtarët e NATO-s që kanë aftësi të prodhojnë avionët e vetë luftarakë, tanket, mjetet detare dhe sisteme të mbrojtjes ajrore.
Ai shtoi se Turqia është bërë lider global në fushën e mjeteve ajrore pa pilot, dronëve detarë dhe prodhimit të anijeve luftarake, ndërsa njëkohësisht furnizon me produkte të mbrojtjes vendet aleate. Erdogan përsëriti se iniciativat e BE-së në fushën e mbrojtjes duhet të plotësojnë NATO-n dhe jo të çojnë në dyfishim të panevojshëm të përpjekjeve.
“Iniciativat e Bashkimit Evropian për mbrojtjen duhet të plotësojnë NATO-n dhe të shmangin dyfishimet e panevojshme. Ua tërheq vëmendjen aleatëve tanë dhe udhëheqjes së BE-së për këtë pikë të rëndësishme në çdo rast dhe në çdo forum”, tha ai.
Erdogan përsëriti thirrjen e tij për heqjen e kufizimeve të mbetura në tregtinë e mbrojtjes mes aleatëve të NATO-s.
“Edhe pse disa pengesa ndaj tregtisë së industrisë së mbrojtjes mes aleatëve janë zvogëluar, ato ende ekzistojnë. Këto kufizime duhet të hiqen sa më shpejt të jetë e mundur, pa kushte”, tha ai.
– “Trump ka qasje pozitive rreth avionëve luftarakë F-35”
Erdogan tha se homologu i tij amerikan, Donald Trump, ka mbajtur një “qasje pozitive” lidhur me dorëzimin e avionëve luftarakë F-35 për Turqinë, duke shtuar se sanksionet amerikane ndaj Ankarasë janë hequr në masë të madhe.
Presidenti turk tha se është optimist se Ankaraja përfundimisht do t’i marrë avionët luftarakë të gjeneratës së pestë.
“Z.Trump në fakt ka një qasje pozitive ndaj Turqisë për çështjen e F-35-ve. Shpresojmë që kur F-35-ët t’i dorëzohen Turqisë, e gjithë bota do të thotë: ‘Amerika e mbajti premtimin e saj’”, tha Erdogan.
Në vitin 2019, gjatë mandatit të parë të Trumpit, SHBA-ja e pezulloi Turqinë nga programi F-35 pasi kundërshtoi blerjen e sistemit rus të mbrojtjes ajrore S-400, duke pretenduar se sistemi rus do të rrezikonte sigurinë e avionëve.
Turqia ka deklaruar vazhdimisht se nuk ka konflikt mes dy sistemeve dhe ka propozuar krijimin e një komisioni për të studiuar çështjen. Ankaraja gjithashtu thekson se i ka përmbushur detyrimet e saj në programin F-35 dhe se pezullimi i saj ka shkelur rregullat, duke argumentuar se avionët do të forconin jo vetëm Turqinë , por edhe NATO-n.
Duke iu përgjigjur një pyetjeje mbi sanksionet amerikane, Erdogan tha se Washingtoni nuk po zbaton më në mënyrë aktive sanksione ndaj Turqisë.
“Për momentin, Shtetet e Bashkuara nuk po zbatojnë asnjë sanksion ndaj nesh. Në masë të madhe, ato janë hequr”, tha ai.
Erdogan shtoi se zyrtarë të lartë turq, përfshirë ministrin e Mbrojtjes, ministrin e Punëve të Jashtme, shefin e Shtabit të Përgjithshëm dhe zëvendëspresidentin, kanë dijeni të drejtpërdrejtë se kufizimet nuk po zbatohen më.
Ai gjithashtu vlerësoi komunikimin e tij me Trumpin, duke thënë se presidenti amerikan përgjigjet shpejt kur kontaktohet.
“Sa herë që kemi nevojë të kontaktojmë zotin Trump, ai na përgjigjet brenda 24 orësh dhe ne marrim përgjigjen e nevojshme”, tha Erdogan.
Presidenti turk tha se bashkëpunimi në mbrojtje do të mbetet “një nga shtyllat kryesore” të marrëdhënieve turko-amerikane, krahas zgjerimit të lidhjeve ekonomike.
“Është në interesin e Turqisë të zhvillojë marrëdhëniet tona ekonomike me Shtetet e Bashkuara dhe Amerika gjithashtu pajtohet me këtë”, tha ai, duke shtuar se si ai, ashtu edhe Trump ndajnë të njëjtin qëndrim.
Erdogan vuri në pah edhe industrinë në rritje të mbrojtjes në Turqi, veçanërisht sektorin e mjeteve ajrore pa pilot.
Ai përmendi kompaninë turke të mbrojtjes, Baykar, si shembull të suksesit të këtij sektori.
“Baykar po ndërmerr një hap të rëndësishëm dhe ky proces po vazhdon. Ata po marrin porosi shumë serioze nga e gjithë bota. Kjo tregon se mjetet tona ajrore pa pilot dhe dronët e armatosur janë pranuar globalisht”, tha Erdogan.
– “Vazhdoni të na ndiqni”
Erdogan hodhi poshtë gjithashtu kritikat e kryeministrit izraelit Benjamin Netanyahu dhe kryeministrit grek Kyriakos Mitsotakis lidhur me një shitje të mundshme të avionëve luftarakë F-35 Turqisë, duke theksuar të drejtën e Ankarasë për të prodhuar dhe blerë pajisje të avancuara të mbrojtjes.
“Të dyja këto deklarata nuk kanë asnjë vend në botën time”, tha Erdogan. “Është e qartë në çfarë ujërash po noton Netanyahu. Zoti Mitsotakis nuk duhet të kishte rënë në një gabim të tillë”, shtoi ai.
Erdogan tha se Turqia nuk ka kundërshtuar kurrë blerjet e mbrojtjes nga Greqia dhe se pret të njëjtën qasje edhe në këmbim.
“A e kemi vënë ndonjëherë në pikëpyetje pse zoti Mitsotakis bleu apo po blen pajisje mbrojtëse për Greqinë? Jo. Megjithatë, Greqia është fqinji ynë. Mund të kishim bërë komente të tilla, por nuk ka nevojë”, tha ai.
“Një vend mund të blejë dhe shesë pajisje mbrojtëse. Turqia tashmë po i prodhon këto sisteme dhe, krahas prodhimit të tyre, ka gjithashtu të drejtën t’i blejë ato”, shtoi Erdogan.
Presidenti turk shtoi se Ankaraja vazhdon bisedimet për prokurime të mbrojtjes me vende të ndryshme dhe po i përshtat politikat e saj në përputhje me këto zhvillime.
I pyetur për takimin e tij me Trumpin dhe nëse Washingtoni e ka lidhur një shitje të mundshme të F-35-ve për Turqinë me sistemin rus të mbrojtjes ajrore S-400, Erdogan nuk pranoi të jepte hollësi.
“Vazhdoni të na ndiqni”, u përgjigj ai.
Erdogan promovoi gjithashtu projektin vendas të mbrojtjes ajrore të integruar të Turqisë, “Kupola e Çeliktë”, duke thënë se ai do të forcojë kapacitetet mbrojtëse si të Turqisë, ashtu edhe të NATO-s.
“Projekti Kupola e Çeliktë është gjithashtu lëvizja më e fuqishme e përballjes së forcave për NATO-n në rajonin tonë”, tha ai.
“Ne kemi ndërmarrë të gjitha hapat e nevojshëm dhe Turqia po përparon çdo ditë me Kupolën e Çeliktë. Ne i kemi paraqitur këto kapacitete herë pas here dhe do të vazhdojmë ta bëjmë këtë. Nëse të tjerët kanë kupolat e tyre, ne gjithashtu kemi Kupolën e Çeliktë”, deklaroi presidenti turk.
– Turqia bën thirrje për paqe në Ukrainë dhe Lindjen e Mesme
Erdogan bëri thirrje për përpjekje të reja diplomatike për t’i dhënë fund luftërave në Ukrainë dhe Lindjen e Mesme, duke thënë se rajoni nuk mund të përballojë konflikte të tjera.
Gjatë samitit dyditor, Erdogan tha se aleatët e NATO-s diskutuan luftën në Ukrainë, sigurinë rajonale dhe luftën kundër terrorizmit.
Ai përsëriti se terrorizmi mbetet “një nga dy kërcënimet kryesore të sigurisë për NATO-n” dhe tha se Aleanca duhet të ruajë solidaritet të sinqertë në luftimin e tij.
Duke iu referuar luftës në Ukrainë, Erdogan tha se konflikti ka hyrë në vitin e pestë dhe është shndërruar në një luftë rraskapitjeje me humbje të mëdha njerëzore.
“Kjo luftë rraskapitjeje është kthyer në një makinë masakrash, duke shkaktuar dhjetëra mijëra viktima çdo muaj”, tha ai.
Erdogan tha se Turqia ka mbështetur vazhdimisht dialogun dhe diplomacinë që nga fillimi i konfliktit dhe rikonfirmoi gatishmërinë e Ankarasë për të lehtësuar negociatat.
“Nuk ka humbës në një paqe të drejtë. Dua të përsëris se ne jemi të gatshëm t’i mbledhim edhe një herë palët në Turqi”, tha ai.
– “Rajoni ynë nuk mund të përballojë as tensione të reja dhe as konflikte të reja”
Erdogan tha se sulmet izraelite ndaj Libanit kanë vazhduar pavarësisht përpjekjeve diplomatike, duke rezultuar me afro 5 mijë të vdekur që nga 2 marsi, zhvendosjen e civilëve, shkatërrimin e qyteteve dhe pushtimin gradual të territorit libanez.
Ai gjithashtu dënoi fushatën ushtarake të Izraelit në Rripin e Gazës, duke thënë se “pushtimi dhe shtypja vazhdojnë pa ndërprerje”.
Më shumë se 73 mijë palestinezë, shumica gra dhe fëmijë, janë vrarë në Gaza, theksoi Erdogan.
“Ata që e shohin sigurinë e tyre në paqëndrueshmërinë e rajonit po përpiqen të shuajnë edhe shkëndijën më të vogël të paqes”, tha ai.
Ai paralajmëroi kundër inkurajimit të asaj që e përshkroi si një “mentalitet të varur nga lufta” dhe theksoi se rajoni ka nevojë urgjente për stabilitet.
“Rajoni ynë nuk mund të përballojë as tensione të reja dhe as konflikte të reja. Përkundrazi, ashtu si ajri dhe uji, njerëzimi ka nevojë për paqe, qetësi dhe stabilitet”, tha Erdogan.
– Dialog i hapur me Greqinë
Lidhur me marrëdhëniet me Greqinë, Erdogan mirëpriti deklaratat e fundit të Mitsotakisit, i cili shprehu dëshirën për të zgjidhur mosmarrëveshjet mbi juridiksionin detar në Detin Egje.
“Unë ndaj të njëjtin qëndrim me zotin Mitsotakis për zgjidhjen e çështjeve në Detin Egje”, tha Erdogan.
Duke theksuar se ministrat e jashtëm të dy vendeve do të vazhdojnë diskutimet, ai tha se vetë liderët mund të përfshihen drejtpërdrejt nëse është e nevojshme.
“Zgjidhja e çështjeve në ato ujëra është para së gjithash përgjegjësi e liderëve. Unë ndaj të njëjtin qëndrim”, tha ai.
– Takime dypalëshe në margjinat e samitit
Erdogan tha gjithashtu se gjatë samitit zhvilloi bisedime për çështje dypalëshe dhe rajonale me disa liderë, përfshirë Trumpin dhe liderët e Kanadasë, Finlandës, Francës, Gjermanisë, Italisë dhe Mbretërisë së Bashkuar.
Ai vuri në dukje se edhe presidenti sirian, Ahmed al-Sharaa, ndodhej në Ankara dhe tha se më vonë do të merrte pjesë në një darkë pune me liderët e BE-së, përpara se të presë të enjten liderët e Malit të Zi, Sllovakisë dhe Shqipërisë.
Ai njoftoi se Turqia do të organizojë edhe dy ngjarje të mëdha ndërkombëtare para përfundimit të vitit 2026: Samitin e 13-të të Organizatës së Shteteve Turkike në Ankara më 29-30 tetor dhe Samitin Klimatik të OKB-së, COP31, në Antalya nga 9 deri më 20 nëntor.
Erdogan falënderoi Sekretarin e Përgjithshëm të NATO-s, Mark Rutte, organizatorët e samitit dhe qytetarët e Ankarasë për rolin e tyre në organizimin e ngjarjes, duke thënë se ata demonstruan edhe një herë mikpritjen e Turqisë para botës.
