Kur brezat e ardhshëm të lexojnë për Gazën me tmerr dhe të pyesin si e lejuam një gjenocid të transmetuar drejtpërdrejt të ndodhte, çfarë do të thuash?
Tani, kur Izraeli po ekzekuton një “zgjidhje përfundimtare” në Gaza, kur është shumë vonë që kundërshtimi të bëjë ndonjë ndryshim, vala ka nisur ngadalë të kthehet. Tani që Gaza është rrafshuar, shndërruar në varre masive dhe rrënoja, njerëzit që kanë qëndruar të heshtur për 19 muaj po fillojnë ngadalë të flasin. Tani që Izraeli dhe SHBA nuk po përpiqen më të shtiren se nuk janë të vendosur të boshatisin Gazën dhe Bregun Perëndimor nga palestinezët, për të “marrë kontrollin” e gjithë tokës, disa kritika kanë nisur të dalin.
Në Mbretërinë e Bashkuar, e kanë përdorur fjalën me “g” – gjenocid.
Pas 19 muajsh dhune gjenocidale dhe pothuajse tre muajsh fushatë urie, Britania e Madhe ka vendosur ta përshkruajë situatën si “të egër”. Britania, bashkë me Francën dhe Kanadanë, ka kërcënuar – dhe jam e sigurt që liderët izraelitë po dridhen nga frika për këtë – se mund të ketë një përgjigje “konkrete” nëse vrasjet masive dhe uria vazhdojnë.
Ndërkohë, ka pasur një ndryshim të lehtë në mbulimin mediatik. Në vend që të përsërisin thjesht pikat e fjalimit të qeverisë izraelite, figura të rëndësishme të medias si Piers Morgan kanë filluar të sfidojnë zëdhënësit izraelitë përse mediat ndërkombëtare nuk janë lejuar lirshëm të hyjnë në Gaza për të parë vetë çfarë po ndodh.
Por e gjithë kjo është shumë pak, shumë vonë. Nuk do ta rikthejë në jetë Hind Rajab-in e vogël, një vajzë pesëvjeçare që u vra kur ushtarët izraelitë qëlluan 335 plumba në makinën ku ajo ishte e bllokuar nga frika. Apo punonjësit e ndihmës që u ekzekutuan nga Izraeli dhe u varrosën në varre të cekëta.
Nuk do të rindërtojë spitalet, kopshtet, qendrat e fertilitetit dhe universitetet që janë shkatërruar sistematikisht nga Izraeli. Nuk do t’u kthejë fëmijëve në Gaza – grupi më i madh i fëmijëve me gjymtime në botë – gjymtyrët e tyre. Nuk do të rregullojë dëmet afatgjata që kequshqyerja dhe mungesa pothuajse dyvjeçare e arsimit u kanë shkaktuar brezave të tërë.
Kritika që po shohim tani është thjesht një ushtrim për të shpëtuar imazhin. Opozitë performative, në mënyrë që në të ardhmen, kur shkalla e vërtetë e masakrës në Gaza të jetë e qartë, politikanët dhe figurat mediatike që e kanë mundësuar dhe justifikuar këtë tmerr për 19 muaj të mund të thonë: “Shikoni! Fola! Nuk qëndrova thjesht duarkryq!”
Dhe ti, çfarë do të thuash? Kur brezat e ardhshëm të lexojnë për Gazën me tmerr dhe të pyesin si e lejoi bota perëndimore – me gjithë superioritetin e saj moral, rendin e saj të bazuar në rregulla dhe përqendrimin e saj në të drejtat ndërkombëtare të njeriut – që të ndodhte një gjenocid i transmetuar drejtpërdrejt, çfarë do të thuash? Kur mësojnë se për 19 muaj ne zgjoheshim çdo mëngjes me video të fëmijëve të djegur të gjallë – të bombarduar me armë që i ka paguar taksapaguesi amerikan dhe që bota perëndimore i ka justifikuar – a do të mundesh të thuash se ke ngritur zërin?
Nëse ke qëndruar i heshtur deri tani, duke i thënë vetes se kjo është thjesht shumë e ndërlikuar për të folur, nuk është shumë vonë për të ngritur zërin.
Shumë njerëz të zakonshëm do të mund të mbajnë kokën lart dhe të thonë se nuk kanë qëndruar të heshtur; se kanë përdorur çdo platformë apo privilegj që kishin. Logan Rozos, një student i NYU që nuk mori diplomën sepse në fjalimin e diplomimit përmendi “mizoritë që po ndodhin aktualisht në Palestinë”, do të mund të thotë se nuk qëndroi i heshtur. Studentët që u përjashtuan nga Universiteti Columbia për shkak të protestave do të mund të thonë se vunë në rrezik të ardhmen e tyre për drejtësi. Aktorja Melissa Barrera, e pushuar nga “Scream 7” për postimet pro-Palestinës, do të mund të thotë se vuri integritetin mbi karrierën.
Por njerëzit me pushtet të vërtetë nuk do të mund të thonë të njëjtën gjë; ata nuk do të mund të lajnë duart nga gjaku. Ka shumë gjasa që i gjithë ky tmerr të fajësohet mbi Benjamin Netanyahun, ndërsa të tjerët përpiqen të lajnë duart. Por kjo nuk është vetëm gjenocidi i Netanyahut. Ky është gjenocidi i Biden-Harris, Gjenocidi i Trump-Vance, I Keir Starmer dhe David Lammy, Është gjenocidi i CEO-së së Microsoft, Satya Nadella, Është gjenocidi i medias kryesore. Lista vazhdon.
Nuk do të ishim këtu po të mos ndodhte çnjerëzimi sistematik i palestinezëve nga mediat perëndimore dhe shtypja e fjalës pro-palestineze. Nuk do të ishim këtu nëse gazetarët perëndimorë dhe Joe Biden nuk do të kishin prodhuar konsensus për gjenocidin duke përsëritur gënjeshtrën nxitëse se Hamas kishte prerë kokat e foshnjave. Nuk do të ishim këtu nëse administrata Biden do të kishte punuar vërtet për një armëpushim në vend që të gënjente për përpjekjet e saj dhe t’i jepte Izraelit dorë të lirë për të bërë çfarë të donte. Më në fund, historia do t’i gjykojë të gjithë këta njerëz.
Por ndoshta kjo është dëshirë naive. Ndoshta jam e pafajshme në të menduarit se, edhe nëse të gjithë palestinezët dëbohen në Libi dhe Gaza shndërrohet në një resort me markën Trump, do të ketë ndonjëherë një përballje me të vërtetën. Në fund të fundit, sa amerikanë apo evropianë e dinë çfarë është Nakba? Sa njerëz dinë për operacionin “Cast Thy Bread” në 1948 kur u helmua uji i pijshëm në fshatrat palestineze? Sa amerikanë e dinë për Rachel Corrie, aktivisten e re paqesore nga Uashingtoni që u vra nga një buldozer izraelit teksa përpiqej të shpëtonte shtëpitë palestineze në Gaza në vitin 2003?
Që nga Nakba, zërat palestinezë janë shtypur aktivisht dhe mizoritë izraelite janë minimizuar. (Një shkrimtare palestineze që e njoh pati një shkrim që u tërhoq nga një revistë prestigjioze amerikane disa vite më parë sepse ajo nuk pranoi të hiqte përmendjen e Nakbës.) Për çdo mizori të kryer nga një palestinez ke dëgjuar. Të është thënë vazhdimisht se e gjitha kjo nisi më 7 tetor 2023.
Është shumë vonë për drejtësi të vërtetë në Gaza tani. Nuk mund t’i kthejmë fëmijët e vdekur. Nuk mund ta fshijmë atë që ka ndodhur. Por nuk është shumë vonë për llogaridhënie. Mizoritë duhet të dokumentohen. Të vdekurit në Gaza duhet të numërohen saktë në mënyrë që të dimë sa njerëz janë vrarë. Mediat duhet të ndalojnë së përsërituri shifrën zyrtare të më shumë se 55,000 viktimave pa e vënë në kontekst dhe pa përmendur se, kur përfshihen vdekjet indirekte nga uria, sëmundjet apo të ftohtit, numri i vërtetë ndoshta është shumë më i madh.
Nëse ke qëndruar i heshtur deri tani, duke i thënë vetes se kjo është thjesht shumë e ndërlikuar për t’u folur, nuk është shumë vonë për të ngritur zërin. Ajo që po ndodh në Gaza është ndryshe nga tmerret që po ndodhin në Sudan dhe Republikën Demokratike të Kongos, sepse, nëse je në Perëndim, kjo po ndodh në emrin tënd. Po ndodh me taksat e tua dhe me ndihmën e liderëve të tu. Nëse je në SHBA, përfaqësuesit e tu të zgjedhur kanë duartrokitur këtë gjenocid. Të gjithë jemi bashkëfajtorë. Edhe pse disa shumë më tepër se të tjerët.
Ndaj, edhe një herë, mendo çfarë do të thuash kur të të pyesin se çfarë bëre në këtë moment. Heshtja nuk është neutralitet. Dhe heshtja jote nuk do të harrohet. Siç ka thënë Martin Luther King Jr: “Në fund, nuk do të mbajmë mend fjalët e armiqve tanë, por heshtjen e miqve tanë.”
Arwa Mahdawi
22 maj 2025, The Guardian:
Arwa Mahdawi është kolumniste e Guardian US
