I ngjashëm me Donbasin, kryefjalë e atyshme vetëm “lufta”
Dy fortesa mesjetare qëndrojnë përballë njëra-tjetrës pranë lumit Narva që ndan Estoninë nga Rusia.
“Ura e Miqësisë”, e cila lidh dy brigjet e mbuluara me borë dhe dikur ishte simbol i Aradnjas, tani në anën estoneze përmban tela me gjemba dhe të ashtuquajturit “dhëmbë dragoi”, pra barriera anti-blind.
“Emri është disi ironik”, tha Eerik Purgel, kreu i policisë kufitare në qytetin kryesisht rus të Narva-s në Estoni.
Disa kanë frikë se qyteti kufitar me më shumë se 50,000 banorë, kryesisht qytetarë estonezë dhe rusë dhe njerëz që kanë qenë pa shtetësi që nga rënia e Bashkimit Sovjetik, mund të jetë një objektiv i ri për Presidentin rus Vladimir Putin.
Në anën estoneze të urës, një flamur i NATO-s valëvitet së bashku me flamujt e Estonisë dhe Bashkimit Evropian.
Ura dikur ishte e mbushur me njerëz që udhëtonin me makinë për në Rusi, ku shkonin për pazar ose për të vizituar të afërmit. Por sot, kalimi kufitar është i mbyllur për trafikun dhe udhëtarët i mbajnë bagazhet e tyre në këmbë. “Ndoshta nuk duhet të ketë një urë,” tha Purgel.
Ndërsa lufta e Moskës kundër Ukrainës i afrohet përvjetorit të katërt, atmosfera në Narva është e zymtë. “Këtu në buzë të Evropës, lufta përjetohet ndryshe,” tha kryetarja e bashkisë Katri Raik. “Çdo ditë e shohim Rusinë përtej kufirit.”
“Të gjithë po mendojmë se çfarë do të ndodhë më pas”, shtoi ajo në sallën e bashkisë së shekullit të 17-të, të rinovuar rishtazi, e rrethuar nga ndërtesa të epokës sovjetike.
Që nga pushtimi i Ukrainës nga Rusia në vitin 2022, Estonia, ashtu si dy shtetet e tjera baltike, Letonia dhe Lituania, ka forcuar mbrojtjen e saj.
Ushtria e Estonisë është e vogël. Ministria e mbrojtjes thotë se mund të vendosë pak më pak se 44,000 trupa për të mbrojtur vendin nëse është e nevojshme, përveç 2,000 trupave nga aleatët e NATO-s.
Autoritetet estoneze kanë zbatuar edhe masa të tjera për të mbrojtur sigurinë e tyre kombëtare. Ato i kanë hequr qytetarët rusë dhe personat pa shtetësi nga e drejta e tyre për të votuar në zgjedhjet lokale dhe po fillojnë të mësojnë estonishten në dhjetëra shkolla. Reformat e kanë goditur më rëndë Narva-n, ku shumica e njerëzve flasin rusisht.
Ndryshimet, të kombinuara me papunësinë e lartë, rritjen e kostove, përkeqësimin e lidhjeve me Rusinë dhe frikën nga konflikti, kanë rritur tensionet në qytetin kufitar.
“Kjo është periudha më e vështirë në historinë tonë në rreth 40 vjet”, tha kryetari i këshillit bashkiak Mikhail Stalyunukhin, duke hedhur poshtë politikat që synojnë folësit rusisht.
“Kjo përkeqësohet nga bisedat e vazhdueshme për luftë, luftë, luftë, luftë, luftë. Njerëzit po kalojnë një situatë shumë të vështirë morale, ekonomike dhe sociale.”
Rreth gjysma e banorëve të Narva-s kanë shtetësi estoneze, një e treta kanë ruse, dhe rreth 7,000 njerëz janë pa shtetësi. Qyteti me vendndodhje strategjike është sunduar nga danezë, gjermanë, rusë, suedezë dhe estonezë në shekujt e kaluar.
Shumica e ndërtesave historike baroke u shkatërruan gjatë Luftës së Dytë Botërore, dhe nën sundimin sovjetik Narva banohej kryesisht nga rusë. Tridhjetë e pesë vjet që kur Estonia u bë e pavarur, Narva ende përballet me probleme që lidhen me identitetin e saj.
Vladimir Aret, një menaxher hoteli 32-vjeçar dhe anëtar i asamblesë së qytetit, tha se shumë në Narva ndihen sikur janë të ndarë midis dy botëve. “Unë jam evropian, por ndonjëherë bëjmë shaka se nuk e kuptojmë se çfarë është atdheu ynë”, tha ai.
Ndërsa shumë, përfshirë Aretin, e quajnë veten patriotë estonezë, disa e lavdërojnë Putinin. Disa njerëz në Narva flasin vetëm rusisht. Ata shikojnë televizion rus dhe ndiejnë nostalgji për të kaluarën sovjetike.
Rusia kritikon rregullisht qeverinë estoneze. Në një raport të botuar në dhjetor, Ministria e Jashtme ruse shkroi për “çmendurinë në rritje rusofobe” të Estonisë dhe politikat “neonaziste” të qeverisë.
Disa mbështesin qëndrimin e Moskës. “Ne, folësit e rusishtes, vuajmë nga diskriminimi”, tha një grua në të 50-at në Narva me kusht anonimiteti nga frika e pasojave.
Olga Kolesnikova, një grua 64-vjeçare pa shtetësi, nuk u pajtua. “Nuk ndihem e disavantazhuar”, tha bankierja në pension, duke shtuar se tre nga katër fëmijët e saj janë shtetas estonezë.
Aleksandr Grulyov, një punëtor ndërtimi 59-vjeçar, tha se madje po mendonte të hiqte dorë nga shtetësia e tij ruse. “Askush nuk po shtyp askënd këtu”, shtoi ai.
Por politologu gjerman Carlo Masala tha se heqja e të drejtës së votës qytetarëve rusë në zgjedhjet lokale në Estoni ishte një mundësi e përkryer për propagandën ruse.
Ashtu si në Donbas në Ukrainën lindore, “Rusia mund të pretendojë se të drejtat e pakicave të saj jashtë vendit po shkelen, gjë që i jep asaj një arsye për t’i mbrojtur ato, nëse është e nevojshme me mjete ushtarake”, i tha ai AFP-së.
Në librin e tij “Nëse Rusia fiton: Një skenar”, Masala imagjinon ushtarët rusë që kapin Narva-n në vitin 2028 me qëllim që të nisin një sulm më të gjerë ndaj shteteve baltike dhe të çojnë në rënien e mundshme të NATO-s.
Sipas librit të tij, forcat ruse do ta merrnin Narva-n brenda disa orësh me ndihmën e shtresave të popullsisë civile lokale, të cilët do të ishin të armatosur para sulmit. Masala i tha AFP-së se disa qytete të tjera me popullsi të madhe ruse, përfshirë Kirkenes në Norvegji dhe Daugavpils në Letoni, gjithashtu mund të jenë të prekshme nga një sulm i mundshëm rus.
Pushtimi i Ukrainës nga Rusia ka sjellë në qendër të debatit prirjet politike të rusëve në Estoni. “A do ta mbështesnin ata vendin në rast të një lufte, e cila mund të jetë kundër Rusisë?” u pyetën folësit rusë në një anketë të vitit 2023.
Sipas rezultateve të anketës, 65 përqind e folësve rusë thanë se ishin “ndoshta ose patjetër patriotë estonezë”, ndërsa 28 përqind thanë se ishin “ndoshta ose patjetër jo”.
Elisej Solovyov nuk ka dyshime për besnikërinë e tij ndaj Estonisë. Anëtari 18-vjeçar i Kaitseliit, një organizatë vullnetare për mbrojtjen e vendit, tashmë di si të hapë llogore dhe të përdorë armë zjarri. “Ne jemi gati të mbrojmë vendin tonë, nuk kemi frikë”, tha ai.
Analisti Masala tha se Narva sot i ngjan një fortese. “Kjo do ta bëjë çdo veprim ushtarak shumë më të vështirë sesa do të kishte qenë disa vite më parë”.
Udhëheqësit e policisë kufitare estoneze e hedhin poshtë idenë se Narva është veçanërisht e ndjeshme ndaj një sulmi nga Moska. Egert Belitsev, kreu i shërbimit kufitar estonez, tha se një numër i madh rusësh jetojnë gjithashtu në Berlin.
Me një justifikim të tillë, “mund të sulmoni edhe Berlinin”, tha ai. Por nga pika e kalimit kufitar në Narva, Purgel thotë: “Është qyteti ynë, ne do ta mbrojmë atë me jetën tonë”. /tesheshi
