Ibn Ata’il-lah El Iskenderi (r. h) ka thënë:
“Nëse Ai të hap një derë të njohjes së Vet, mos u shqetëso për veprat e tua të pakta; sepse Ai nuk ta hapi atë veçse sepse dëshiron të të bëhet i njohur ty. A nuk e di se njohja është dhuratë që Ai ta sjell ty, ndërsa veprat janë ato që ti ia ofron Atij? E ku mund të krahasohet ajo që ti ia ofron Atij me atë që Ai ta sjell ty!”
1 – Pikat kryesore që trajton kjo urtësi:
1 – Lartësimi i dhuratës hyjnore mbi punën njerëzore: Dhënia dhe zbulimi i Vetvetes nga ana e Allahut (et-te’arruf) është pafundësisht më e madhe se çdo adhurim apo vepër që mund të kryejë njeriu.
2 – Mosrënia në pesimizëm për shkak të mangësive: Besimtari nuk duhet të dëshpërohet apo të ndjehet i pamjaftueshëm në rrugëtimin e tij shpirtëror kur sheh se veprat e tij janë të pakta, nëse Allahu i ka hapur një derë të njohjes së Tij.
3 – Qëllimi i portave të njohjes: Çdo gjendje, lehtësim apo sprovë që të bën të njohësh Madhështinë, Mëshirën apo Urtësinë e Allahut është një ftesë e drejtpërdrejtë nga Ai për t’u afruar.
4 – Dallimi mes orvatjes dhe pranimit: Veprat janë përpjekje e robit që ngjitet lart, ndërsa njohja (ma’rifeti) është dritë hyjnore që zbret poshtë nga Allahu.
5 – Çlirimi nga egoja e adhurimit: Urtësia e edukon besimtarin të mos mbështetet në vetëkënaqësinë e punëve të veta, por te bujaria dhe mirësia e Allahut.
6 – Kuptime të reja mbi sprovat: Ndonjëherë Allahu e pakëson mundësinë e kryerjes së veprave të shumta trupore (p.sh. përmes sëmundjes apo punëve të jetës), por e kompenson atë duke i hapur zemrës dritare të thella të njohjes.
7 – Mbizotërimi i dhuratës mbi përpjekjen: Ndriçimi shpirtëror është rezultat i hirit hyjnor dhe jo automatikisht i meritës apo i sasisë së punës njerëzore.
8 – Edukimi i përulësisë: Duke kuptuar se njohja vjen nga Allahu, besimtari pastrohet nga mendjemadhësia dhe kupton se çdo gjë e mirë buron nga Mëshira Hyjnore.
9 – Riorientimi i fokusit shpirtëror: Fokusimi i tepërt te sasia e veprave mund ta shpërqendrojë njeriun nga prania dhe përjetimi i Zotit në zemër.
10 – Lidhja mes njohjes dhe dashurisë: Kur Allahu i bëhet i njohur një robi, në zemrën e tij lind një dashuri dhe bindje e thellë që peshon më shumë se sasia formale e adhurimeve.
2 – Shpjegimi i urtësisë:
Kjo urtësi prek një nga pikat më delikate të psikologjisë shpirtërore të besimtarit: ekuilibrin mes orvatjes njerëzore (veprave) dhe pranimit të mirësisë hyjnore (njohjes). Shpesh, besimtari bie në grackën e matjes së gjendjes së tij shpirtërore vetëm me sasinë e veprave trupore (si namazet vullnetare, agjërimi apo sadakaja). Kur sheh se këto vepra janë të pakta, ai ndjen ankth dhe dëshpërim, duke harruar se Zoti mund t’i ketë dhuruar diçka pafundësisht më të madhe: një perceptim të thellë të pranisë së Tij.
Allahu (xh.sh) thotë në Kuran: “Dhe Unë nuk i krijova xhinët dhe njerëzit veçse që të Më adhurojnë.”[1] Dijetarët e tefsirit, si Ibn Abasi (r.a.), kanë shpjeguar se fjala “të Më adhurojnë” do të thotë gjithashtu “të Më njohin”. Adhurimi trupor është mjeti, ndërsa njohja e Allahut është qëllimi përfundimtar.
Në një transmetim tjetër, Profeti (a.s.) thotë: “Asnjë prej jush nuk do të hyjë në Xhenet me veprat e veta.” Të pranishmit pyetën: “As ti, o i Dërguari i Allahut?” Ai tha: “As unë, përveçse nëse Allahu më mbulon me mëshirën dhe mirësinë e Tij.” Ky hadith përputhet saktësisht me urtësinë e Ibn Ata’il-lahut: veprat tona janë të kufizuara dhe të mangëta, kurse mirësia dhe njohja e Allahut janë të pakufishme.
Ibn Ata’il-lahu përdor një krahasim logjik e vizual tejet të fuqishëm: Njohja është diçka që Allahu ta sjell ty, kurse veprat janë diçka që ti ia ofron Atij. Kur analizohet ky krahasim, bëhet e qartë se dhurata e Mbretit sovran nuk mund të krahasohet kurrsesi me dhuratën modeste të një njeriu të varfër.
3 – Analizë shpirtërore:
Analiza shpirtërore e kësaj urtësie zbulon rrezikun e “edukimit nga egoja”, ku njeriu fillon e mbështetet te veprat e veta dhe te siguria që i ofron vetëkënaqësia e të qenit “punëmirë”. Kjo është një formë e fshehtë e vetëpëlqimit. Kur robi bën shumë vepra, rrezikon të mendojë se po i siguron vetes afrimitetin me Zotin me forcat e veta.
Për ta shëruar këtë, Allahu ndonjëherë e privon robin nga lehtësia e kryerjes së veprave të shumta (me anë të ndonjë pamundësie trupore, ngarkese apo sprove), por në të njëjtën kohë i hap atij një dritare perceptimi të thellë shpirtëror (et-te’arruf). Përmes një sprove, robi mund të arrijë të njohë Emrin e Allahut El-Latif (I Buti), El-Hakim (I Urti) apo Er-Rahman (Mëshiruesi) në një mënyrë që nuk do ta arrinte kurrë vetëm me namaze trupore.
Et-te’arruf (bërja e Vetvetes i njohur nga ana e Allahut) vjen shpesh në forma që njeriu nuk i pret:
Përmes një sprove ku kupton varfërinë e vet absolute dhe fuqinë e Zotit;
Përmes një qetësie të papritur në zemër midis stuhive të jetës;
Përmes një përjetimi të thellë të madhështisë së Kuranit apo lutjes.
Shpirtërisht, urtësia e çliron besimtarin nga kompleksiteti i numrave dhe sasive, duke e kaluar te cilësia e pranisë shpirtërore. Ajo i kujton atij se e rëndësishme nuk është vetëm çfarë i çon ti Zotit, por çfarë lejon Ai të hyjë në zemrën tënde prej dritës së Tij.
4 – Udhëzime praktike:
1 – Shijo dritaret e njohjes! Kur ndjen një çast përjetimi të thellë të pranisë së Zotit, falënderuese dhe reflektuese, mos e prish atë me mendime të llojit “por unë nuk bëra dot namaz natë sot”.
2 – Kujdes nga vetëpëlqimi i veprave! Kurrë mos mendo se arritjet e tua shpirtërore janë meritë e thjeshtë e orëve të tuaja të adhurimit.
3 – Mos u dëshpëro kur trupi lodhet! Nëse sëmundja apo obligimet e jetës ta pakësojnë sasinë e adhurimeve vullnetare, kërkoje Zotin përmes pranimit, durimit dhe njohjes së Urtësisë së Tij.
4 – Vlerëso cilësinë mbi sasinë! Një namaz dy rekatesh me zemër të pranishme e të mbushur me njohjen e Madhështisë së Zotit vlen më shumë se dhjetëra rekatë të kryer me nxitim e papërqendrim.
5 – Shndërro sprovat në dritare njohjeje! Sa herë që përballesh me një vështirësi, pyet veten: “Cilën cilësi apo Emër të Allahut po më mëson kjo ngjarje të njoh?”
6 – Zhvillo mirënjohje për dhuratat e brendshme! Ndjenja e qetësisë, shpresa, frika e dobishme nga Zoti dhe mbështetja tek Ai janë dhurata të njohjes, falëndero për to njëlloj si për dobitë materiale.
7 – Mos e krahaso veten me të tjerët! Rruga shpirtërore është individuale; Allahu mund t’i japë dikujt rrugën e punëve të shumta, e dikujt tjetër rrugën e njohjes dhe dashurisë së thellë.
8 – Ruaj ekuilibrin! Kjo urtësi nuk është thirrje për të braktisur veprat, por për të mos u mbështetur tek to. Vazhdo kryerjen e obligimeve me përpikëri.
9 – Rri i hapur ndaj dhuntive hyjnore! Lutju Allahut me shpirt: “O Zot, më dhuro njohjen Tënde dhe më bëj prej atyre që të shohin me dritën e zemrës.”
10 – Liri nga presioni i arritjeve: Kujtoji vetes se në marrëdhënie me Zotin je pranues i mëshirës së Tij, jo një tregtar që mat përfitimet.
5 – Mesazhi i urtësisë:
Mesazhi qendror i kësaj urtësie është çlirimi i besimtarit nga robëria e mbështetjes te vetvetja dhe orientimi i tij i plotë drejt bujarisë hyjnore.
Allahu nuk ka nevojë për sasinë e punëve tona, por do zemrën tonë të kthjellët. Kur Ai zgjedh t’i shfaqë një robi dritën e njohjes së Tij — qoftë përmes një sprove, një vëzhgimi apo një frymëzimi të brendshëm — Ai po i jep atij dhuratën më të lartë që mund të ekzistojë.
Përpjekja njerëzore është gjithmonë e kufizuar dhe e papërsosur, ndërsa njohja që vjen nga Allahu është e pakufishme dhe e përsosur.
Prandaj, mesazhi përfundimtar është: Veprat e tua janë dhurata jote modeste për Zotin, ndërsa njohja e Tij është dhurata e Tij madhështore për ty. Prandaj, kurrë mos lejo që vogëlsia e dhuratës sate të të bëjë të verbër ndaj madhështisë së Dhuratës së Tij!
Autor: Elton Harxhi
By: ardhmëriaonline.com
[1] – Sure Dharijat: 56.
