Bashkëpunimi me Tel Avivin, po nxit një garë të re armatimesh në një rajon ende të brishtë
Një hije shqetësuese po shtrihet mbi të ardhmen e Ballkanit Perëndimor. Zgjerimi i bashkëpunimit ushtarak mes Izraelit dhe disa vendeve të rajonit po sjell në vëmendje atë që analisti shqiptar Marjo Durmishi e cilëson si “izraelizimi” i ushtrive ballkanike.
Në një intervistë për gazetaren Geraldina Colotti, botuar nga L’Antidiplomatico, ai analizon depërtimin e teknologjisë ushtarake izraelite në rajon dhe pasojat e mundshme për ekuilibrat e sigurisë.
Në qendër të kësaj dinamike qëndron Elbit Systems, gjiganti izraelit i industrisë së mbrojtjes, i specializuar në prodhimin e dronëve, sistemeve të mbikëqyrjes, pajisjeve elektronike dhe teknologjive të luftës.
Prania e tij është veçanërisht domethënëse në një rajon ku shtetet kanë marrëdhënie të ndërlikuara politike dhe mosmarrëveshje të pazgjidhura territoriale.
Një nga shembujt më të rëndësishëm është bashkëpunimi mes Beogradit dhe Elbit Systems. Në prill të këtij viti u bë publik projekti për prodhimin e përbashkët të dronëve në Serbi, në bashkëpunim me kompaninë shtetërore SDPR.
Në shtator, projekti shënoi një hap tjetër me përurimin e një impianti për montimin e mjeteve ajrore pa pilot të projektuara në Izrael. Ndër sistemet e përfshira përmendet Lanius-X, një dron i vogël me katër helika, i projektuar për zbulim dhe, në konfigurime të caktuara, edhe për misione sulmuese.
Madje ish-presidenti Aleksandar Vuçiç paralajmëroi gjithashtu ngritjen e impianteve të tjera në bashkëpunim me partnerët izraelitë. Bashkëpunimi nuk kufizohet te prodhimi vendas.
Serbia ka blerë nga Elbit sisteme të ndryshme, përfshirë dronë, artileri raketore dhe pajisje për luftën elektronike. Këto marrëveshje janë pjesë e programit të modernizimit të ushtrisë serbe, e cila po diversifikon furnizuesit e saj ushtarakë.
Edhe Shqipëria është pjesë e këtij rrjeti bashkëpunimi, megjithëse në rrethana të ndryshme. Durmishi përmend rolin e kompanisë shtetërore KAYO, e angazhuar në industrinë e mbrojtjes, si dhe përfshirjen e sipërmarrësit izraelito-amerikan Ron Yeffet në zhvillimin e marrëdhënieve industriale me palën izraelite.
Sipas tij, këto lidhje dëshmojnë zgjerimin e bashkëpunimit mes Tiranës dhe Tel Avivit, ndonëse përmasat dhe kushtet e operacioneve të veçanta kërkojnë transparencë dhe dokumentim të mëtejshëm.
Shqetësimi nuk lidhet vetëm me vlerën ekonomike të kontratave, por edhe me natyrën e teknologjive që po përhapen. Përveç Lanius-X, në analizë përmenden Magni dhe Hermes 900, një dron më i madh, i projektuar kryesisht për misione zbulimi dhe mbikëqyrjeje.
Serbia ka blerë sisteme Hermes nga Izraeli dhe i ka ekspozuar edhe në manifestime ushtarake. Durmishi e lidh përhapjen e këtyre pajisjeve me përvojën operacionale të ushtrisë izraelite në konfliktet e Lindjes së Mesme, veçanërisht në Gaza.
Sipas tij, ekziston një problem serioz etik dhe politik kur teknologjitë e përdorura në operacione ushtarake transferohen te shtete të tjera, sidomos në rajone ku konfliktet historike dhe tensionet kombëtare mbeten të pazgjidhura.
Izraeli po ndërton një rrjet më të gjerë marrëdhëniesh ekonomike dhe ushtarake në Ballkan, një hapësirë me rëndësi strategjike mes Evropës, Mesdheut Lindor dhe Lindjes së Mesme.
Kjo dinamikë ndërthuret edhe me praninë e Turqisë në Shqipëri, Kosovë dhe Bosnjë-Hercegovinë. Sipas tij, konkurrenca mes aktorëve ndërkombëtarë po e bën më të ndërlikuar ekuilibrin rajonal.
Një tjetër element është Republika Srpska, entiteti me shumicë serbe në Bosnjë-Hercegovinë. Durmishi përmend hapjen e një dhome tregtie në Banja Luka si shenjë të zgjerimit të lidhjeve ekonomike me Izraelin.
Një nga kritikat kryesore të Durmishit lidhet me përplasjen mes shpenzimeve ushtarake dhe nevojave sociale. Investimet në armatime dhe retorika e kërcënimeve të jashtme, argumenton ai, rrezikojnë të zhvendosin vëmendjen nga problemet e përditshme të qytetarëve: papunësia, varfëria, pabarazia dhe korrupsioni.
Pyetja është veçanërisht e rëndësishme për vendet e Ballkanit, të cilat ende përballen me sfida të mëdha zhvillimi. Edhe Shqipëria po rishikon kapacitetet e saj mbrojtëse dhe po zgjeron bashkëpunimin me partnerët ndërkombëtarë.
Por forcimi i ushtrisë, nuk mund të jetë zëvendësim për investimet në ekonomi, arsim dhe mirëqenie.
Rreziku i përshkallëzimit është veçanërisht i ndjeshëm në veriun e Kosovës dhe në Bosnjë-Hercegovinë, ku tensionet politike dhe mosmarrëveshjet territoriale vazhdojnë të kërcënojnë stabilitetin.
Në këto rrethana, shtimi i dronëve dhe sistemeve të mbikëqyrjes mund të shërbejë për parandalimin e kërcënimeve, por edhe të ushqejë dyshimet dhe incidentet mes palëve.
Ballkani mbart ende plagët e luftërave të viteve 1990. Prandaj, zgjerimi i industrisë ushtarake dhe marrëveshjeve të armatimit nuk mund të shihet si një proces thjesht ekonomik apo teknik.
Analiza e Durmishit ngre një çështje që shkon përtej kompanive dhe kontratave: çfarë modeli sigurie po ndërtohet në rajon? Pa transparencë në marrëveshjet ushtarake, kontroll të armatimeve dhe angazhim serioz për zgjidhjen e konflikteve, modernizimi i ushtrive mund të prodhojë më shumë pasiguri sesa stabilitet. \tesheshi
