Paramendoni për një moment këtë situatë: 26 vjet pas çlirimit, ne vazhdojmë të merremi me materiale që pretendohet se kanë ardhur nga strukturat e armikut, dhe më shqetësuesja është se këto materiale përdoren nga ne për të gjykuar njerëzit, organizatat dhe të kaluarën tonë.
Këtu, për mua, qëndron problemi i vërtetë.
Personalisht, Serbisë, BIA-s dhe strukturave apo bashkëpunëtorëve të saj u besoj vetëm në një rast: nëse më thonë se ekziston një Zot. Dhe jo sepse ma thonë ata, por sepse unë këtë e di dhe jam i bindur paraprakisht.
Prandaj, kur një material i atribuohet një shërbimi të huaj, sidomos një shërbimi të një shteti që ka qenë pushtues dhe që ka zhvilluar luftë politike, ushtarake dhe propagandistike kundër nesh, nuk mund të jetë vetvetiu burim i së vërtetës.
Nëse dokumenti është i vërtetë, duhet të verifikohet me prova të pavarura.
Nëse është i falsifikuar, duhet të zbulohet falsifikimi.
Por në asnjërin rast nuk mund ta marrim si të mirëqenë pretendimin e armikut dhe pastaj ta përdorim atë si bazë për të akuzuar njëri-tjetrin.
Kjo është një nga pasojat më të rënda të pushtimit
Pushtimi nuk përfundon gjithmonë ditën kur largohet ushtria.
Mund të mbetet në kujtesë, në frikë, në mosbesim, në mënyrën se si e shohim njëri-tjetrin.
Dhe ndoshta një nga pasojat më të rënda të pushtimit është pikërisht humbja e besimit të ndërsjellë.
Nëse sot dikush thotë: “Serbia ka thënë se filani ka qenë vegël e saj”, dhe ne menjëherë fillojmë ta trajtojmë këtë si dëshmi, atëherë duhet ta bëjmë një pyetje shumë të thjeshtë:
Çfarë do të ndodhë nesër kur armiku të thotë se një person tjetër, një organizatë tjetër, një imam tjetër, një shoqatë tjetër apo një institucion tjetër ka qenë bashkëpunëtor i tij? A do ta besojmë edhe atë?
Dhe nëse përgjigjja është po, atëherë problemi nuk është më vetëm dokumenti.
Problemi jemi ne.
Sepse kjo do të nënkuptonte se armiku ende ka mundësi të ndikojë në mënyrën se si ne e gjykojmë njëri-tjetrin.
Mjafton që ai të hedhë një pretendim dhe ne fillojmë të ndërtojmë akuza, dyshime dhe përçarje mbi të.
A jemi vërtet të lirë?
Ndoshta duhet t’ia bëjmë vetes një pyetje edhe më të thellë:
A është i lirë plotësisht një popull që vazhdon ta marrë informacionin e pushtuesit si pikënisje për të gjykuar njerëzit e vet?
Çlirimi territorial është një gjë.
Çlirimi mendor është diçka tjetër.
Nëse një dokument i vjetër, i pakonfirmuar dhe i dyshimtë mund të ringjallet pas 26 vitesh dhe të përdoret për të krijuar mosbesim ndaj njerëzve dhe organizatave tona, atëherë kjo tregon se plagët e pushtimit nuk janë mbyllur plotësisht.
Madje mund të tregojë diçka edhe më shqetësuese: se ende ekzistojnë njerëz që, në një mënyrë apo tjetër, nuk janë çliruar plotësisht nga ndikimi psikologjik i Serbisë.
Jo domosdoshmërisht sepse e duan Serbinë.
Por sepse ende janë të gatshëm të marrin prej saj informacionin, narrativën dhe pretendimin dhe ta përdorin atë për të ndërtuar gjykime mbi shoqërinë e tyre.
Mosbesimi është fitorja më e lirë e armikut
Armiku nuk ka gjithmonë nevojë të na mposhtë me forcë.
Ndonjëherë mjafton të na bëjë të dyshojmë tek njëri-tjetri.
Të na bëjë të pyesim: “Kush është i tyre?”
“Kush ka qenë bashkëpunëtor?”
“Kush është vegël?”
“Kush është i infiltruar?”
Dhe nëse këto pyetje ndërtohen mbi materiale të pakonfirmuara, të prodhuara apo të manipuluara nga pala që ka interes të na përçajë, atëherë ne, pa e kuptuar, mund të bëhemi pjesë e efektit që ai material ka synuar të krijojë.
Kjo është arsyeja pse nuk duhet të kemi frikë nga dokumentet; duhet të kemi frikë nga mungesa e kritereve me të cilat i vlerësojmë ato.
Një shoqëri e shëndoshë nuk pyet vetëm:
“Çfarë thotë dokumenti?”
Pyet edhe:
“Kush e ka prodhuar?”
“Kur është prodhuar?”
“Cili është burimi origjinal?”
“A mund të verifikohet në mënyrë të pavarur?”
“Çfarë interesi ka ai që e ka publikuar?”
“Cilat janë provat e tjera që e konfirmojnë ose e rrëzojnë?”
Pa këto pyetje, ne nuk po bëjmë histori, nuk po bëjmë hetim dhe nuk po kërkojmë të vërtetën.
Thjesht po konsumojmë narrativën e dikujt tjetër.
Çlirimi duhet të jetë edhe nga varësia psikologjike
Prandaj, për mua, kjo çështje është shumë më e madhe se një dokument i quajtur “TOP SECRET 2”.
Është një test për shoqërinë tonë.
Nëse armiku mund të na japë një emër dhe ne ta akuzojmë atë person, na japë një organizatë dhe ne ta dyshojmë atë organizatë, na japë një dokument dhe ne ta ndërtojmë historinë tonë mbi të, atëherë duhet të pranojmë se pushtuesi ende ka njëfarë ndikimi mbi mënyrën se si ne mendojmë për veten.
Prandaj duhet të jemi të kujdesshëm.
Jo duke mohuar çdo gjë që vjen nga Serbia.
Por duke refuzuar që Serbia të jetë arbitri i së vërtetës sonë.
Nëse ka akuza, le të hetohen.
Nëse ka dokumente, le të verifikohen.
Nëse ka bashkëpunëtorë, le të identifikohen me prova.
Por askush nuk duhet të dënohet në opinionin publik vetëm sepse një shërbim i huaj ka thënë diçka për të.
Sepse në momentin kur armiku arrin të përcaktojë se kujt duhet t’i besojmë dhe kujt duhet t’i mosbesojmë, ai nuk ka nevojë të na pushtojë përsëri territorin.
Mjafton të ketë ende ndikim mbi mendjen tonë.
Dhe ndoshta ky është një nga mësimet më të rëndësishme të këtyre 26 viteve:
Çlirimi nuk është vetëm të mos kesh më pushtues mbi tokë.
Çlirimi është edhe të mos lejosh që pushtuesi të vazhdojë të jetojë në mendimet, frikën dhe mosbesimin tënd.
Hoxhë Korab Hajraj
