✍️- Një Lexim meditimi (kontemplativ) i Ajetit të të Plotfuqishmit:
“Haxhi (duhet të kryhet) në muaj të caktuar. Pra, kushdo që është i detyruar të kryej Haxhin në të, duhet larguar nga epshi (nuk i afrohet gruas), nga ligësit, nga debati (grindjet) gjatë Haxhit.”(Bekare: 197).
🌴- Vetëdija fetare tradicionalisht e ka trajtuar Haxhin si një sërë ritualesh të kryera brenda një afati kohor specifik, sikur të ishte një ngjarje ritualistike që përfundon me fundin e ditëve të saj të caktuara.
Megjithatë, pas reflektimit, teksti kuranor nuk e paraqet Haxhin në këtë mënyrë reduktive. Përkundrazi, ai e ripërcakton atë si një gjendje vetëdijeje, një rrugë angazhimi dhe një deklaratë morale gjithëpërfshirëse.
Ajeti nuk fillon me vendin ose veprimin, por me kohën… ose me diçka më të thellë se koha.
🌴- Së pari: Haxhi është në muaj të njohur – Kohë apo deklaratë publike?
Kurani përdor fjalën “muaj” jo vetëm në kuptimin e saj të ngushtë kohor, por edhe me rrënjën gjuhësore (sh-h-r) që tregon manifestim, deklaratë dhe sqarim.
Muaji quhet muaj për shkak të rëndësisë së tij, dhe rëndësia është akti i shpalljes, poashtu rëndësia është akti i të bërit të njohur.
Nga kjo, vargu mund të lexohet në dy nivele plotësuese, jo kontradiktore:
• Haxhi është një periudhë e zgjatur, jo një moment i shkurtër.
• Haxhi është një deklaratë publike e njohur, jo një angazhim i fshehur. Domethënë, Haxhi është një kohë e deklaruar për një angazhim ndaj vlerave, jo një sekret i fshehur apo një ritual i izoluar nga sjellja.
Kjo është arsyeja pse Kurani e përshkruan atë si informacion, që do të thotë se standardet e tij janë të qarta, qëllimet e tij janë të njohura dhe nuk kërkon një ndërmjetës kleriku për të kuptuar thelbin e tij.
🌴- Së dyti: Kushdo që është i detyruar të kryejë Haxhin – nga detyrimi te zgjedhja e vetëdijshme. Teksti nuk thotë: Kushdo që kryen Haxhin, por përkundrazi: “Kushdo që është i detyruar të kryejë Haxhin në këto vende.”
Detyrimi (obligueshmëria) këtu nuk është shtrëngim i jashtëm, por një vendim i brendshëm që ia ngarkon përgjegjësinë individit.
Është sikur ajeti thotë:
“Kushdo që deklaron qëllimin e tij për të nisur (kryerjen) projektin e Haxhit dhe kushdo që i përkushtohet moralisht kësaj rruge… atëherë Haxhi nuk është thjesht një udhëtim fizik, por një besëlidhje vetëdijeje që dikush bën me veten përpara se ta bëjë atë me vendin.
🌴- Së treti: “Duhet larguar nga epshi – Rivendosja e dinjitetit njerëzor
Në leksikun kuranor, fjala (rrefeth) distancim nga epshi (turpi) është më i gjerë se thjesht biseda intime. Ai përfshin çdo të folur ose sjellje që e ul një person në nivelin e instinktit të pakufizuar dhe e zhvesh atë nga qëndrimi i tij moral.
Gjatë Haxhit:
• Shtypja e trupit fizik nuk kërkohet
• Përkundrazi, kërkohet ngritja e njerëzimit mbi vulgaritetin.
Largimi nga epshi është antiteza e vetërespektit dhe kushdo që hyn në Haxh hyn në një gjendje dinjiteti, jo në një gjendje sjelljeje të pakufizuar.
🌴- Së katërti: Asnjë shkelje (ligësi) – Stabiliteti i sistemit të vlerave
Ligësia (Shkelja e vlerave) në Kuran nuk është një mëkat kalimtar, por një largim nga korniza e përgjithshme e vlerave.
Domethënë, një person nuk mund të jetë në Haxh duke justifikuar padrejtësinë, duke nënvlerësuar të vërtetën ose duke praktikuar hipokrizi morale.
Haxhi nuk lejon ndarjen e:
• Adhurimit dhe sjelljes
• Ritualit dhe ndërgjegjes. Shkelja e ligjit (ligësit) e minon Haxhin nga brenda, sepse shkatërron themelin e tij moral.
🌴- Së pesti: Asnjë debat, polemik e kot, gjatë Haxhit – ndarja e egos. Argumentimi nuk është dialog apo arsyetim, por më tepër një luftë e egos për të pohuar veten.
Kjo është arsyeja pse Kurani nuk tha: “Mos u grindni”, por përkundrazi: “Nuk ka debat gjatë Haxhit”.
Domethënë, debati:
• Është i papërshtatshëm për Haxhin
• Është i papajtueshëm me të
• Përkundrazi, ai mohon vetë thelbin e tij. Haxhi është një gjendje ku egoja është pezulluar, dhe kushdo që vazhdon të debatojë nuk e ka tejkaluar ende qendrën e vetes së tij.
🌴- Si përfundim: Haxhi është një besëlidhje e deklaruar, jo një ritual i përkohshëm.
Me këtë reflektim, Haxhi zbulon natyrën e tij të vërtetë:
• Nuk është thjesht një sërë ritualesh
• As një ngjarje sezonale
• As thjesht një lëvizje fizike në një vend
Përkundrazi, është:
Një deklaratë morale e njohur mirë, në të cilën dikush angazhohet publikisht ndaj tre shtyllave:
-Kontrollimi i instinkteve, mbështetja e vlerave dhe tejkalimi i egos.
Kjo është arsyeja pse fillon me muaj, jo me ditë; me parime, jo me veprime; dhe me sjellje, jo thjesht me formë.
Si përfundim:
– Kushdo që nuk i shpall vlerat e tij gjatë Haxhit nuk ka hyrë vërtet në muajt e tij, edhe nëse bën tavaf rreth Qabes, kryen Sa’i dhe qëndron në Arafat.
Sepse Haxhi nuk është thjesht vendi ku udhëtojnë këmbët, por vendi ku shpallet vetëdija dhe vendi ku dikush testohet në pasqyrën e shpirtit të tij.
Prof. ass. dr. Musa Vila
