Industritë e naftës dhe gazit nën sulm: lufta që po shkund ekonominë botërore, ngjashëm a më rëndë se pandemia
Që nga 28 shkurti, Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli kanë bombarduar Iranin me qëllim që, sipas deklaratave të tyre, ta dobësojnë aq shumë regjimin në Teheran sa të mos përbëjë më kërcënim për Izraelin dhe pjesën tjetër të botës.
Një pasojë e kësaj: çmimi global i naftës është rritur me rreth 60 përqind që nga fillimi i sulmit. Çmimi ndërkombëtar i naftës së papërpunuar Brent tani është më i shtrenjti që nga mesi i vitit 2022, ndërsa nafta e papërpunuar e Omanit të Lindjes së Mesme, me më shumë se 150 dollarë amerikanë për fuçi, madje ka arritur një maksimum historik.
Pse çmimet e naftës janë rritur kaq shumë?
Rreth 20 përqind e kërkesës botërore për naftë transportohet përmes Ngushticës së Hormuzit, një kalim i ngushtë detar që lidh Gjirin Persik me oqeanet e botës. Në përgjigje të sulmeve, Irani nuk po synon vetëm Izraelin dhe bazat ushtarake amerikane në rajon, por edhe objektiva civile në shtetet fqinje të Gjirit.
Megjithatë, faktori vendimtar për çmimet e naftës është fakti se forcat e armatosura nën kontrollin e regjimit iranian kanë bllokuar trafikun përmes Ngushticës së Hormuzit. Që nga fillimi i luftës, vetëm disa anije tregtare, të tilla si cisterna, anije kontejnerësh dhe anije të tjera mallrash, kanë kaluar nëpër ngushticë, nga rreth 140 në ditë. Rënia e ndjeshme e furnizimit global ka rritur çmimet e naftës.
Irani ka synuar gjithashtu infrastrukturën e naftës dhe gazit. Synimet përfshijnë Ras Laffan në Katar, terminalin më të madh në botë të eksportit të LNG-së ku gazi natyror lëngëzohet për transport, si dhe dy rafineri në Kuvajt dhe një në Yanbu, Arabi Saudite. Ekspertët vlerësojnë se do të duhen muaj, nëse jo vite, për të riparuar të gjitha dëmet.
Qyteti portual i Detit të Kuq, Yanbu, shihet si një alternativë e mundshme për eksportet e naftës nga rajoni. Megjithatë, kapaciteti i tij është vetëm një pjesë e vogël e asaj që do të nevojitej për të zëvendësuar Ngushticën e Hormuzit si një rrugë transporti.
Si po e bllokon Irani Ngushticën e Hormuzit?
Ngushtica e Hormuzit, vetëm rreth 40 kilometra e gjerë, ndodhet midis Iranit dhe Omanit. Irani ka kërcënuar të sulmojë dhe madje të fundosë anijet që përpiqen të kalojnë pa leje. Ai përdor dronë, raketa tokë-det dhe anije pa pilot të ngarkuara me eksplozivë. Ekzistojnë gjithashtu frikë se marina iraniane ka vendosur mina detare në kanalin ujor.
Që nga fillimi i luftës, më shumë se 20 sulme, ndoshta sulme me raketa, ndaj anijeve tregtare në Gjirin Persik dhe Gjirin e Omanit, në anën tjetër të Ngushticës së Hormuzit.
Cilat vende janë më të prekura nga bllokada e Ngushticës së Hormuzit?
Thënë thjesht, rritja e çmimeve prek të gjitha vendet që blejnë ose shesin naftë dhe derivate të naftës si benzina ose vajguri në tregun botëror. Çmimi i plehrave minerale, të cilat prodhohen me ndihmën e gazit natyror, është rritur gjithashtu. Megjithatë, jo të gjitha vendet janë po aq të varura nga këto lëndë të para. Eksportuesit jashtë rajonit të Gjirit mund të përfitojnë edhe përmes të ardhurave më të larta dhe shitjeve potencialisht më të larta.
Vendet eksportuese të naftës në Gjirin Persik preken drejtpërdrejt, pasi një pjesë e madhe e ekonomive të tyre varen nga të ardhurat nga eksporti i naftës dhe gazit.
Përveç tyre, janë prekur edhe vendet importuese. Midis tyre janë vende të fuqishme industrialisht që janë më të ekspozuara ndaj rritjes së çmimeve dhe goditjeve të furnizimit sesa ekonomitë e bazuara në shërbime. Vendet aziatike si Kina, Japonia dhe Koreja mund të goditen veçanërisht rëndë, pasi ato janë blerësit kryesorë të lëndëve të para nga Gjiri Persik.
Megjithatë, Irani ndërkohë ka njoftuar se do të lejojë kalimin e anijeve që nuk i konsideron “armiqësore”. Në fund të javës së kaluar, u deklarua se Irani do të lejonte edhe dërgesat në Japoni, megjithëse ky vend ka lidhje të ngushta ekonomike dhe ushtarake me Shtetet e Bashkuara, raporton DW.
Pasi Presidenti i SHBA-së Donald Trump njoftoi më parë këtë javë se do të shtynte sulmet e planifikuara ndaj infrastrukturës energjetike iraniane për pesë ditë dhe foli për përparim në negociatat me Iranin, çmimet e naftës duket se po stabilizohen pak. Me sa duket, tregjet e mallrave kanë filluar të mbështeten në faktin se konflikti i armatosur mund të përfundojë më shpejt nga sa mendohej më parë. /tesheshi
