Një vështrim mbi diskursin publik dhe sfidat reale të shoqërisë në Kosovë
“Kur Allahu ia do të mirën një populli, ua hap derën e punës dhe ua mbyll derën e polemikave; e kur ia do të keqen, ua mbyll derën e punës dhe ua hap derën e polemikave.” thënie e një urtari.
Kjo urtësi merr një domethënie të veçantë kur e shohim realitetin e sotëm të diskursit publik në Kosovë. Hapësira mediatike është mbushur me emisione debative, përplasje televizive dhe polemika që shpesh prodhojnë më shumë tension sesa ide, më shumë akuza sesa zgjidhje dhe më shumë ndarje sesa mirëkuptim.
Problemi nuk qëndron te debati në vetvete.
Një shoqëri demokratike ka nevojë për debat, kritikë dhe ballafaqim idesh. Problemi lind kur debati humb funksionin e tij konstruktiv dhe shndërrohet në qëllim më vete; kur suksesi matet me zhurmën që prodhohet dhe jo me problemet që zgjidhen.
Kur identiteti fetar shndërrohet në objekt dyshimi
Një prej dukurive shqetësuese në një pjesë të diskursit publik është tendenca për ta paraqitur përkatësinë islame të shqiptarëve, të cilët përbëjnë pjesën më të madhe të popullsisë, si diçka që duhet vazhdimisht të arsyetohet përballë identitetit kombëtar.
Herë pas here krijohet përshtypja sikur shqiptari mysliman duhet ta dëshmojë në mënyrë të vazhdueshme besnikërinë ndaj kombit dhe interesave të tij, ndërsa përkatësia e tij fetare trajtohet si arsye për dyshim.
Një qasje e tillë jo vetëm që rrezikon kohezionin shoqëror, por është problematike edhe në raport me realitetin historik shqiptar.
Historia jonë njeh personalitete të panumërta shqiptare të përkatësisë islame, të cilat kanë dhënë kontribut të çmuar në kultivimin dhe ruajtjen e gjuhës, arsimit, kulturës, lirisë dhe çështjes kombëtare. Njëkohësisht, historia shqiptare dëshmon se pjesëtarë të besimeve të ndryshme kanë kontribuar së bashku në momentet vendimtare për fatin e kombit.
Prandaj, përpjekja për të ndërtuar një konflikt artificial ndërmjet identitetit shqiptar dhe përkatësisë islame nuk i shërben as së vërtetës historike, as kohezionit shoqëror dhe as interesit kombëtar.
Patriotizmi nuk matet me emrin, fenë apo prejardhjen e njeriut, por me përgjegjësinë, kontributin dhe atë që ai është i gatshëm të ndërtojë e të sakrifikojë për vendin e vet.
Problemet reale që kërkojnë vëmendjen tonë
Ndërkohë që një pjesë e energjisë publike harxhohet në polemika identitare, Kosova përballet me sfida shumë më konkrete, të cilat ndikojnë drejtpërdrejt në të ardhmen e saj.
Zbrazja e vendit si pasojë e emigrimit dhe largimi i të rinjve e profesionistëve duhet të jenë ndër shqetësimet kryesore të kujtdo që pretendon se flet në emër të interesit kombëtar.
Po kështu, narkomania dhe varësitë, korrupsioni, prostitucioni dhe format e ndryshme të shfrytëzimit, krizat familjare dhe shkurorëzimet, dobësimi i edukimit, problemet ekonomike dhe anomalitë e tjera shoqërore prekin drejtpërdrejt strukturën dhe të ardhmen e shoqërisë.
Këto nuk janë çështje periferike. Ato prekin familjen, rininë, institucionet dhe vetë qëndrueshmërinë afatgjatë të shtetit.
Prandaj shtrohen disa pyetje të pashmangshme:
Çfarë patriotizmi është ai që flet pandërprerë për identitetin, por nuk alarmohet kur vendi zbrazet nga rinia?
Çfarë mbrojtjeje e interesit kombëtar është ajo që kërkon vazhdimisht kundërshtarë brenda popullit, ndërkohë që korrupsioni, droga, krimi dhe degradimi shoqëror gërryejnë themelet e tij?
Dhe çfarë interesi kombëtar mbrohet duke krijuar ndarje ndërmjet shqiptarëve për shkak të bindjeve të tyre fetare?
Kritika është e nevojshme, stigmatizimi jo
Sigurisht, kritika konstruktive dhe shprehja e lirë e mendimit për dukuritë dhe zhvillimet që na rrethojnë janë pjesë e pandashme e një shoqërie të lirë dhe demokratike.
Debati i argumentuar është i nevojshëm dhe i dobishëm kur synon të ndriçojë problemet, të korrigjojë gabimet dhe të kontribuojë në të mirën e përbashkët.
Por ekziston një dallim thelbësor ndërmjet kritikës që ndërton dhe diskursit që stigmatizon, përjashton dhe krijon ndarje brenda shoqërisë.
Liria e mendimit nuk duhet të shndërrohet në instrument për nxitjen e paragjykimeve, cenimin e dinjitetit apo vënien në dyshim të përkatësisë kombëtare të një pjese të madhe të popullit vetëm për shkak të bindjeve të saj fetare.
Kjo vlen për të gjithë. As përkatësia fetare dhe as ajo jofetare nuk duhet të përdoren si kriter për të përcaktuar shkallën e patriotizmit të dikujt.
Kur temat dytësore e mbulojnë realitetin
Këtu paraqitet një problem edhe më i thellë: zhvendosja e vëmendjes publike nga problemet reale drejt konflikteve të pafundme identitare.
Kur shoqëria angazhohet vazhdimisht në debate shterpë se kush është “më shqiptar”, kush është “më patriot”, cili identitet është më i pranueshëm dhe cili duhet të shihet me dyshim, problemet që prekin jetën e qytetarëve vazhdojnë të thellohen në heshtje.
Në një situatë të tillë është legjitime të pyesim: A kemi të bëjmë thjesht me mungesë prioritetesh dhe papërgjegjësi intelektuale, apo me një diskurs që, pavarësisht motiveve të atyre që e prodhojnë, përfundon duke u shërbyer interesave që dëshirojnë një shoqëri shqiptare të fragmentuar?
Nuk është e drejtë që, pa fakte, çdo individ të etiketohet si pjesë e ndonjë “agjende të huaj”. Por është plotësisht e arsyeshme të analizohen pasojat e një diskursi të tillë.
Nëse rezultati i vazhdueshëm është përçarja, mosbesimi dhe krijimi i armiqve të brendshëm, atëherë kemi të drejtë të pyesim seriozisht: Kujt i shërben një klimë e tillë?
Patriotizmi i studios dhe patriotizmi i veprës
Kosovës nuk i duhet më shumë zhurmë. I duhet më shumë punë.
Nuk i duhen njerëz që nga studiot televizive shpërndajnë certifikata patriotizmi dhe përcaktojnë se kush është shqiptar “i mirë” e kush jo.
I duhen njerëz që ndërtojnë institucione, hapin vende pune, edukojnë breza, mbështesin familjen, luftojnë korrupsionin, mbrojnë të dobëtin, zhvillojnë arsimin dhe krijojnë kushte që të rinjtë ta shohin të ardhmen e tyre në vendin e vet.
Sepse patriotizmi më bindës është ai që dëshmohet me vepra.
Një mësues që edukon mirë një brez është duke i shërbyer kombit.
Një sipërmarrës që krijon vende pune është duke i shërbyer kombit.
Një prind që edukon fëmijë të ndershëm është duke i shërbyer kombit.
Një gazetar që kërkon të vërtetën dhe nuk ushqen përçarjen është duke i shërbyer kombit.
Një besimtar që besimin e tij e shndërron në ndershmëri, përgjegjësi, solidaritet dhe shërbim ndaj shoqërisë është duke i shërbyer kombit.
Nga polemika te përgjegjësia
Shoqëria kosovare ka nevojë për një ndryshim të fokusit: nga pyetja “Kush është fajtori?” te pyetja “Çfarë mund të bëjmë?”
Nga debati që kërkon kundërshtar, te dialogu që kërkon zgjidhje.
Nga patriotizmi deklarativ, te patriotizmi i përgjegjësisë dhe veprës.
Nga përpjekja për ta përjashtuar tjetrin, te aftësia për të bashkëpunuar rreth interesit të përbashkët.
Kombi nuk forcohet duke kërkuar se cili shqiptar është “më shqiptar” se tjetri. Kombi forcohet kur shqiptarët, me gjithë dallimet e tyre, arrijnë të bashkohen rreth së mirës së përbashkët.
Atdheu është mjaftueshëm i madh për bindjet, besimet dhe dallimet tona. Por ai dobësohet dhe bëhet i ngushtë kur këto dallime shndërrohen në instrumente për përjashtim, urrejtje dhe përçarje.
Dhe ndoshta pikërisht këtu duhet t’i rikthehemi urtësisë me të cilën e filluam:
“Kur Allahu ia do të mirën një populli, ua hap derën e punës dhe ua mbyll derën e polemikave.”
Sepse, në fund, të ardhmen e një populli nuk e ndërtojnë ata që kanë gjuhë të gjata e krahë të shkurtër – ata që flasin shumë për patriotizmin, por bëjnë pak për të.
Të ardhmen e ndërtojnë ata që flasin më pak, punojnë më shumë dhe e dëshmojnë dashurinë për atdheun jo me akuza ndaj të tjerëve, por me vepra konkrete në të mirën e tij.
Hoxhë Rufat Sherifi
