Në literaturën islame transmetohet një rrëfim domethënës që shpreh bukur balancën e roleve në shoqëri.
Thuhet se në Ditën e Gjykimit do të sillet një dëshmor për t’u futur në Xhenet. Atij do t’i thuhet: “Hy në Xhenet.” Por ai, me përulësi, do të përgjigjet: “Ka dikush më meritor se unë.” Do t’i thuhet: “Kush është ai?” Ai do të thotë: “Është dijetari, sepse ai i mësoi njerëzit dhe ua tregoi rrugën e Allahut.”
Pastaj do të sillet dijetari dhe do t’i thuhet: “Hy në Xhenet.” Por edhe ai do të thotë: “Ka dikush më meritor se unë.” Do t’i thuhet: “Kush është ai?” Ai do të përgjigjet: “Është tregtari i ndershëm, i cili jetoi mes fitimeve dhe tundimeve të dynjasë, por nuk e braktisi drejtësinë dhe rrugën e hallallit.”
Edhe pse ky tregim i veçantë nuk transmetohet si hadith autentik, ai pasqyron në mënyrë të mrekullueshme frymën e mësimeve islame. Vetë Profeti ﷺ ka vënë në një nivel të lartë tregtarin e ndershëm, duke thënë se ai do të jetë me profetët, të drejtët dhe dëshmorët.
Ky tregim na kujton se një shoqëri e shëndoshë nuk ndërtohet vetëm nga një kategori njerëzish. Ajo qëndron mbi disa shtylla themelore që plotësojnë njëra-tjetrën.
Së pari është sakrifica, e përfaqësuar nga dëshmori, i cili jep edhe jetën e tij për të mbrojtur të vërtetën dhe drejtësinë.
Së dyti është dija, e përfaqësuar nga dijetari, sepse pa dije njerëzit humbasin drejtimin dhe shoqëria bie në errësirë.
Së treti është ndershmëria në jetën ekonomike, e përfaqësuar nga tregtari i drejtë, i cili në mes të interesave materiale ruan ndërgjegjen, hallallin dhe drejtësinë.
Ata nuk janë të izoluar; përkundrazi, shoqëria ka nevojë që dijetari të ketë sinqeritetin e dëshmorit, që tregtari të udhëhiqet nga dija e dijetarit dhe që të gjithë të sakrifikojnë për të mirën e përbashkët.
Këto tre figura na tregojnë një të vërtetë të madhe: Islami nuk e sheh devotshmërinë vetëm në një formë. Ajo mund të shfaqet në sakrificë, në dije, por edhe në ndershmëri në jetën e përditshme.
Në këtë tregim të thjeshtë qëndron një e vërtetë e madhe: bota nuk qëndron vetëm mbi muret prej guri, por mbi shtyllat e padukshme të sakrificës, dijes dhe ndershmërisë. Kur këto tri bashkohen, atëherë ndërtohet një shoqëri që është e fortë në parime dhe e bekuar në jetën e saj. Secili prej nesh, në rolin e vet, mund të jetë një nga ata që e mbajnë botën.
Hoxhë Korab Hajraj
