Midis luftës për identitet dhe diskriminimit sistemik
Qytetarët palestinezë të Izraelit — të cilët shpesh quhen në terminologjinë zyrtare izraelite si “arabë izraelitë” në një përpjekje për të fshirë identitetin e tyre kombëtar — janë pasardhës të drejtpërdrejtë të afërsisht 150,000 palestinezëve që mbetën në tokën e tyre pas spastrimit etnik sionist dhe dëbimit të më shumë se 750,000 njerëzve gjatë Nakba-s së vitit 1948. Sot, kjo popullsi numëron më shumë se dy milionë dhe përbën afërsisht 20 përqind të popullsisë së përgjithshme të Izraelit.
Ku jetojnë ata dhe cili është statusi i tyre ligjor?
Palestinezët izraelitë jetojnë kryesisht në qytete dhe fshatra homogjene arabe të përqendruara në tre rajone kryesore gjeografike: Galilea në veri, rajoni i “Trekëndëshit” (Al-Muthallath) në pjesën qendrore dhe shkretëtira Naqab (Negev) në jug. Përveç kësaj, popullata të konsiderueshme jetojnë në qytete historikisht të përziera si Haifa, Jaffa, Acre, Lod (Lydd) dhe Ramla.
Edhe pse ata mbajnë shtetësi izraelite, ata shpesh shihen me mosbesim nga autoritetet dhe shoqëria izraelite. Këta palestinezë i janë nënshtruar dhunës dhe arrestimeve të vazhdueshme policore gjatë dekadave të fundit. Situata e tyre është përkeqësuar ndjeshëm që nga tetori i vitit 2023, kur filloi agresioni izraelit në Gaza. Pavarësisht të gjitha padrejtësive dhe dhunës së kryer kundër tyre, kemi parë ditët e fundit se si palestinezët, nëpërmjet organizimit politik dhe pjesëmarrjes në zgjedhje, po përpiqen të mbeten një faktor i rëndësishëm që mund të vendosë për koalicionet e ardhshme qeverisëse në skenën politike të vendit.
Rrënjët historike: nga Nakba te regjimi ushtarak
Para krijimit të Izraelit në vitin 1948, arabët palestinezë përbënin shumicën e popullsisë së Palestinës historike. Gjatë operacioneve ushtarake të milicive sioniste dhe ushtrisë izraelite midis viteve 1947 dhe 1948, u krye spastrim etnik në të cilin u vranë mijëra palestinezë, u shkatërruan qindra fshatra dhe rreth 80 përqind e popullsisë palestineze u dëbua me forcë nga atdheu i tyre – një ngjarje që palestinezët e quajnë Nakba (katastrofë).
Pas armëpushimit të vitit 1949, rreth 150,000 palestinezë mbetën brenda kufijve të sapokrijuar të Izraelit. Pothuajse një e katërta e tyre u zhvendosën brenda vendit dhe u penguan përgjithmonë të ktheheshin në shtëpitë e tyre të shkatërruara. Nga viti 1948 deri në vitin 1966, palestinezët jetuan nën një regjim të rreptë ushtarak që zbatohej ekskluzivisht për ta, ndërsa hebrenjtë ishin nën ligjin civil. Gjatë kësaj periudhe, shtetrrethimi, kufizimet në lëvizje dhe ndalimet për aktivitetin politik u vendosën vetëm mbi palestinezët.
Një nga krimet më të rënda të kësaj periudhe ishte masakra e Kafr Qasim, e cila ndodhi më 29 tetor 1956, kur forcat izraelite zgjatën shtetrrethimin pa dijeninë e fshatarëve që punonin në fusha. Me t’u kthyer në fshat, ushtarët vranë 49 fshatarë palestinezë, përfshirë gra dhe fëmijë.
Diskriminimi sistemik
Edhe pse regjimi ushtarak u shfuqizua në vitin 1966, shtypja sistemike e palestinezëve nuk pushoi. Sipas Qendrës Ligjore Adalah në Haifa, Izraeli ka miratuar më shumë se 65 ligje që diskriminojnë drejtpërdrejt ose tërthorazi palestinezët që jetojnë nën sundimin izraelit. Ndër të parët ishte Ligji i Pronës në Mungesë i vitit 1950, i cili shërbeu për të legalizuar konfiskimin e tokës dhe pasurisë së paluajtshme nga palestinezët e dëbuar.
Organizatat ndërkombëtare për të drejtat e njeriut, përfshirë Amnesty International, Human Rights Watch dhe B’Tselem të Izraelit, kanë dokumentuar ekzistencën e më shumë se 65 ligjeve që diskriminojnë drejtpërdrejt ose tërthorazi jo-hebrenjtë. Ky diskriminim u përforcua kushtetutshëm me miratimin e Ligjit të diskutueshëm të Shtetit-Komb Hebraik të vitit 2018, i cili përcakton të drejtën e vetëvendosjes në vend si të drejtën ekskluzive të popullit hebre, ndërsa i heq arabishtes statusin e gjuhës zyrtare.
Situata është veçanërisht dramatike në Naqab, ku dhjetëra “fshatra të panjohura” të palestinezëve beduinë nuk kanë qasje në ujë, energji elektrike ose rrugë, dhe shtëpitë e tyre shemben rregullisht për t’i hapur rrugë vendbanimeve hebraike dhe fushave të stërvitjes ushtarake.
Një lidhje e pathyeshme me popullin palestinez
Pavarësisht dekadave të përpjekjeve për ndarje dhe integrim të detyruar, shumica dërrmuese e kësaj popullsie e përcakton veten me vendosmëri si një pjesë e pandashme e popullit palestinez. Sulmet ndaj palestinezëve në Jerusalem dhe pjesën tjetër të Bregut Perëndimor, përdhosja e Xhamisë Al-Aksa dhe shkatërrimi dhe gjenocidi në Rripin e Gazës provokojnë rregullisht valë të forta solidariteti dhe proteste midis palestinezëve brenda Izraelit, duke konfirmuar se lufta e tyre për dinjitet mbetet një pjesë integrale e luftës më të gjerë palestineze për liri dhe drejtësi.
Lufta politike
Pavarësisht dekadave të presionit, palestinezët izraelitë kanë zhvilluar një lëvizje të fortë politike. Themelimi i partive të tilla si Hadash, Balad, Ta’al dhe Ra’am, dhe formimi i Komitetit të Lartë Politik, krijuan një platformë për luftë brenda dhe jashtë parlamentit.
Një hap historik u ndërmor në vitin 2015 me krijimin e Listës së Përbashkët, e cila fitoi 15 vende në Knesset në vitin 2020, duke u bërë blloku i tretë më i fortë në parlament. Zgjedhjet e kaluara sollën sukses historik, partitë palestineze fituan deri në 19 mandate. Me këtë sukses zgjedhor, ato u njoftuan palestinezëve se nuk do të heqin dorë nga lufta për Palestinën e tyre. /tesheshi
